Du lịch dài hạn: không phải mơ xa xỉ mà là lựa chọn tài chính khác
Du lịch dài hạn là kiểu sống trong đó một người chủ động dành nhiều tháng đến nhiều năm để liên tục di chuyển giữa các quốc gia, kết hợp làm việc, nghỉ ngơi và trải nghiệm, đồng thời thiết kế lại cách dùng tiền của mình để ưu tiên thời gian và tự do thay vì tập trung vào sở hữu nhà cửa hay tài sản cố định.
Điều đang diễn ra với một thế hệ du khách tự do không phải câu chuyện bốc đồng rời bỏ mọi thứ, mà là quyết định rất có tính toán về tài chính và phong cách sống. Họ chấp nhận không mua nhà, không sắm ô tô, dồn tiền vào trải nghiệm và một mô hình nhà di động giúp cắt giảm chi phí lưu trú, ăn ở so với du lịch truyền thống. Trần Đặng Đăng Khoa là một ví dụ: anh bắt đầu chuyến vòng quanh thế giới thứ hai bằng xe tải nhỏ được cải tạo thành nhà di động, dự kiến kéo dài hơn 3 năm và đưa xe trở về Việt Nam đúng mốc 10 năm kể từ hành trình xe máy đầu tiên. Trong khi đó, một cô gái Trung Quốc, Tiểu Lục, dùng 4 năm để đi 41 quốc gia với tổng chi phí 90.000 NDT rồi vẫn tiết kiệm được 200.000 NDT. Những con số đó cho thấy đi xa không nhất thiết đồng nghĩa với tiêu xài mất kiểm soát.
Từ Wave đến xe tải: hành trình nhà di động của Trần Đặng Đăng Khoa
Nếu lần đầu được biết đến qua hành trình bằng chiếc Wave, thì ở lần thứ hai, Trần Đặng Đăng Khoa chọn một cấp độ tự do khác: mang cả ngôi nhà di động theo bên mình. Ngày 11-11-2023, anh khởi hành vòng quanh thế giới bằng một chiếc ô tô tải nhỏ tự cải tạo thành nhà di động, với kế hoạch hơn 3 năm và đích đến là đưa xe về Việt Nam vào ngày 1-6-2027. Đến Thổ Nhĩ Kỳ, anh lưu lại từ đầu tháng 8 đến cuối tháng 9 trong bối cảnh quốc gia này đối mặt lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao.
Thay vì trả tiền khách sạn giữa Istanbul hay Cappadocia, Khoa sống trên xe: một không gian gọn gàng đủ chỗ ngủ, nấu ăn, cất đồ và làm việc. Anh thường mua thực phẩm ở khu ngoại ô và tự nấu để tiết kiệm chi phí, bỏ qua các gói vé tham quan trọn gói đắt đỏ, chọn mua vé từng điểm với mức vừa túi tiền. Vanlife của Khoa không hào nhoáng: xin cắm nhờ điện, giăng lều, sử dụng tấm cách nhiệt, tự xoay xở mọi sinh hoạt cá nhân ngay bên lề đường hoặc bãi cắm trại miễn phí. Bù lại, chiếc xe biển số Việt Nam trở thành chiếc cầu giao tiếp: người bản địa bấm còi, chặn xe chỉ để hỏi chuyện, xin chụp ảnh và tặng anh chút đồ ăn, nước uống. Đó là dạng "lợi nhuận xã hội" mà đặt phòng khách sạn sang trọng khó mang lại.
Tiểu Lục: 10 năm làm việc, 41 quốc gia và 775 triệu đồng tiền tích lũy
Cũng theo đuổi tự do nhưng trên một trục tài chính khác, Tiểu Lục bước ra đường với một chiếc ba lô 50L thay vì nhà di động. Trước tuổi 30, cô đã làm gần 10 năm trong ngành dạy piano, từ trợ giảng đến tự mở studio và một cửa hàng rộng khoảng 250m². Khi công việc gần như sụp đổ năm 2021, cô tự hỏi: nếu đời mình chỉ xoay quanh kiếm tiền, thì rốt cuộc mình sống vì điều gì? Thay vì mải nghĩ về mua nhà, mua xe, cô mang tiền ra đi nửa năm, xuất phát từ Đông Hưng, Quảng Tây, đi đường bộ sang Việt Nam, rồi tiếp tục qua Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Maldives, UAE, Oman, Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều nước châu Âu và trở về từ Ai Cập.
Trong hành trình đầu, cô dùng khoảng 35.000 NDT để đi 15 quốc gia. Ở Việt Nam, 18 ngày của cô tốn 2.868,9 NDT cho hành trình từ Móng Cái đến TP.HCM, ưu tiên xe giường nằm, Grab xe máy và khách sạn sạch nhưng giá rẻ. Tại Maldives, công thức vẫn là tiết kiệm chi phí: 11 ngày với 2.797 NDT, ở đảo dân cư thay vì resort, đi phà công cộng, tự nấu ăn bằng thực phẩm mua ở siêu thị. "Sau 4 năm, số tiền dành cho việc đi lại đã được kiếm lại và cô còn tiết kiệm được khoảng 200.000 NDT". Từ một người gần như chưa có kinh nghiệm du lịch quốc tế, Tiểu Lục biến đi xa với ít tiền thành lối sống, đồng thời xây dựng công việc sáng tạo nội dung gắn với những chuyến đi. Quan trọng hơn, cô thoát khỏi ám ảnh phải sống theo "lộ trình chuẩn" của mua nhà – mua xe – ổn định.
Nhà di động và ba lô: chiến lược tiết kiệm chi phí để đi xuyên quốc gia
Nhìn vào hành trình của Khoa và Tiểu Lục, điểm chung không phải là may mắn, mà là một chiến lược tiết kiệm chi phí rõ ràng để đổi lấy tự do xuyên quốc gia. Khoa giảm mạnh chi phí ăn ở khi dùng nhà di động: xe tải vừa là phương tiện, vừa là phòng ngủ, bếp ăn, giúp anh ngủ tại bãi cắm trại miễn phí, khoảng đất trống ven biển hoặc sườn đồi, chỉ tốn chút tiền nhiên liệu, gửi xe và sinh hoạt cơ bản. Anh chọn mua thực phẩm ở ngoại ô, tự nấu thay cho nhà hàng, tránh gói vé bảo tàng giá cao, mua lẻ từng điểm tham quan.
Tiểu Lục, ở phía ngược lại, dùng chiến lược ba lô và ngân sách chặt: ngủ hostel, đi xe đêm, sử dụng phương tiện công cộng, ăn đồ địa phương và tự nấu khi có bếp. Riêng 18 ngày ở Việt Nam hay 11 ngày ở Maldives cho thấy nếu sẵn sàng đổi chút tiện nghi để lấy tính toán, chi phí quốc tế có thể thấp hơn nhiều người vẫn tưởng. Điều đáng nói là cả hai đều không xem du lịch dài hạn là kỳ nghỉ trốn đời, mà là một mô hình sống: Khoa làm việc và sáng tạo trên đường, Tiểu Lục dùng nội dung du lịch để tạo thu nhập, rồi lại tái đầu tư vào các chặng mới. Đây là cách họ trả lời câu hỏi: nếu không dùng tiền cho nhà và ô tô, ta có thể dùng nó để mua thêm bao nhiêu năm tự do?
Du khách tự do có phải dành cho tất cả mọi người?
Đương nhiên, mô hình nhà di động hay ba lô xuyên quốc gia không phải giải pháp vạn năng. Khoa phải đối mặt bài toán chi phí bảo dưỡng, thủ tục phức tạp và sửa chữa xe khi đi qua nhiều quốc gia, châu lục; các quy định thị thực cho phương tiện mang biển số nước thứ ba tại Nga, Trung Quốc ngày càng chặt chẽ khiến anh liên tục "bẻ lái" lộ trình. Tiểu Lục thì chịu rào cản ngôn ngữ, khác biệt văn hóa, những đêm cô đơn, nhiều lần ngồi bên đường từ sáng sớm chỉ để tìm được một chỗ ngủ phù hợp. Du lịch dài hạn là một cuộc thương lượng không ngừng giữa tự do và bất an.
Nhưng chính những bất tiện này lại gợi câu hỏi đáng giá cho bất kỳ ai đang lưỡng lự giữa ổn định và xê dịch. Nếu bạn không đủ khả năng mua nhà, chưa muốn sở hữu ô tô hoặc không coi đó là mục tiêu bắt buộc, khoản tiền ấy có thể đi đâu khác? Một số người chọn tiếp tục thuê nhà để giữ linh hoạt, dùng nguồn lực cho học kỹ năng mới, ngoại ngữ, chăm sóc sức khỏe, xây nghề tay trái, hoặc đi du lịch dài hạn để mở rộng thế giới nội tâm. Cuối cùng, như Tiểu Lục rút ra: cuộc đời không phải cuộc thi đạt chuẩn, mà là chế độ do chính mình định nghĩa. Nhà di động, ba lô hay căn hộ trả góp chỉ là những lựa chọn khác nhau cho câu hỏi: bạn muốn dùng phần đời quý giá của mình vào điều gì.
