Từ một viện nghiên cứu robot mới tới tham vọng tái định nghĩa vai trò đại học
Viện Nghiên cứu Robot và Trí tuệ nhân tạo DNC-IRAI là trung tâm đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ về robot tích hợp AI, tự động hóa, bản đồ số và bản sao số, được xây dựng tại Đại học Nam Cần Thơ nhằm gắn kết chặt chẽ tri thức hàn lâm với nhu cầu thực tiễn của khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long. Điều đáng nói ở DNC-IRAI không phải ở cái mác “viện nghiên cứu robot” đầu tiên của vùng, mà ở cách nó buộc một trường đại học địa phương phải định nghĩa lại chính mình. Sự kiện ra mắt Viện Nghiên cứu Robot và Trí tuệ nhân tạo DNC diễn ra ngày 18/8 với sự tham dự của lãnh đạo TP Cần Thơ, cho thấy công nghệ cao cuối cùng đã được nhìn nhận như một trụ cột phát triển chứ không chỉ là phong trào. Theo Hiệu trưởng Nguyễn Văn Quang, trường không thể dừng lại ở vai trò cung cấp nhân lực, mà phải “trở thành nơi tạo ra tri thức, phát triển công nghệ và trực tiếp đưa các thành tựu đó vào đời sống xã hội”. Đây là tuyên bố mang tính xoay trục: đại học không còn đứng ngoài cuộc chơi kinh tế tri thức.
Robot tích hợp AI và hệ sinh thái phòng thí nghiệm: Lợi ích thật cho đời sống đô thị
Nếu nhìn DNC-IRAI như một “xưởng chế tạo tương lai” thì các mũi nhọn mà Viện chọn đã nói rất rõ ưu tiên: robot hỗ trợ đời sống & dịch vụ và hệ thống tự động hóa gắn với bản đồ số, bản sao số. Những dòng robot bánh lốp và robot hình người (humanoid) tích hợp trí tuệ nhân tạo được phát triển để đảm nhận vai trò lễ tân, trợ lý văn phòng, vận chuyển thuốc men, hỗ trợ vật lý trị liệu, giúp người già và trẻ tự kỷ trong cơ sở y tế. Ở đây, robot tích hợp AI không phải đồ chơi trình diễn, mà là lực lượng lao động mới trong các không gian dịch vụ và bệnh viện. DNC-IRAI xây dựng đầy đủ phòng thí nghiệm lập trình robot và AI, phòng thiết kế – thử nghiệm, phòng phát triển ứng dụng robot cùng xưởng chế tạo robot. Cấu trúc này biến Viện thành một dây chuyền sản xuất giải pháp hoàn chỉnh: từ ý tưởng đến thiết kế, từ thử nghiệm đến ứng dụng. Đây chính là điều khu vực thiếu lâu nay – một nơi có thể biến nhu cầu tự động hóa đô thị thông minh thành sản phẩm cụ thể, thay vì chỉ dừng ở các đề tài khoa học trên giấy.
Bản đồ số, bản sao số và tham vọng làm chủ dữ liệu đô thị thông minh
Chiến lược của DNC-IRAI đặt dữ liệu không gian lên hàng đầu thông qua thiết bị tự hành tích hợp cảm biến LiDAR và camera quét 3D để thu thập dữ liệu lập bản đồ số, bản sao số. Khối dữ liệu đó được AI và thuật toán thị giác máy tính xử lý, tự động nhận diện không gian, phục vụ quy hoạch hạ tầng và vận hành đô thị thông minh. Đồng Bằng Sông Cửu Long vốn đối mặt với biến đổi khí hậu, ngập lụt, sạt lở; nếu vùng không sở hữu năng lực đo đạc và mô phỏng chính mình bằng bản sao số, sẽ luôn phụ thuộc vào các đơn vị bên ngoài cả về kỹ thuật lẫn quyết sách. Việc Viện tập trung nguồn lực cho hệ thống tự động hóa và bản sao số là một lựa chọn đầy tính chiến lược. Dữ liệu chuẩn là nền tảng cho mọi ứng dụng AI nông nghiệp, giao thông, du lịch, y tế sau này – từ tối ưu tưới tiêu đến điều phối logistics nông sản, từ quy hoạch bãi đỗ xe đến định tuyến tàu, thuyền. Khi dữ liệu nằm trong tay các nhóm nghiên cứu tại chỗ, tiếng nói khoa học của vùng trong các dự án hạ tầng quốc gia sẽ mạnh hơn, bớt cảnh “người ngoài vẽ bản đồ cho mình”.
Ứng dụng AI nông nghiệp và chuỗi giá trị chuyển giao công nghệ cho toàn vùng
DNC-IRAI được hình dung như một trung tâm đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ gắn với nhu cầu rất cụ thể của Đồng Bằng Sông Cửu Long: nông nghiệp thông minh, robot hỗ trợ y tế, tự động hóa trong sản xuất và dịch vụ, cùng các ứng dụng công nghệ cho du lịch. Nói cách khác, ứng dụng AI nông nghiệp không còn là các dự án thử nghiệm lẻ tẻ, mà là một hướng nghiên cứu được đặt trong cấu trúc viện nghiên cứu robot có khả năng chế tạo thiết bị, thử nghiệm tại ruộng, vườn rồi đưa vào sản xuất. Đi song song với Viện là Công ty Cổ phần Công nghệ số và Đổi mới sáng tạo Đại học Nam Cần Thơ, vốn điều lệ 10 tỷ đồng, được thiết kế như chiếc cầu thương mại hóa các giải pháp AI, robot, dữ liệu số và BIM/GIS. Ngay trong ngày ra mắt, đơn vị đã ký các thỏa thuận chuyển giao công nghệ với Đại học Tây Đô và một doanh nghiệp xây dựng. Đây là tín hiệu cho thấy mô hình “Đào tạo – Nghiên cứu – Phát triển – Thử nghiệm – Chuyển giao – Thương mại hóa” không chỉ nằm trên sơ đồ, mà bắt đầu chảy vào kinh tế vùng.
Khoá học ngắn hạn, robot nói tiếng Việt và lộ trình làm chủ công nghệ tới 2029
Sức ảnh hưởng của DNC-IRAI sẽ không dừng ở khuôn viên trường nếu các chương trình đào tạo được mở ra đúng đối tượng. Viện đặt mục tiêu trở thành trung tâm hàng đầu khu vực về đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ robot và AI. Ngoài các chương trình dài hạn, Viện tổ chức những khoá đào tạo ngắn hạn về ứng dụng AI, lập trình robot và vận hành hệ thống tự động hóa, hướng tới người học, cộng đồng và doanh nghiệp toàn vùng. Đây là cách rút ngắn khoảng cách công nghệ: không đòi hỏi ai cũng phải là kỹ sư, nhưng ai cũng có thể hiểu và dùng được. Về sản phẩm, Viện nhắm tới dòng robot bánh lốp dáng người tích hợp AI tiếng Việt, đưa các mô hình ngôn ngữ lớn như PhonGPT, Llama vào thiết bị để tạo ra “trợ lý ảo hiện diện vật lý” tương tác bằng giọng nói 24/7. Tham vọng công nghệ cũng được đặt trên đường thời gian: DNC-IRAI đặt mục tiêu làm chủ công nghệ lõi mã nguồn mở trong giai đoạn 2027-2028 và đến năm 2029 tự chủ thiết kế khung vỏ, mạch điều khiển với tỷ lệ nội địa hóa thiết bị trên 60%. Nếu lộ trình này thành hiện thực, Đồng Bằng Sông Cửu Long sẽ không còn là “người dùng muộn” của tự động hóa, mà trở thành nơi xuất khẩu giải pháp.
