Con số thấp hơn giá bán chưa nói hết câu chuyện
Chi phí sản xuất kinh doanh điện là tổng chi phí EVN ghi nhận để tạo ra, truyền tải, phân phối và bán điện trong một kỳ, được tính trên sản lượng điện thương phẩm và làm căn cứ xem xét giá bán. Năm 2025, Tập đoàn Điện lực Việt Nam công bố tổng chi phí vượt 600.000 tỷ đồng, cụ thể là 601.680,1 tỷ đồng trên sản lượng 287,51 tỷ kWh; giá thành bình quân đạt 2.092,7 đồng/kWh. Trong khi đó, giá điện bình quân 2.204,07 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng, được áp dụng từ ngày 10/5/2025. Phép so sánh tạo ra khoảng cách gần 111 đồng/kWh, tương đương hơn 5%. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng không nên diễn giải thành mức lãi chắc chắn trên từng kWh: mức giá bán áp dụng từ tháng 5, còn chi phí được tính cho cả năm. Hai con số khác nhau về kỳ tính toán.
Khoản chênh không đồng nghĩa lợi nhuận trên mỗi kWh
Cơ cấu chi phí cho thấy vì sao không thể nhìn một phép trừ rồi kết luận EVN thu lãi hơn 5% trên toàn bộ điện bán ra. Khâu phát điện chiếm phần lớn nhất, với 498.362,7 tỷ đồng, tương ứng 1.733,35 đồng/kWh điện thương phẩm; phân phối và bán lẻ tốn 78.993,21 tỷ đồng, tương ứng 274,75 đồng/kWh. Truyền tải ghi nhận 22.141,86 tỷ đồng, hay 77,01 đồng/kWh; phụ trợ, quản lý ngành và dịch vụ điều độ cũng nằm trong giá thành. Vì vậy, mức chênh giữa giá bán điện EVN và chi phí bình quân chỉ là phép đối chiếu tổng quát, không phải biên lợi nhuận được xác nhận cho từng đơn vị điện. Càng cần thận trọng khi giá bán thay đổi giữa năm còn chi phí phản ánh cả năm: trình bày rõ giới hạn ấy quan trọng không kém việc nêu con số 111 đồng.
Hơn 17.500 tỷ đồng còn nằm ngoài giá thành
Điểm đáng quan tâm hơn là chi phí EVN chưa hạch toán vào giá thành sản xuất kinh doanh điện lũy kế đến cuối năm 2025 lên tới 17.506,64 tỷ đồng. Đây chủ yếu là chênh lệch tỷ giá chưa được ghi nhận và thanh toán cho các nhà máy điện, gồm phần còn lại của năm 2021 và các khoản phát sinh trong giai đoạn 2022–2025. Điều này khiến bức tranh giữa giá thành đã công bố và toàn bộ nghĩa vụ chi phí chưa hoàn toàn khép lại. Nếu khoản tồn đọng được xử lý trong những kỳ sau, tác động đến giá điện sẽ phụ thuộc vào cơ chế ghi nhận, quyết định quản lý và diễn biến chi phí khi đó; không thể mặc định toàn bộ khoản này sẽ lập tức được chuyển vào hóa đơn người dùng. Người dân có lý do đòi hỏi công khai cách xử lý, bởi thiếu minh bạch về thời điểm và phương thức hạch toán sẽ làm các phép so sánh giá bán với chi phí kém thuyết phục.
Người dùng cần theo dõi điều gì tiếp theo?
Việc công bố chi phí sản xuất kinh doanh điện là một căn cứ để cơ quan quản lý xem xét điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Theo quy định hiện hành, giá được xem xét tối thiểu ba tháng một lần dựa trên biến động chi phí và các yếu tố liên quan, nhưng cơ chế đó không đồng nghĩa giá sẽ tự động thay đổi theo từng kỳ. Giá bán lẻ bình quân gần nhất được điều chỉnh vào tháng 5/2025; tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9, Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ đạo không tăng giá điện trong những tháng cuối năm 2026. Với người dùng, điều cần theo dõi không chỉ là con số giá bán mới mà còn là cách cơ quan chức năng giải trình khoản chênh tỷ giá chưa hạch toán và giới hạn của phép so sánh giá bình quân. Kết luận hợp lý lúc này: chi phí năm 2025 thấp hơn mức giá bán bình quân công bố, nhưng khoảng cách ấy chưa đủ chứng minh lợi nhuận thực tế trên mỗi kWh, trong khi khoản chi phí tồn đọng vẫn cần được làm rõ.
