Tuyên bố chiến thắng chưa khép lại lựa chọn quân sự
Chính sách Iran của chính quyền Trump là sự kết hợp giữa gây sức ép quân sự có giới hạn, ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và giữ ngỏ khả năng đạt thỏa thuận, thay vì cam kết rút khỏi đối đầu. Tại cuộc vận động ở bang Georgia ngày 24/10, Donald Trump nói Mỹ đã làm suy yếu sức mạnh quân sự và tài chính của Iran, đồng thời cho biết Washington sẽ ngừng nhắm vào các nhà lãnh đạo nước này. Ông giải thích cần biết Mỹ đang đàm phán với ai và mô tả năng lực quân sự Iran đã bị tổn hại. Nhưng tuyên bố ấy không đồng nghĩa chiến dịch đã kết thúc: Trump nói Mỹ có thể nối lại các cuộc tấn công ngay cuối tuần, dù vẫn để ngỏ khả năng đạt thỏa thuận. Chính sự song hành này khiến thông điệp của Nhà Trắng vừa có vẻ giới hạn, vừa duy trì sức ép.
Trump tái khẳng định phản đối Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời bảo vệ quyết định rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Ông còn tuyên bố các chiến dịch quân sự của Mỹ đã xóa sổ năng lực làm giàu hạt nhân của Iran. Đây là lập luận của tổng thống, không phải bằng chứng độc lập rằng nguy cơ hạt nhân đã được giải quyết. Khi Washington vừa tuyên bố đã đạt ưu thế vừa cảnh báo có thể đánh tiếp, mục tiêu chính trị dường như không chỉ là vô hiệu hóa năng lực, mà còn buộc Tehran chấp nhận điều kiện của Mỹ. Vì vậy, câu hỏi then chốt của xung đột Mỹ Iran không đơn thuần là liệu có thêm đòn đánh, mà là Nhà Trắng sẽ coi kết quả nào đủ để dừng.
Lời hứa không sa lầy vẫn để chừa khoảng trống
Phó Tổng thống JD Vance tìm cách trấn an những người lo ngại can thiệp kéo dài. Trong cuộc đối thoại với cử tri do Fox News tổ chức tại Fort Worth, Texas, ông nói Trump sẽ không để Iran trở thành một cuộc chiến không hồi kết. Vance nhấn mạnh phản đối can thiệp quân sự lâu dài không có nghĩa là bác bỏ hoàn toàn việc dùng vũ lực; Trump sẽ hoàn thành các mục tiêu của Mỹ rồi chuyển sang ưu tiên khác. Cách diễn đạt ấy xác lập giới hạn về thời gian, nhưng không nêu cụ thể mục tiêu nào đã hoàn tất hay điều kiện nào sẽ chấm dứt chiến dịch. Lời hứa tránh sa lầy vì thế là định hướng chính trị, chưa phải cam kết loại trừ các đợt tấn công tiếp theo.
Vance nhắc rằng Mỹ đã đối phó với Iran suốt 47 năm qua, một mốc thời gian cho thấy đây không phải vấn đề có thể giải quyết bằng một tuyên bố chiến thắng. Sự khác biệt giữa “không muốn chiến tranh không hồi kết” và “không dùng thêm sức mạnh” là trọng tâm trong thông điệp của chính quyền: Washington vẫn giữ lựa chọn quân sự, nhưng muốn mô tả nó như công cụ phục vụ mục tiêu xác định. Nếu mục tiêu tiếp tục được diễn giải rộng—từ ngăn chương trình hạt nhân đến bảo đảm an ninh khu vực—thì giới hạn thực tế của chiến dịch vẫn mờ. Bởi vậy, lời Vance có tác dụng trấn an, song chưa giải tỏa mâu thuẫn mà tuyên bố của Trump tạo ra.
Nguy cơ leo thang khiến ngoại giao trở thành phép thử
Iran cảnh báo nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công, Tehran có thể mở rộng đáp trả, kể cả nhằm vào lực lượng Mỹ và hạ tầng quan trọng trong khu vực. Tehran cũng cảnh báo sẽ đáp trả cứng rắn nếu xung đột tái bùng phát. Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir-Saeid Iravani quy trách nhiệm cho Mỹ và các nước ủng hộ về tình trạng mất an ninh tại eo biển Hormuz cùng gián đoạn vận tải biển. Những cảnh báo này làm rõ cái giá chiến lược của một đòn đánh mới: phạm vi đối đầu có thể vượt khỏi mục tiêu quân sự mà Washington tuyên bố giới hạn.
Bối cảnh cũng không chỉ có tín hiệu quân sự. Các ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, Ai Cập và Pakistan họp tại Istanbul ngày 23/10, kêu gọi tăng cường ngoại giao để ngăn chiến tranh lan rộng. Trong khi đó, các nguồn tin cho biết quân đội Mỹ âm thầm thu hẹp hiện diện tại các căn cứ ở Trung Đông, còn Bộ Ngoại giao Mỹ tiếp tục cắt giảm nhân sự tại một số cơ quan đại diện. Đó là dấu hiệu Washington tính đến rủi ro, chứ không phải bằng chứng rằng nguy cơ tấn công đã biến mất. Đánh giá chính sách Iran vì thế cần nhìn vào cả hai hướng: đe dọa dùng lực lượng và nỗ lực hạn chế hậu quả.
Phạm vi chiến dịch vẫn là câu hỏi chưa có đáp án
Thông điệp Nhà Trắng hiện đặt ra một khuôn khổ: Mỹ nói đã làm suy yếu năng lực quân sự và tài chính của Iran, tuyên bố sẽ dừng nhắm vào lãnh đạo, nhưng vẫn bảo lưu quyền nối lại tấn công để bảo vệ mục tiêu hạt nhân và những mục tiêu Mỹ xác định. Vance bổ sung giới hạn chính trị—không để can thiệp thành cuộc chiến vô tận—nhưng đồng thời khẳng định chính quyền sẽ dùng sức mạnh nếu cần để hoàn thành mục tiêu. Đây là sự phân biệt giữa một chiến dịch được tuyên bố là có mục tiêu và một cuộc chiến kéo dài, song nguồn hiện có chưa cho thấy tiêu chí cụ thể để xác định khi nào mục tiêu đã đạt.
Trump nói Mỹ có thể nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến, nhưng cũng đặt câu hỏi liệu nên kết thúc ngay hay để căng thẳng lắng xuống. Cách nói đó giữ nguyên sự bất định: Mỹ tấn công Iran có thể tiếp diễn, hoặc nhường chỗ cho thỏa thuận, trong khi Tehran đe dọa đáp trả và các nước trong khu vực thúc giục ngoại giao. Kết luận hợp lý nhất lúc này không phải chiến tranh đã khép lại hay chắc chắn sẽ mở rộng, mà là Washington đang cố giữ sức ép quân sự trong một giới hạn chính trị chưa được định nghĩa rõ. Chừng nào giới hạn ấy chưa gắn với điều kiện kết thúc minh bạch, lời hứa tránh chiến tranh kéo dài vẫn khó xóa đi nguy cơ leo thang.
