Từ trường đại học vùng đến tham vọng trung tâm robot AI của miền Tây
Viện Nghiên cứu Robot và Trí tuệ nhân tạo DNC (DNC-IRAI) là viện nghiên cứu robot AI đặt tại Trường Đại học Nam Cần Thơ, được xây dựng như một trung tâm đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ về robot, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất, dịch vụ và đô thị thông minh của vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. Điều đáng nói không phải là việc một trường đại học thành lập thêm đơn vị nghiên cứu, mà là việc vùng Đồng bằng Sông Cửu Long – lâu nay gắn với hình ảnh ruộng lúa, vườn cây, chợ nổi – lần đầu có một viện nghiên cứu robot AI được thiết kế bài bản để bước vào làn sóng tự động hóa Đồng bằng Cửu Long. Ngày 18-8, DNC tổ chức lễ công bố, ra mắt DNC-IRAI với sự tham dự của lãnh đạo TP Cần Thơ, trong đó có Chủ tịch UBND thành phố Trương Cảnh Tuyên. Đây là tín hiệu cho thấy tự động hóa không còn là câu chuyện riêng của các đô thị lớn, mà đang dịch chuyển về vùng nông nghiệp trọng điểm.
Chiến lược: robot tích hợp AI, bản đồ số và bản sao số phục vụ nhu cầu địa phương
DNC-IRAI không chạy theo các đề tài “hào nhoáng” nhưng xa rời thực tế, mà chủ động chọn thị trường ngách có tính ứng dụng cao, hướng đến tự chủ chế tạo robot tích hợp AI với mục tiêu hơn 60% nội địa hóa vào năm 2029. Theo định hướng chiến lược, viện tập trung hai mũi nhọn: robot hỗ trợ đời sống và dịch vụ, cùng hệ thống tự động hóa và bản sao số (Digital Twin). Điều này bám chặt nhu cầu địa phương: lễ tân, trợ lý văn phòng, hỗ trợ y tế; và xa hơn là quy hoạch, vận hành đô thị thông minh, quản lý hạ tầng vùng sông nước phức tạp. Việc dùng robot thông minh thu thập dữ liệu cho bản đồ số, xây dựng hệ sinh thái bản sao số không chỉ là bài toán công nghệ, mà là cách để vùng chủ động quản lý biến đổi khí hậu, hạ tầng, giao thông và dịch vụ công. Nếu được triển khai sâu vào sản xuất nông – công nghiệp, các giải pháp tự động hóa phù hợp với điều kiện Đồng bằng Sông Cửu Long có thể giảm phụ thuộc lao động thời vụ, nâng chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh.
Hệ sinh thái: viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong trường và chuyển giao công nghệ khu vực
Điểm khác biệt của DNC-IRAI nằm ở hệ sinh thái khép kín từ đào tạo, nghiên cứu đến chuyển giao công nghệ khu vực. Viện được giao nhiệm vụ trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực robot và trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, viện phối hợp với các khoa chuyên ngành để cung cấp không gian thực hành, thực tập, hướng dẫn đồ án, luận văn đại học, cao học và luận án tiến sĩ cho người học ngay tại trường. Đây là cách gắn đào tạo kỹ sư, cử nhân với bài toán công nghệ thực sự của doanh nghiệp địa phương. Song song, trường vận hành Công ty Cổ phần Công nghệ số và Đổi mới sáng tạo Đại học Nam Cần Thơ với vốn điều lệ 10 tỷ đồng, đóng vai trò cầu nối thương mại hóa, đưa các sản phẩm phần mềm, giải pháp AI, công nghệ BIM/GIS và dữ liệu số vào giáo dục, sản xuất nông – công nghiệp và y tế. Nói cách khác, mọi kết quả nghiên cứu không bị “đóng khung” trong phòng lab, mà có đường đi rõ ràng ra thị trường khu vực. Đây là mô hình mà nếu vận hành hiệu quả, sẽ định nghĩa lại cách các trường đại học vùng tham gia phát triển kinh tế địa phương.
Sinh viên miền Tây và cuộc đua phòng lab AI, robot ở Đông Nam Á
Viện nghiên cứu robot AI chỉ có ý nghĩa khi người học được chạm tay vào công nghệ. DNC-IRAI được thiết kế như một “trạm thực hành” cho sinh viên, liên kết với các đơn vị tại ĐBSCL để triển khai các khóa đào tạo ngắn hạn chuyên sâu về AI và công nghệ tự động cho vùng. Trong ngày ra mắt, sự xuất hiện của dòng robot thông minh – nổi bật là robot chú chó tự động có khả năng nhận diện lệnh và tương tác linh hoạt – đã tạo bầu không khí hào hứng cho đông đảo tân sinh viên, cho thấy công nghệ hiện đại đang hiện hữu tại miền Tây. Trên bình diện rộng hơn, sinh viên Việt Nam đang bước vào cuộc đua tiếp cận hạ tầng phòng lab AI và robot đầu tiên ở Đông Nam Á: Qualcomm x Arduino Innovation Lab được đặt tại Swinburne Vietnam ở Hà Nội, là Arduino Lab đầu tiên trong khu vực. Không gian này cho phép sinh viên thử nghiệm IoT, hệ thống nhúng, AIoT, robot và tự động hóa thông minh, tăng cường kỹ năng thực hành và đưa kiến thức từ giảng đường vào bài toán thực tế. Sự xuất hiện đồng thời của các phòng lab ở Hà Nội và viện nghiên cứu ở Cần Thơ cho thấy: nếu biết tận dụng, thế hệ trẻ Việt Nam có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong kỷ nguyên tự động hóa chứ không chỉ là người dùng cuối.
Tự động hóa Đồng bằng Cửu Long: cơ hội kinh tế hay bài kiểm tra năng lực quản trị?
Việc thành lập DNC-IRAI không xảy ra ngẫu nhiên. Hiệu trưởng nhà trường khẳng định mục tiêu không chỉ đào tạo nguồn nhân lực, mà phải tạo ra tri thức, phát triển công nghệ và đưa công nghệ vào cuộc sống, với yêu cầu rõ ràng: công nghệ phải tạo ra sản phẩm, và sản phẩm phải tạo ra giá trị cho xã hội. Nói thẳng, đây là bài kiểm tra xem vùng nông nghiệp có đủ năng lực quản trị để biến robot và AI thành động lực phát triển hay không. Nếu viện tập trung đúng vào các giải pháp tự động hóa Đồng bằng Cửu Long – từ robot thu hoạch, giám sát môi trường, đến bản sao số cho đô thị thông minh – và kết nối hiệu quả với doanh nghiệp thông qua mô hình công ty công nghệ trong trường, vùng có thể bước sang một giai đoạn tăng trưởng mới dựa trên tự động hóa thay vì mở rộng diện tích canh tác. Ngược lại, nếu các sản phẩm dừng ở mức trình diễn, không bám sát nhu cầu sản xuất, dịch vụ địa phương, thì DNC-IRAI sẽ chỉ là một phòng lab đẹp. Tương lai tự động hóa khu vực vì vậy phụ thuộc vào khả năng gắn nghiên cứu với thị trường và vào việc người dân, doanh nghiệp, chính quyền có dám chấp nhận thay đổi mô hình sản xuất khi robot và AI gõ cửa.
