Chuyển đổi số truyền thông: từ phát sóng cho khán giả đến truyền thông cùng khán giả
Chuyển đổi số truyền thông là quá trình các cơ quan báo chí và phát thanh – truyền hình chuyển từ mô hình phát nội dung một chiều sang mô hình truyền thông số đa nền tảng, vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, trong đó khán giả không chỉ là người xem mà trở thành chủ thể tham gia, phản hồi và đồng kiến tạo nội dung. Ngày 9/10, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức hội thảo, triển lãm công nghệ với chủ đề “Từ truyền hình truyền thống đến tổ chức truyền thông số” hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia. Sự kiện này không phải một cuộc trình diễn công nghệ, mà là tuyên bố rõ ràng: VTV muốn rời khỏi vị thế “đài phát sóng” để trở thành tổ chức truyền thông số quốc gia, hiện đại, đa phương tiện, đa nền tảng, lấy nội dung và khán giả làm trung tâm, vận hành ngày càng dựa trên dữ liệu và AI.
AI phân tích khán giả: dữ liệu truyền hình trở thành tài sản chiến lược
Điểm đáng chú ý trong định hướng mới là dữ liệu truyền hình không còn nằm rải rác trong từng hệ thống, mà được coi là nền tảng chiến lược cho mọi quyết định nội dung. VTV hiện sở hữu nhiều nguồn dữ liệu về nội dung, khán giả, quảng cáo, sản xuất, kinh doanh và quản trị; yêu cầu đặt ra là phải kết nối, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu này để hiểu khán giả tốt hơn và hỗ trợ ra quyết định chính xác hơn. Theo lãnh đạo Đài, chuyển đổi số truyền thông không chỉ là mua thêm thiết bị, mà là thay đổi đồng bộ chiến lược, mô hình tổ chức, quy trình sản xuất, con người và cách tạo ra giá trị. Ở đó, AI phân tích khán giả đóng vai trò động lực: từ việc chuyển ngữ, tạo phụ đề, biên mục, tìm kiếm dữ liệu đến kiểm duyệt, tạo điểm nhấn nội dung và sản xuất video ngắn, công nghệ đã len vào từng khâu của dây chuyền sản xuất nội dung.
Tương tác hai chiều: từ “đưa thông tin xuống cơ sở” đến “kết nối Nhà nước với cơ sở”
Trong lĩnh vực thông tin cơ sở, bước ngoặt còn rõ hơn: thay vì đo hiệu quả bằng số lượng tin, bài, giờ phát sóng, chiến lược mới yêu cầu tăng cường tương tác hai chiều, đo mức độ tiếp cận, khả năng hiểu chính sách và hiệu quả giải quyết vấn đề từ thực tiễn. Dòng thông tin không còn đi một chiều từ Nhà nước đến người dân; một hệ thống hiện đại phải vận hành theo vòng lặp: cung cấp thông tin – người dân phản hồi – cơ quan có thẩm quyền xử lý hoặc giải thích – kết quả được thông tin trở lại. Quyết định 1868/QĐ-TTg ban hành ngày 29/9/2026 định vị thông tin cơ sở là “hạ tầng truyền thông số thiết yếu, đa nền tảng, kết nối đến từng địa bàn và từng cộng đồng dân cư” và đặt mục tiêu đến năm 2030 có 90% hoạt động sản xuất, phân phối nội dung diễn ra trên môi trường số. Đây là một tuyên bố chính trị: Nhà nước chấp nhận chuyển từ truyền thông một chiều sang đối thoại hai chiều với người dân.
AI trong vòng lặp phản hồi: công nghệ không còn là phụ trợ
Khi tương tác hai chiều trở thành yêu cầu, AI không chỉ là công cụ phụ trợ mà được tích hợp vào toàn bộ quy trình, từ phát hiện vấn đề đến xử lý dữ liệu phản hồi. Nền tảng thông tin nguồn dùng chung toàn quốc được thiết kế như hạ tầng kết nối, chia sẻ và phân phối thông tin, vừa đưa thông tin chính thống đến người dân, vừa tổng hợp tín hiệu từ cơ sở và kết nối với các hệ thống tiếp nhận, xử lý có thẩm quyền. Đối với phản ánh, kiến nghị của người dân, AI có thể hỗ trợ nhận diện nội dung, gợi ý phân loại hoặc cơ quan liên quan, tổng hợp, phân loại thông tin, gợi ý nhóm vấn đề, nhận diện xu hướng và phát hiện những vấn đề xuất hiện với tần suất bất thường. Cơ chế đo lường hiệu quả truyền thông cũng chuyển từ báo cáo hành chính sang bộ chỉ số dựa trên dữ liệu. Nói cách khác, công nghệ đã trở thành “hệ thần kinh” của hệ thống truyền thông, chứ không còn là lớp da trang trí bên ngoài.
Từ chiến lược đến đời sống: khán giả là trung tâm hay chỉ là khẩu hiệu?
Cả trong truyền hình lẫn thông tin cơ sở, các nhà quản lý đều khẳng định mọi chuyển đổi đều hướng tới mục tiêu phục vụ khán giả và người dân tốt hơn. VTV chuyển từ lấy kênh truyền hình làm trung tâm sang lấy khán giả làm trung tâm, coi nền tảng số như VTVgo là nền tảng chiến lược để thấu hiểu nhu cầu, đo lường hành vi và phục vụ khán giả trên nhiều nền tảng. Ở cấp cơ sở, yêu cầu đặt ra là chuyển đổi số phải làm cho người dân tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, không tạo ra khoảng cách mới với người cao tuổi, người ở vùng sâu, vùng xa hoặc chưa thành thạo công nghệ. Giá trị cuối cùng phải được nhìn từ phía người dân: một cảnh báo thiên tai, một chính sách mới hay một hướng dẫn liên quan trực tiếp đến đời sống không nên chỉ nằm trên một cổng thông tin chờ người dân tìm đến, mà phải được đưa đúng nội dung đến đúng cộng đồng, qua những kênh họ thực sự sử dụng. Nếu dữ liệu và AI không giúp đạt được điều đó, mọi khẩu hiệu “lấy khán giả làm trung tâm” sẽ chỉ dừng ở mức khẩu hiệu.
