Bệnh hô hấp tăng, trẻ nhỏ có thể chuyển nặng nhanh
Bệnh hô hấp ở trẻ em là nhóm bệnh ảnh hưởng đến đường thở, có thể biểu hiện từ ho, nghẹt mũi đến viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi và đôi khi trở nặng nhanh ở trẻ còn nhỏ. Tại TP.HCM, lượng trẻ đến khám và điều trị tăng trong mùa cao điểm, khiến các bệnh viện nhi đông kín và khoa hô hấp phải tiếp nhận nhiều ca nội trú.
Tuần đầu tháng 10, Bệnh viện Nhi đồng 2 ghi nhận trung bình hơn 2.300 lượt trẻ khám bệnh hô hấp mỗi ngày; có ngày Khoa Hô hấp 1 điều trị nội trú khoảng 230 trẻ. Những con số này không chỉ phản ánh áp lực lên bệnh viện mà còn nhắc phụ huynh đừng đánh giá bệnh của trẻ chỉ qua vài cơn ho ban đầu.
Một bé trai 3 tháng tuổi phải cấp cứu vì viêm phổi sau hai ngày ho và thở nhanh, sau đó cần hỗ trợ hô hấp bằng CPAP. Diễn biến ấy cho thấy viêm phổi ở trẻ, nhất là trẻ nhỏ, có thể nặng lên trước khi gia đình kịp nhận ra mức độ nguy hiểm.
Mưa lạnh, độ ẩm thay đổi và nguy cơ RSV
Đợt tăng bệnh thường xuất hiện từ tháng 10 đến tháng 12, khi thời tiết mưa lạnh, thất thường và độ ẩm không khí thay đổi. Điều kiện này được ghi nhận cùng thời điểm virus, vi khuẩn dễ phát triển và lây lan; vì vậy, việc có nhiều trẻ ho, sốt trong mùa này không nên bị xem nhẹ.
Virus RSV trẻ nhỏ là nguy cơ cần lưu ý, đặc biệt ở trẻ dưới 6 tháng, trẻ sinh non và trẻ có bệnh nền. RSV có thể gây viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi; triệu chứng ban đầu như nghẹt mũi, ho, mệt mỏi khá giống cảm cúm. Trẻ mắc bệnh cũng có thể không sốt, nên phụ huynh cần quan sát nhịp thở và cách bú, thay vì chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể.
Mùa dịch cũng không phải lúc chờ đến khi trẻ bệnh mới bắt đầu tìm cách tiêm phòng. Các vaccine phòng bệnh hô hấp cần được tính trước theo lịch và tư vấn y tế; kháng thể bảo vệ không hình thành ngay sau khi tiêm.
Dấu hiệu khó thở cần được khám khẩn cấp
Dấu hiệu khó thở ở trẻ có thể xuất hiện qua nhịp thở nhanh, khò khè hoặc lồng ngực co rút khi hít vào. Nếu thấy trẻ co lõm lồng ngực, tím môi hoặc tím tái, bú kém rõ rệt, mệt lả hay li bì, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay; không nên đợi xem trẻ có tự đỡ hay không.
Cơn ho và hắt hơi thoạt đầu có thể khiến cha mẹ nghĩ bệnh nhẹ, nhưng trường hợp trẻ 3 tháng tuổi trở nặng sau hai ngày là lời cảnh báo rõ ràng. Với trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hoặc có bệnh nền, ngưỡng đi khám nên thấp hơn: khi nhận thấy nhịp thở khác thường hoặc trẻ bú, tỉnh táo kém đi, hãy liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
Nếu trẻ khó thở, tím tái, li bì hoặc suy kiệt, cần đi cấp cứu thay vì tự điều trị tại nhà. Khám sớm giúp nhân viên y tế đánh giá tình trạng hô hấp và hướng dẫn xử trí phù hợp; cha mẹ không nên tự cho trẻ dùng thuốc khi chưa được tư vấn.
Phòng lây nhiễm bằng những việc làm hằng ngày
RSV lây qua giọt bắn và tiếp xúc với bề mặt có virus. Mầm bệnh có thể tồn tại nhiều giờ trên đồ chơi, bàn ghế và tay nắm cửa; trẻ có nguy cơ nhiễm khi chạm vào rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng. Vì thế, vệ sinh tay và môi trường xung quanh có vai trò thiết thực, nhất là khi trong nhà có trẻ sơ sinh.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và vệ sinh các bề mặt trẻ hay chạm vào.
- Hạn chế đưa trẻ nhỏ đến nơi đông người trong thời gian bệnh hô hấp gia tăng.
- Tránh để trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, sốt hoặc mắc bệnh đường hô hấp.
- Trao đổi với nhân viên y tế về vaccine phòng bệnh hô hấp và việc tiêm vaccine cho phụ nữ mang thai theo chỉ định, khuyến cáo phù hợp để hỗ trợ bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời.
Phòng bệnh không thể loại bỏ mọi nguy cơ, nhưng có thể giảm cơ hội lây nhiễm và giúp gia đình chủ động hơn. Quan trọng nhất là nhận ra dấu hiệu chuyển nặng sớm: khi trẻ thở nhanh, co lõm ngực, tím tái, bú kém hoặc li bì, đừng chờ thêm.
