Không được xem não mô cầu nhóm B như một loại cúm nặng
Bệnh do não mô cầu nhóm B là tình trạng nhiễm khuẩn nguy hiểm, khởi phát bằng các triệu chứng viêm hô hấp giống cúm mùa như sốt cao, đau đầu, đau họng, đau mỏi cơ, nhưng có thể nhanh chóng tiến triển thành nhiễm trùng huyết và viêm màng não với các chấm xuất huyết dưới da, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Điểm đáng lo hiện nay không phải chỉ là có thêm ca bệnh, mà là cách chúng ta đang đánh giá thấp não mô cầu nhóm B. Tại một trường THCS ở xã Hiệp Phước, đã ghi nhận 4 học sinh mắc bệnh do não mô cầu nhóm B. Trong bối cảnh hàng loạt em khác dương tính cúm mùa và rhinovirus, việc phụ huynh coi tất cả chỉ là “cúm thông thường” là một sai lầm nguy hiểm. Khi một tác nhân có thể gây nhiễm trùng huyết và viêm màng não xuất hiện cùng lúc với cúm mùa trong môi trường lớp học đông đúc, mọi biểu hiện sốt cao, đau đầu cần được nhìn bằng con mắt cảnh giác, không phải bằng thói quen tự chẩn đoán và tự uống thuốc.
Dấu hiệu não mô cầu: giống cúm lúc đầu nhưng khác hẳn ở giai đoạn sau
Trường hợp thứ 4 tại Trường THCS Hai Bà Trưng khởi phát với sốt cao 40°C, đau đầu, đau họng, đau mỏi cơ, sau đó xuất hiện chấm xuất huyết dưới da rải rác. Đây là bức tranh điển hình cho sự đánh lừa của não mô cầu: giai đoạn đầu nhìn không khác gì cúm mùa, rhinovirus hay các viêm hô hấp cấp khác. Trong cùng đợt, bệnh viện đã điều trị nội trú cho 23 học sinh có triệu chứng viêm hô hấp, nhiều em dương tính cúm A/H1N1, cúm B và rhinovirus. Điều này cho thấy phần lớn triệu chứng ho, sốt, đau họng ở trường hiện là do virus cúm mùa hoặc các tác nhân viêm hô hấp thông thường. Tuy nhiên, chính sự “na ná” về triệu chứng khiến phụ huynh dễ bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo não mô cầu: sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, lơ mơ, mệt bất thường hoặc xuất hiện chấm xuất huyết, phát ban trên da. Quan điểm cần giữ là: bất kỳ biểu hiện nào vượt ra khỏi khuôn mẫu cúm mùa quen thuộc phải được xem là tình huống khẩn cấp, không chờ đợi.
Tiếp xúc gần trong lớp học: môi trường lý tưởng cho não mô cầu lây lan
Cả 4 học sinh mắc não mô cầu nhóm B đều có yếu tố chung: tiếp xúc gần với ca bệnh trước đó trong môi trường trường học. Trường hợp thứ 4 là học sinh có tiếp xúc gần với 3 ca bệnh trước đó, và được mô tả là nam sinh 12 tuổi tiếp xúc gần với một trong ba bệnh nhân. Điều này khẳng định điều mà phụ huynh thường bỏ qua: khoảng cách trong lớp học quan trọng không kém khẩu trang. Bệnh não mô cầu lây qua giọt bắn khi tiếp xúc gần, không dễ lây qua tiếp xúc thông thường. Ngay sau ca bệnh tối cấp đầu tiên, ngành y tế đã triển khai kháng sinh dự phòng cho người tiếp xúc gần và tổng vệ sinh, khử khuẩn toàn trường. Đây không phải là phản ứng “quá đà”, mà là chuẩn mực cần thiết. Khi con bạn ngồi cạnh, dùng chung ly, chai nước, nói chuyện ở khoảng cách gần với bạn cùng lớp đang sốt, ho, đau họng, nguy cơ không chỉ là cúm mùa. Cách ứng xử đúng là báo ngay cho nhà trường, cho trẻ nghỉ học, đi khám và tuân thủ hướng dẫn giám sát sức khỏe, thay vì giấu bệnh để tránh phiền phức.
Phân biệt cúm và não mô cầu: khi nào phải đi khám ngay?
Trong thực tế, bác sĩ phải chẩn đoán phân biệt giữa viêm màng não do não mô cầu, sốt xuất huyết Dengue và cúm ở những ca sốt cao, đau đầu, đau họng. Với phụ huynh, mục tiêu không phải là tự phân biệt chính xác từng bệnh, mà là biết lúc nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế. Khi có triệu chứng sốt, ho, đau họng, người dân được khuyến cáo đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. Điểm mấu chốt để phân biệt cúm và não mô cầu trong mắt phụ huynh là mức độ nặng và các dấu hiệu toàn thân. Cần đi khám ngay nếu sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, lơ mơ, mệt bất thường hoặc xuất hiện chấm xuất huyết, phát ban trên da. Đây là những dấu hiệu não mô cầu mà cúm mùa hiếm khi gây ra. Ngược lại, nếu chỉ sốt, ho, đau họng, nhiều khả năng là cúm mùa hoặc các virus hô hấp khác như rhinovirus. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh; kháng sinh dùng sai thời điểm không ngăn được biến chứng, mà còn che lấp triệu chứng khiến bệnh nặng hơn trước khi được phát hiện.
Vaccine não mô cầu: phòng ngừa trước khi quá muộn
Thực tế tại trường THCS Hai Bà Trưng cho thấy khi dịch cúm mùa gia tăng, não mô cầu có thể xuất hiện cùng lúc, thậm chí đồng nhiễm với cúm B ở một học sinh. Trong bối cảnh đó, chờ đến khi có ca bệnh mới nghĩ đến vaccine là tư duy đi sau dịch. Cả não mô cầu và cúm mùa đều có thể phòng ngừa bằng vắc xin và các biện pháp vệ sinh phòng bệnh thông thường. Để phòng bệnh, người dân nên tiêm vaccine phòng não mô cầu và cúm theo tư vấn của cơ sở y tế; thường xuyên rửa tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly, chai nước, giữ lớp học và nhà ở thông thoáng, sạch sẽ. Thông điệp quan trọng là: vaccine não mô cầu không phải “tùy chọn thêm” sau khi đã tiêm đủ các loại khác, mà là lớp bảo vệ chủ động cho trẻ trong môi trường học đường đông đúc. Điều trị kháng sinh và chăm sóc tại bệnh viện có thể cứu sống, nhưng luôn đi sau một bước so với tiêm phòng. Nếu phụ huynh coi vaccine là ưu tiên, không phải là việc làm khi rảnh, chúng ta sẽ ít phải nghe thêm những cụm từ như “ca bệnh tối cấp” hay “nhiễm trùng huyết, viêm màng não do não mô cầu” trong tin tức về trường học.
