Di sản nhạc sĩ Phú Quang: Từ ký ức gia đình đến tài sản văn hóa chung
Di sản nhạc sĩ Phú Quang là toàn bộ các tác phẩm âm nhạc mang tên ông, gồm ca khúc, khí nhạc, nhạc cho sân khấu, điện ảnh và những bản chưa công bố, kèm theo quyền quản lý, sử dụng và định đoạt các tác phẩm đó theo di chúc để lại cho các con.
Chiều 4.9 tại Hà Nội, ba người con của nhạc sĩ Phú Quang, trong đó có nghệ sĩ piano Nguyễn Trinh Hương, chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc do cha để lại. Sự kiện này diễn ra gần 5 năm sau ngày ông qua đời và khép lại giai đoạn tranh cãi âm ỉ quanh câu hỏi: di sản nhạc sĩ Phú Quang giờ thuộc về ai. Trước đó, sau khi ông mất, việc ai có quyền quản lý và cho phép sử dụng các tác phẩm từng gây không ít lúng túng, nhiều chương trình dùng nhạc Phú Quang mà chưa hề có sự trao đổi với gia đình. Vì thế, khoảnh khắc chuyển giao không chỉ là thủ tục pháp lý, mà là bước "định danh" cho một gia tài âm nhạc đã ăn sâu vào ký ức nhiều thế hệ.
Thừa kế bản quyền âm nhạc: Tôn trọng di chúc hay chỉ là chuyện chia phần?
Vấn đề thừa kế bản quyền âm nhạc ở Việt Nam thường bị thu hẹp thành câu chuyện tiền tác quyền, trong khi trường hợp di sản nhạc sĩ Phú Quang cho thấy đây trước hết là cuộc đấu tranh để bảo vệ ý chí của người sáng tạo. Trước khi qua đời, ông đã lập di chúc, để lại toàn bộ bản quyền âm nhạc mang tên mình cho các con và giao cho con gái lớn, nghệ sĩ piano Nguyễn Trinh Hương, quyền quản lý, định đoạt và điều hành di sản.
Theo di chúc, toàn bộ các tác phẩm được lưu trữ trên USB, CD, đĩa mềm, sách in, trang web cùng bản quyền âm nhạc mang tên Nguyễn Phú Quang đều do Nguyễn Trinh Hương chịu trách nhiệm quản lý. Điều này biến cô thành "người gác cổng" của kho tác phẩm Phú Quang, thay mặt anh em quyết định tác phẩm nào được sử dụng, ai hát, hát ở đâu và hát như thế nào. Ở đây, di chúc không phải chiếc chìa khóa mở kho vàng, mà là một bản cam kết đạo đức: âm nhạc của ông phải được đối xử bằng sự tôn trọng, không bị tùy tiện khai thác cho mục đích thương mại.
Khi tác phẩm Phú Quang bị hát vô tội vạ: Vì sao cần một người gác cửa
Sau ngày ông mất, nhiều chương trình vẫn đưa âm nhạc Phú Quang lên sân khấu trong khi phía gia đình chưa đồng ý. Đó không chỉ là lỗi kỹ thuật hay sơ suất liên lạc; đó là biểu hiện của thói quen xem nhẹ quyền tác giả – điều mà gia đình nhạc sĩ liên tục lên tiếng. Một số chương trình sử dụng các ca khúc của ông mà không hề có sự trao đổi, thống nhất, khiến câu chuyện bản quyền trở thành vết xước trên hình ảnh những đêm nhạc tưởng niệm.
Gia đình nhấn mạnh họ không muốn biến những ca khúc Phú Quang thành tài sản để tính toán bằng tiền. Với các chương trình từ thiện, có thể không đặt vấn đề tác quyền; nhưng với những đêm nhạc thương mại được đầu tư lớn về sân khấu, âm thanh, ánh sáng và nghệ sĩ, quyền lợi của người sáng tác phải được nhìn nhận tương xứng. Quan điểm này gửi đi thông điệp rõ ràng: tôn trọng di sản không đồng nghĩa với việc "bê" tác phẩm lên mọi sân khấu cho thật nhiều, mà là ý thức mình đang hát tác phẩm của ai, và phải có sự đồng thuận với gia đình trước khi sử dụng.
Di sản nhạc sĩ Phú Quang rộng hơn những bản hit về Hà Nội
Nhắc đến tác phẩm Phú Quang, công chúng thường nhớ ngay đến những ca khúc về Hà Nội và tình yêu như “Em ơi Hà Nội phố”, “Đâu phải bởi mùa thu”, “Nỗi nhớ mùa đông”, “Chiều phủ Tây Hồ”, “Hà Nội ngày trở về”… đã đi vào đời sống âm nhạc của nhiều thế hệ. Nhưng di sản nhạc sĩ Phú Quang không chỉ dừng ở các bản ballad đã vang lên trên bao sân khấu lớn nhỏ. Ông còn để lại một khối lượng lớn tác phẩm khí nhạc, nhạc cho sân khấu, điện ảnh và các chương trình nghệ thuật, trong đó có những sáng tác vẫn chưa được giới thiệu rộng rãi.
Chính vì vậy, việc ba người con tiếp nhận di sản lần này không đơn thuần là giữ lại những bài hát đã nổi tiếng, mà còn là nhiệm vụ khai mở một kho sáng tác "ẩn" với nhiều giá trị chưa được công chúng biết đến đầy đủ. Gần 5 năm sau ngày ông mất, những giai điệu Phú Quang vẫn tiếp tục được cất lên trên nhiều sân khấu, các đêm nhạc mang tên ông vẫn đều đặn diễn ra, và nhiều ca sĩ trẻ tìm đến âm nhạc Phú Quang như một cột mốc thẩm mỹ. Điều đó khiến câu chuyện gìn giữ di sản âm nhạc của ông không chỉ là việc riêng của gia đình, mà là trách nhiệm chung của cộng đồng nghệ sĩ và khán giả.
Từ đêm nhạc tưởng niệm đến chiến lược gìn giữ di sản âm nhạc lâu dài
Tiếp nhận di sản nghĩa là ba người con của nhạc sĩ Phú Quang đồng thời nhận về một trách nhiệm lớn: tiếp tục bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị nghệ thuật mà cha mình để lại; thay ông quyết định ca khúc nào được sử dụng, ai hát, hát ở đâu và hát như thế nào. Đây là điểm then chốt tác động trực tiếp đến người nghe: từ nay, mỗi chương trình sử dụng nhạc Phú Quang sẽ phải đi qua cánh cửa thẩm định của những người thân hiểu rõ nhất tinh thần sáng tác của ông.
Được biết, cùng với việc tiếp nhận di sản âm nhạc Phú Quang, các con của ông sẽ công bố đêm nhạc kỷ niệm 5 năm ngày ông ra đi, dự kiến mang tên “Còn mãi một tình yêu” vào tháng 10-2026. Trước đó, di chúc cũng giao cho Nguyễn Trinh Hương nhiệm vụ lập phòng truyền thống âm nhạc của gia đình và dòng họ để trưng bày các tác phẩm, kỷ vật, tranh ảnh, cây đàn cùng những tác phẩm âm nhạc của dòng họ Nguyễn Phú. Những bước đi này cho thấy gia đình không dừng ở việc bảo vệ tác quyền, mà hướng tới xây dựng một không gian sống cho âm nhạc Phú Quang – nơi khán giả có thể nghe, nhìn và cảm di sản như một phần tự nhiên của đời sống văn hóa.
