Sự trở lại của điện ảnh Việt Nam tại Busan: không chỉ là “đông vui trở lại”
Sự trở lại của điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim Busan là việc các phim, nhà sản xuất, tổ chức và hoạt động xúc tiến của Việt Nam xuất hiện đồng thời, có tổ chức và có chiến lược, trong cả chương trình liên hoan lẫn chợ phim, nhằm khẳng định vị thế ngành phim Việt trong bức tranh phim châu Á và kết nối sâu hơn với mạng lưới công nghiệp điện ảnh quốc tế. Lần này, không chỉ có 5 phim Việt tham gia các hạng mục và nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc ngồi ghế giám khảo hạng mục Competition của Liên hoan phim Busan, mà còn là sự hiện diện dày đặc của các nhà làm phim, nhà sản xuất, hiệp hội nghề nghiệp. Gian hàng Điện ảnh Việt Nam được khai trương tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị Busan trong khuôn khổ Chợ Nội dung và Phim châu Á (ACFM), kéo dài đến ngày 13-10. Đây không còn là những lần “đi dự cho có mặt”, mà là một chiến lược đi ra thế giới có tính toán.
Điểm đáng nói là Việt Nam không bước vào một sự kiện điện ảnh quốc tế với tâm thế bên lề. Hội thảo “Liên hoan phim – Cầu nối điện ảnh Việt Nam với thế giới” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam tổ chức ngày 11-10 đã đặt thẳng câu hỏi: làm sao để những tín hiệu tích cực của thị trường nội địa trở thành vị thế bền vững trên trường quốc tế. Khi một nhà sáng lập Liên hoan phim quốc tế Busan và đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc cùng nhấn mạnh nhu cầu hợp tác sâu hơn trong phát triển kịch bản, sản xuất, hậu kỳ, phát hành và đào tạo nhân lực, có thể thấy kỳ vọng dành cho ngành phim Việt đã vượt xa chuyện “mang phim đi chiếu”.
Làn sóng phim kinh dị châu Á: từ Busan nhìn lại tham vọng của ngành phim Việt
Nếu muốn hiểu xu hướng phim chi phối Liên hoan phim Busan năm nay, hãy nhìn vào chợ phim: phim kinh dị châu Á đang chiếm vị trí trung tâm. Hội chợ Nội dung & Phim Châu Á khai mạc tại Bexco, Busan, quy tụ khoảng 1.200 công ty từ 58 quốc gia với hơn 3.000 chuyên gia tham dự. Trong bức tranh đó, điện ảnh Việt Nam chọn tiến vào bằng chính dòng phim đang được thị trường săn đón: kinh dị. Bee Entertainment mang đến Arithmadtic (Cộng trừ nhân chia), một phim kinh dị tâm lý lấy bối cảnh trường quốc tế danh tiếng, dẫn đầu danh mục phim thể loại mà hãng giới thiệu với các nhà mua phim tại chợ. Cùng lúc, Mockingbird Pictures giới thiệu Bloodline: The Curse Within (Huyết Thống), phim kinh dị siêu nhiên xoay quanh một bác sĩ tim nhi và lời nguyền kéo dài hàng thế kỷ.
Ở phía Hàn Quốc, xu hướng này còn rõ rệt hơn. Sau thành công vang dội của một phim nội địa trên phòng vé trong nước, mức độ quan tâm dành cho phim Hàn tăng mạnh. Phim kinh dị tiếp tục chứng minh sức hút qua zombie Colony: Bầy xác sống của Yeon Sang Ho và phim siêu nhiên Ma da Hàn Quốc: Hồ nuốt người. Một đơn vị bán phim nhận định dòng phim kinh dị vốn có sẵn lượng khán giả riêng và chi phí sản xuất tương đối thấp, nên trở thành lựa chọn hấp dẫn trong giai đoạn thị trường bất ổn. Nhiều gian hàng Hàn Quốc đặt các dự án kinh dị như Killing Time, Stoneborn, The Uninvited, Devotion, Maiden Home ở vị trí nổi bật. Khi Việt Nam bước vào cùng làn sóng này, đó không phải là chạy theo trào lưu, mà là chọn đúng “ngôn ngữ chung” của thị trường để mở cửa ra thế giới.
ACFM: bệ phóng kết nối quốc tế cho nhà làm phim Việt
Điểm khác biệt của lần trở lại Busan này là ngành phim Việt không chỉ gửi phim, mà còn mang theo tư duy thị trường. Tại ACFM, Bee Entertainment công khai mục tiêu tìm kiếm đối tác đầu tư, đồng phát triển dự án, phân phối và cấp phép bản quyền cho danh mục gồm nhiều phim điện ảnh và phim truyền hình. Đây là cách tiếp cận của một đơn vị coi mình là phần của công nghiệp nội dung toàn cầu, chứ không chỉ là nhà sản xuất nội địa. Gian hàng Điện ảnh Việt Nam do VFDA vận hành cũng đặt trọng tâm vào kết nối đối tác trong sản xuất, đồng sản xuất, phát hành phim và đưa đoàn phim quốc tế đến Việt Nam quay.
Trong bối cảnh đó, ACFM trở thành bệ phóng không thể bỏ qua. Khi một chợ phim quy tụ hàng nghìn doanh nghiệp và chuyên gia, việc có mặt với một gian hàng quốc gia và những dự án cụ thể là bước chuyển từ “đi học hỏi” sang “đi chào hàng”. Quan trọng hơn, đây là nơi ngành phim Việt có thể kiểm chứng sức hấp dẫn của chất liệu văn hóa, lịch sử, di sản – những tài sản trí tuệ được nhìn nhận là có tiềm năng phát triển thành tác phẩm điện ảnh. Nếu không dám đặt câu hỏi: “Phim của mình bán được gì ở Busan?”, mọi khẩu hiệu về hội nhập sẽ chỉ dừng ở mức tuyên bố.
Từ Busan đến Đà Nẵng: học cách biến liên hoan phim thành thị trường thật sự
Một điểm sáng khác của lần hiện diện này là cách các nhà quản lý nhìn Busan như tấm gương cho Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF). Tại tọa đàm, một nội dung trọng tâm là định hướng phát triển DANAFF Industry Days thành không gian kết nối thị trường có khả năng tạo ra kết quả cụ thể. Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng khẳng định mong muốn nghiên cứu kinh nghiệm từ ACFM để xây dựng hoạt động kết nối dự án với nhà sản xuất, nhà đầu tư và nhà phát hành. Nói cách khác, Đà Nẵng không muốn chỉ có một sự kiện trải thảm đỏ, mà muốn một “chợ” nơi các dự án được mua bán, đồng sản xuất, và nơi địa phương có thể giới thiệu mình như bối cảnh quay phim giàu tiềm năng.
Nhà sản xuất Ngô Thị Bích Hạnh nhấn mạnh một thị trường không cần bắt đầu với quy mô lớn; điều quan trọng là duy trì hoạt động kết nối, hỗ trợ dự án và mở rộng hợp tác bền bỉ. Đây là bài học trực tiếp từ Busan: một liên hoan phim chỉ thật sự có sức nặng khi nó gắn với một hệ sinh thái công nghiệp – từ chợ phim, chương trình đào tạo, đến mạng lưới đồng sản xuất. Nếu DANAFF chỉ dừng ở việc chiếu phim và trao giải, đó sẽ là một lễ hội văn hóa đẹp nhưng ngắn hạn. Còn nếu học được cách biến Industry Days thành “ACFM phiên bản Đà Nẵng”, ngành phim Việt sẽ có một điểm tựa trong nước để tiếp tục cuộc chơi quốc tế.
Kết luận: Busan cho thấy điện ảnh Việt đã đủ tự tin để chơi lớn
Nhìn lại những gì diễn ra tại Liên hoan phim Busan, có thể nói điện ảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới: tự tin hơn, thực dụng hơn và gắn với công nghiệp hơn. Sự hiện diện của 5 phim trong chương trình, nhà sản xuất Việt trong ban giám khảo chính, các hội thảo chuyên môn, Vietnam Night với hơn 600 đại biểu tham dự, cùng các dự án kinh dị được mang ra chợ phim, cho thấy chúng ta không còn đứng ngoài cuộc chơi. Câu hỏi không còn là “Việt Nam có mặt hay không?”, mà là “Việt Nam muốn được nhớ đến vì điều gì?”.
Lựa chọn phim kinh dị châu Á như một mũi nhọn là quyết định hợp lý trong bối cảnh dòng phim này có lượng khán giả ổn định và chi phí sản xuất tương đối thấp. Nhưng nếu muốn đi xa hơn, ngành phim Việt cần đúng như nhận định tại hội thảo: phải có hệ thống hỗ trợ và kết nối hiệu quả để những chuyển động tích cực không bị đứt gãy. Busan đã cho thấy một mô hình nơi liên hoan phim, chợ phim và chính sách phát triển công nghiệp gắn chặt với nhau. Câu chuyện tiếp theo thuộc về Đà Nẵng – và rộng hơn là cách chúng ta biến những chuyến đi Busan hôm nay thành nền tảng cho một ngành phim có vị thế ngày mai.
