Tăng trưởng hai con số: tham vọng đúng nhưng gánh nặng hạ tầng và quy hoạch
Phát triển công nghiệp và năng lượng tại các địa phương như Vĩnh Long và Lâm Đồng là quá trình chuyển đổi cấu trúc kinh tế, trong đó công nghiệp chế biến và các dự án năng lượng trở thành động lực chính cho tăng trưởng kinh tế địa phương, đồng thời đòi hỏi hạ tầng, quy hoạch điện lực và chất lượng đầu tư được nâng lên mức mới để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Cả Vĩnh Long và Lâm Đồng đều xác định công nghiệp và năng lượng là trụ cột cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”. Nhưng điểm nghẽn hạ tầng, pháp lý và quy hoạch đang khiến tham vọng này đối mặt nguy cơ chậm lại. Vấn đề không còn là có phát triển hay không, mà là phát triển theo cách nào để không tự trói mình bằng mạng lưới hạ tầng chắp vá và quy hoạch năng lượng thiếu đồng bộ. Tín hiệu tích cực là Bộ Công Thương đã vào cuộc trực tiếp làm việc với hai tỉnh trong tháng 9, cho thấy trung ương nhìn rõ những rủi ro nếu không gỡ kịp những vướng mắc hạ tầng tỉnh, đặc biệt ở lĩnh vực quy hoạch điện lực và khoáng sản.
Phát triển công nghiệp Vĩnh Long: thiếu hạ tầng, dư tham vọng
Ở Vĩnh Long, câu chuyện không còn là có công nghiệp hay chưa, mà là công nghiệp tạo giá trị đến đâu. Tỉnh đang bước vào giai đoạn công nghiệp phải “tạo thêm giá trị thay vì chỉ mở rộng quy mô”. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Vĩnh Long có không gian lớn hơn, gắn vùng nguyên liệu nông – thủy sản với kinh tế biển, cảng biển, logistics và năng lượng. Đây là nền tảng hiếm địa phương nào có được.
Các khu, cụm công nghiệp đã thu hút 210 dự án thứ cấp, tạo việc làm cho hơn 105.500 lao động. Một câu nói có thể trích dẫn là: “4/6 khu công nghiệp đang hoạt động có tỷ lệ lấp đầy từ 99,29% đến 100%”. Nhưng quỹ đất công nghiệp gần hết đồng nghĩa phát triển công nghiệp Vĩnh Long không thể tiếp tục theo kiểu “lấp đầy bằng mọi giá”. Muốn tăng trưởng kinh tế địa phương hai con số, tỉnh buộc phải nâng chuẩn lựa chọn dự án, ưu tiên công nghệ cao, chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ, gắn chặt với chuỗi cung ứng. Nếu tiếp tục dàn trải, Vĩnh Long sẽ rơi vào bẫy tăng sản lượng nhưng không tăng đáng kể giá trị gia tăng.
Điện phải đi trước công nghiệp: khi năng lượng trở thành cổ chai mới của Vĩnh Long
Vĩnh Long đặt cược mạnh vào năng lượng như một trụ cột mới, với tổng công suất các nguồn điện đang vận hành khoảng 5.517 MW và định hướng trở thành trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo của vùng. Nhưng tham vọng này sẽ nhanh chóng vấp phải thực tế nếu lưới truyền tải và cơ chế quy hoạch điện lực không kịp tiến độ. Khi doanh nghiệp thiếu điện ổn định, mọi khẩu hiệu “tăng trưởng hai con số” chỉ còn là khẩu hiệu.
Hệ thống hiện có 6 trạm biến áp, tổng công suất 2.200 MVA, kèm 5 dự án lưới truyền tải đang triển khai với tổng vốn khoảng 1.900 tỷ đồng nhằm “tăng năng lực cung ứng điện cho sản xuất”. Tuy nhiên, điểm nghẽn không chỉ ở hạ tầng cứng mà còn ở thủ tục: cơ chế cho năng lượng mới, xử lý các dự án điện chuyển tiếp, đầu tư đồng bộ lưới 500 kV, 220 kV, 110 kV đều đang chờ tháo gỡ. Nếu không xử lý nhanh, năng lượng – thay vì là động lực – sẽ trở thành cổ chai kìm hãm phát triển công nghiệp Vĩnh Long và làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.
Năng lượng Lâm Đồng: tiềm năng lớn nhưng bị trói bởi quy hoạch khoáng sản và điện lực
Lâm Đồng, sau sáp nhập, được mô tả là sở hữu “nhiều lợi thế lớn, đặc biệt là lĩnh vực công nghiệp và năng lượng” và coi đây là trụ cột để đạt tăng trưởng kinh tế hai con số. Nhưng khác với Vĩnh Long đang vướng hạ tầng lưới, Lâm Đồng mắc ở tầng quy hoạch và thủ tục. Các dự án năng lượng Lâm Đồng, từ alumin, nhôm đến điện gió, đang bị ràng buộc trong các quyết định quy hoạch khoáng sản, khiến dòng vốn và nhà đầu tư không dám đi tiếp.
Chính quyền tỉnh phải kiến nghị cho phép “nghiên cứu, bổ sung quy hoạch các dự án năng lượng tiềm năng giai đoạn 2026 – 2030” và đề nghị xem xét đưa một số tổ hợp dự án alumin, nhiệt điện than – điện phân nhôm, 6 dự án điện gió ra khỏi quy hoạch khoáng sản hiện tại. Điểm đáng chú ý là Bộ Công Thương cam kết sẽ tiếp thu, xử lý các nội dung trong thẩm quyền và tham mưu trung ương với những vấn đề vượt thẩm quyền. Nói cách khác, năng lượng Lâm Đồng không thiếu tiềm năng, mà thiếu một khung quy hoạch điện lực và khoáng sản linh hoạt đủ để chuyển tiềm năng thành dự án thật.
Vai trò của Bộ Công Thương và bài toán đồng bộ hạ tầng – thủ tục cho hai tỉnh
Hai cuộc làm việc liên tiếp của Đoàn công tác Bộ Công Thương với Vĩnh Long ngày 8/9 và Lâm Đồng ngày 9/9 cho thấy trung ương đã nhận diện rõ các vướng mắc hạ tầng tỉnh, không chỉ về đường sá, mặt bằng mà cả quy hoạch điện lực và khoáng sản. Bộ khẳng định sẽ “tiếp tục phối hợp tháo gỡ các vấn đề về năng lượng, quy hoạch, giá điện, dự án điện chuyển tiếp và hạ tầng phục vụ sản xuất” ở Vĩnh Long, đồng thời nhanh chóng tham mưu trung ương để gỡ cho Lâm Đồng.
Về phía địa phương, Vĩnh Long đang đặt mục tiêu đưa ít nhất 8 dự án chế biến, chế tạo mới vào hoạt động, hỗ trợ 8 doanh nghiệp mở rộng, cùng 4 dự án năng lượng tái tạo công suất 254 MW hoàn tất thủ tục vận hành thương mại. Lâm Đồng thì chọn cách “đánh thẳng” vào nút thắt quy hoạch, đề nghị điều chỉnh danh mục khoáng sản và năng lượng. Kết luận cần nhấn mạnh là: năng lượng đã được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng cho cả hai tỉnh, nhưng nếu chậm tháo gỡ thủ tục và quy hoạch, động lực sẽ biến thành lực cản, kéo lùi kỳ vọng tăng trưởng hai con số.
