AI bước lên sân khấu kịch và màn ảnh: cuộc đổi mới không thể đảo ngược
AI sân khấu kịch và công nghệ điện ảnh Việt Nam là xu hướng kết hợp trí tuệ nhân tạo với nghệ thuật biểu diễn và sản xuất phim, nhằm mở rộng không gian kể chuyện, tăng tính tương tác với khán giả và chỉnh sửa phim AI để hoàn thiện hình ảnh, âm thanh, bối cảnh mà cách làm thủ công trước đây khó hoặc không thể đạt tới. Đây không phải trò chơi công nghệ, mà là một cuộc thử nghiệm nghiêm túc với di sản lịch sử và văn hóa. Khi nhà hát và hãng phim cùng đưa AI biểu diễn trực tiếp vào tác phẩm, câu hỏi không còn là “có nên dùng AI hay không”, mà là “chúng ta dùng AI để phục vụ cảm xúc nghệ thuật như thế nào”.
Nhà hát Kịch Hà Nội: AI trở thành bạn diễn vô hình trong “Huyền tích Hồ Gươm”
Việc Nhà hát Kịch Hà Nội lần đầu kết hợp nghệ thuật biểu diễn với công nghệ AI trong vở “Huyền tích Hồ Gươm” cho thấy sân khấu kịch đã bước qua ngưỡng thử nghiệm hình thức để chạm vào cấu trúc kể chuyện. AI không chỉ là phông nền số; nó tạo tương tác giữa diễn viên và hình ảnh trên màn hình lớn, khiến khán giả cảm nhận được một không gian lịch sử mở rộng ngay trong rạp. Những cảnh vua Lê, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn hay truyền thuyết trả gươm cho rùa thần được hỗ trợ bằng hoạt cảnh sinh động, giúp các lớp diễn trở nên giàu hình dung hơn mà không đánh mất sự hiện diện sống động của người nghệ sĩ. Khi NSND Trung Hiếu nhấn mạnh rằng “AI chỉ hỗ trợ, không thể thay thế cảm xúc con người”, ông đặt ra một ranh giới quan trọng: công nghệ phải phục vụ chiều sâu kịch, không được lấn át linh hồn sân khấu.
“Đường tới thành Thăng Long”: chỉnh sửa phim AI để cứu một dự án lịch sử bị treo
Trong khi sân khấu đang thử nghiệm AI biểu diễn trực tiếp, công nghệ điện ảnh Việt Nam lại dùng trí tuệ nhân tạo như một chiếc máy thời gian cho bộ phim “Đường tới thành Thăng Long”. Phim được sản xuất từ năm 2009, gồm 19 tập, với kinh phí đầu tư hơn 100 tỷ đồng, nhưng từng bị hoãn phát sóng vì tạo hình và bối cảnh bị cho là dễ gây cảm giác như phim truyền hình Trung Quốc. Sau nhiều lần chỉnh sửa, đến tháng 10/2025 phim mới lên sóng lần đầu và tiếp tục được phát lại từ ngày 5/10 trên VTV3. Lần trở lại này, ê-kíp đã dùng chỉnh sửa phim AI cho những phân đoạn cần thay đổi hoặc bổ sung nhân vật, trang phục, bối cảnh, đạo cụ, đặc biệt là các cảnh chiến đấu đông người, cảnh dời đô trên sông và cảnh có nhiều ngựa. Việc AI can thiệp mà khó nhận biết bằng mắt thường cho thấy công nghệ đã đủ tinh tế để sửa chữa quá khứ mà không phá vỡ mạch cảm xúc của tác phẩm.
Từ công cụ kỹ thuật đến đồng tác giả sáng tạo: cơ hội và ranh giới
Điểm đáng chú ý trong cả hai ví dụ là cách AI chuyển vai từ “thợ kỹ thuật” sang “đồng tác giả” của trải nghiệm nghệ thuật. Trên sân khấu, AI sân khấu kịch giúp mở rộng không gian, tạo ra sự kết hợp giữa kịch, điện ảnh và công nghệ, biến mỗi suất diễn thành một bức tranh đa lớp thay vì chỉ là diễn xuất trên phông vải tĩnh. Trong phim, chỉnh sửa phim AI xử lý khẩu hình chưa khớp, hoàn thiện hình ảnh từ chất liệu quay hơn một thập kỷ trước, cứu vãn những hạn chế sản xuất của thời điểm 2009. Nhưng chính vì AI ngày càng “khó nhận biết bằng mắt thường”, trách nhiệm của đạo diễn và giám đốc nhà hát càng lớn: họ phải quyết định đâu là ranh giới giữa việc làm đẹp tác phẩm và làm mờ đi dấu vết lịch sử, đâu là hỗ trợ sáng tạo và đâu là thao túng cảm xúc khán giả.
Kết luận: AI không thay thế nghệ sĩ, nhưng sẽ thay đổi cách chúng ta nhớ về lịch sử
Nhìn từ “Huyền tích Hồ Gươm” và “Đường tới thành Thăng Long”, có thể thấy làn sóng AI trong sân khấu kịch và công nghệ điện ảnh Việt Nam không phải trào lưu nhất thời, mà là bước ngoặt trong cách chúng ta tái hiện lịch sử và văn hóa. Khi những trận giao tranh của Đinh Bộ Lĩnh được hoàn thiện bằng AI trong 20 ngày, khi rùa thần trên màn hình lớn tương tác với diễn viên ngay trong rạp, ký ức tập thể về các huyền tích và sự kiện lịch sử sẽ được định hình qua những hình ảnh đã qua xử lý công nghệ. Điều cần thiết lúc này không phải là tranh luận xem AI có “giết chết” nghệ thuật hay không, mà là xây dựng một đạo đức sáng tạo mới: tôn trọng sự thật lịch sử, giữ trung tâm là cảm xúc con người, và dùng AI như một cây bút bổ sung, không phải cục tẩy xóa đi những gì khó nhìn trong quá khứ.
