Giác hơi, chích máu và ảo tưởng “hút cục máu đông”
Giác hơi chữa đột quỵ và chích máu phòng ngừa là trào lưu nguy hiểm trên mạng xã hội, trong đó người ta tin rằng việc giác hơi vùng cổ hoặc chích máu đầu ngón tay có thể hút máu độc, lấy cục máu đông mạch não ra ngoài, giúp thông mạch, tỉnh táo nhanh và thậm chí phòng ngừa đột quỵ, trong khi hoàn toàn không có cơ sở y khoa và khiến người bệnh chậm trễ điều trị đúng cách. Điều đáng sợ không phải là các vết giác hay giọt máu ở đầu ngón tay, mà là sự tự tin sai lầm: người bệnh tin mình “đã được xử lý” nên không đến bệnh viện. Trên mạng xã hội, những video trải nghiệm “hút máu độc”, “hút cục máu đông” bằng giác hơi xuất hiện dày đặc, được nhiều người chia sẻ như bí quyết gia truyền chữa đột quỵ. Đây không phải mẹo dân gian vô hại, mà là misinformation y tế có thể đánh cắp mạng sống.
Vì sao giác hơi và chích máu không thể hút cục máu đông khỏi não?
Đột quỵ thiếu máu não xảy ra khi một cục máu đông nằm bên trong hệ thống mạch máu não, làm tắc dòng máu nuôi não phía sau vị trí tắc. Cục máu đông mạch não không nằm dưới da, không trôi lơ lửng ở cổ để có thể “hút ra” bằng cốc giác hay “thoát” theo vài giọt máu ở đầu ngón tay. Lấy một lượng máu nhỏ từ đầu ngón tay hoặc tạo vết giác trên da hoàn toàn không thể loại bỏ huyết khối đang gây tắc mạch trong não. ThS.BS Đoàn Dư Mạnh khẳng định: “Chích máu chữa đột quỵ, giác hơi hút máu là quan niệm không có cơ sở y khoa”. Giác hơi, kể cả giác khô hay giác ướt, chỉ tạo áp lực âm và sung huyết tại chỗ da, đôi khi giúp giảm đau cơ nếu làm đúng chỉ định. Nó không làm tan cục máu đông, không thông được mạch máu não, càng không điều trị nguyên nhân gây đột quỵ.
Nguy cơ lớn nhất: mất thời gian vàng điều trị đột quỵ
Đột quỵ là cấp cứu khẩn cấp, trong đó mỗi phút trôi qua đều có thể làm gia tăng tổn thương não không thể hồi phục. Người bệnh cần được đưa tới cơ sở y tế có khả năng chẩn đoán hình ảnh và điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt, thay vì dừng lại để thử các mẹo truyền miệng như giác hơi chữa đột quỵ hay chích máu phòng ngừa. Vấn đề cốt lõi của trào lưu này là nó tạo cảm giác “đang được chữa trị”. Giác hơi, chích máu hoặc các cách chưa được kiểm chứng khiến bệnh nhân và gia đình yên tâm giả tạo, kéo dài thời gian trước khi gọi cấp cứu hoặc đưa tới bệnh viện. Trong khi đó, “thời gian vàng” để dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp nội mạch rất ngắn; bỏ lỡ, người bệnh có thể phải sống với liệt, mất ngôn ngữ hoặc tàn phế suốt đời. Tin nhầm vào misinformation y tế ở đây không chỉ là sai, mà là cái giá quá đắt.
Giác hơi đúng chỉ định khác xa với giác hơi chữa đột quỵ
Cần tách bạch rõ: giác hơi trong y học cổ truyền, khi được thực hiện đúng chỉ định và bởi người có chuyên môn, có thể hỗ trợ giảm đau hoặc thư giãn cơ ở một số trường hợp như đau lưng, đau vai, gáy, cổ do lạnh. Tuy nhiên, đó là hỗ trợ triệu chứng đau cơ, không liên quan tới cơ chế bệnh sinh của đột quỵ. Việc biến giác hơi thành phương pháp “giải độc”, “hút cục máu đông”, “phòng đột quỵ” là xuyên tạc khoa học và đặt người bệnh vào rủi ro. Đáng lo hơn, nhiều nội dung quảng bá hướng dẫn giác hơi, hút máu ngay vùng cổ – nơi có động mạch cảnh – với lời hứa “lưu thông máu”, “thông mạch”. Tác động lực hút mạnh tại khu vực này có thể gây tổn thương mô và mạch máu, làm phát sinh thêm huyết khối hoặc biến chứng mạch máu nghiêm trọng, đặc biệt ở người vốn đã có bệnh lý mạch máu. Không chỉ không phòng được đột quỵ, những can thiệp sai chỗ còn có thể góp phần làm tình trạng nặng thêm.
Điều trị đột quỵ đúng cách và cách tự bảo vệ trước tin giả
Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân một bên, nói khó hoặc nói ngọng, đột ngột mất thăng bằng, rối loạn thị giác hay đau đầu dữ dội bất thường, việc cần làm duy nhất là gọi cấp cứu 115 và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ. Trong thời gian chờ, không chích máu đầu ngón tay, không giác hơi, không xoa bóp mạnh vùng cổ, không tự cho uống thuốc theo mẹo truyền miệng. Để tự bảo vệ trước misinformation y tế, người dân cần chủ động lọc thông tin: chỉ tin vào hướng dẫn từ bác sĩ, cơ sở chuyên khoa, các hiệp hội chuyên môn; đặt câu hỏi về mọi quảng cáo “chữa khỏi”, “phòng ngừa” mà không kèm bằng chứng nghiên cứu lâm sàng. Tin vào giác hơi chữa đột quỵ hay chích máu phòng ngừa không khiến bạn an toàn hơn; ngược lại, nó có thể tước đi cơ hội sống và hồi phục nếu đột quỵ xảy ra.
