Di sản 600 tác phẩm: Quyết định đặt bản quyền vào tay ba người con
Bản quyền nhạc sĩ Phú Quang là toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng trăm tác phẩm âm nhạc ông sáng tác, đã và chưa công bố, cùng nguồn thu tác quyền đi kèm, được pháp luật thừa nhận như một loại tài sản đặc biệt thuộc di sản của ông và được phân chia theo di chúc và thỏa thuận của gia đình. Chiều 4.9 tại Hà Nội, ba người con của nhạc sĩ Phú Quang chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc do cha để lại, sau 5 năm kể từ ngày ông qua đời. Đây không phải cuộc chia chác lạnh lùng mà là lựa chọn có chủ đích: toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các tác phẩm âm nhạc được giao cho các con, còn người vợ nhận nhà đất. Theo dữ liệu tác quyền, di sản âm nhạc gồm ít nhất 165 tác phẩm đã công bố và 170 tác phẩm chưa công bố, chưa kể những tác phẩm khác đang được lưu trữ dưới nhiều hình thức.
Nhà đất 16,1 tỷ đồng cho vợ, bản quyền và royalty cho con: Một “thỏa thuận thông minh”?
Theo quyết định của tòa, phần bất động sản thuộc di sản của nhạc sĩ Phú Quang là 1/2 giá trị quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại phường Hồng Hà, Hà Nội, trị giá 16.133.500.000 đồng. Bà Trịnh Thị Anh Thư – người vợ sau – nhận trọn vẹn phần tài sản này bằng hiện vật và có toàn quyền sử dụng, sở hữu, sang tên. Còn ba người con riêng nhận một loại tài sản “vô hình” nhưng dài hạn hơn: toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các tác phẩm âm nhạc của cha, cộng số tiền tác quyền hơn 710 triệu đồng còn lại được chia đều, mỗi người khoảng 236,7 triệu đồng. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Cách chia kiểu người lấy tài sản hữu hình, người lấy tài sản trí tuệ thường xảy ra khi bản quyền khó định giá và khó chia nhỏ, còn nhà đất thì rõ ràng, quy ra tiền dễ dàng”. Đó là thỏa thuận mang tính chiến lược: vợ có sự ổn định vật chất, con giữ chìa khóa di sản âm nhạc lâu dài.
Luật thừa kế, di chúc và bài học quy hoạch di sản cho nghệ sĩ
Từ góc độ pháp lý, cả người vợ và ba người con đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất, có quyền như nhau với toàn bộ di sản – kể cả nhà đất lẫn bản quyền âm nhạc. Nhưng luật chỉ là “khung”. Kết quả cuối cùng được định hình bởi hai yếu tố: di chúc hợp pháp lập ngày 15/11/2019 được tất cả các bên công nhận, và thỏa thuận nội bộ mà tòa án chỉ ghi nhận chứ không áp đặt. Điều này gửi đi một thông điệp quan trọng với giới nghệ sĩ: nếu muốn di sản âm nhạc Việt Nam được gìn giữ đúng ý mình, họ phải chuẩn bị sớm di chúc, ghi rõ ai sở hữu bản quyền, ai quản lý, ai chịu trách nhiệm truyền bá. Với nhạc sĩ Phú Quang, ông để toàn bộ bản quyền cho các con và giao nghệ sĩ piano Nguyễn Trinh Hương toàn quyền quản lý, định đoạt, điều hành. Đây là quy hoạch di sản, không phải “chia của” sau khi đã muộn.
Bảo vệ bản quyền âm nhạc: Tôn trọng người sáng tác hay đòi tiền?
Câu chuyện không dừng ở phân chia tài sản nhạc sĩ trên giấy. Sau khi ông qua đời, tác phẩm của ông liên tục bị sử dụng khi chưa có sự thống nhất với gia đình; không ít chương trình vẫn đưa âm nhạc Phú Quang lên sân khấu mà chưa được đồng ý. Điều gia đình nhấn mạnh không phải là tối đa hóa tiền tác quyền, mà là “sự tôn trọng đối với tác phẩm và người sáng tác”. Họ sẵn sàng bỏ qua tác quyền với chương trình từ thiện, nhưng với các show thương mại được đầu tư lớn, quyền lợi của người sáng tác phải được nhìn nhận tương xứng. Cách họ bảo vệ bản quyền âm nhạc cho thấy: tôn trọng không đồng nghĩa “cất trong tủ”. Ca khúc có thể vang lên ở phòng trà nhỏ, miễn người hát biết mình đang dùng di sản của ai và chịu khó gõ cửa đúng người.
Di sản âm nhạc Việt Nam: Khi gia đình trở thành “người giữ chìa khóa”
Di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là vài bản hit quen thuộc; đó là cả kho ca khúc, khí nhạc, nhạc sân khấu, điện ảnh, trong đó nhiều tác phẩm chưa từng được giới thiệu rộng rãi. Việc ba người con tiếp nhận toàn bộ bản quyền, kèm trách nhiệm lập phòng truyền thống âm nhạc gia đình, cho thấy một mô hình đáng suy nghĩ cho di sản âm nhạc Việt Nam: nhà nước bảo vệ bằng luật, nhưng gia đình mới là người giữ chìa khóa sống cho tác phẩm. Như một nhận định: “Di sản văn hóa chỉ thực sự sống khi nó được đặt vào tay những người hiểu nó nhất, yêu thương nó vô điều kiện”. Bản quyền nhạc sĩ Phú Quang vì thế trở thành phép thử: liệu chúng ta có dám coi bản quyền như một phần linh hồn của di sản, chứ không chỉ là dòng tiền để đối soát hằng quý.
