Mờ mắt đột ngột không chỉ là chuyện của mắt
Mờ mắt đột ngột là tình trạng thị lực suy giảm nhanh trong vài giây đến vài giờ, có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt, thường khiến người bệnh cảm giác như bị che màn, mất một phần trường nhìn, hoặc nhìn mờ hẳn một phía và đây có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ do thiếu máu não. Khi coi mờ mắt đột ngột chỉ là “bệnh mắt”, chúng ta bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm đột quỵ và nhồi máu não – những tình trạng mà từng phút trôi qua đều làm thêm nhiều tế bào thần kinh chết đi. Các ca bệnh gần đây cho thấy mờ mắt có thể là hậu quả của hẹp động mạch cảnh, tắc mạch máu não, hoặc tổn thương vùng thùy chẩm, chứ không đơn thuần là cận thị, đục thủy tinh thể hay biến chứng tiểu đường như nhiều người vẫn nghĩ.
Ca cụ ông 79 tuổi: mờ mắt hé lộ hẹp động mạch cảnh 90%
Một người đàn ông 79 tuổi bị tăng huyết áp, gần đây xuất hiện nhìn mờ hai mắt kèm đau đầu nên đi khám. Thăm khám ban đầu chưa thấy yếu liệt hay rối loạn thần kinh sọ, nên nếu dừng ở mức “khám mắt cho yên tâm”, rất dễ bỏ sót vấn đề. Nhưng siêu âm vùng cổ lại cho thấy nghi ngờ hẹp động mạch cảnh phải và huyết khối gây tắc hoàn toàn động mạch cảnh chung trái. Chụp MSCT mạch não tiếp tục ghi nhận nhiều vị trí xơ vữa, hẹp và tắc động mạch cảnh, cùng ổ tổn thương cũ vùng nhân bèo bên trái. Kết quả chụp mạch xác định động mạch cảnh chung bên trái tắc hoàn toàn, còn động mạch cảnh trong bên phải đoạn gốc hẹp tới 90%. Đây là hình ảnh sống động cho thấy mờ mắt đột ngột có thể là tiếng chuông báo động của hệ mạch máu não.
Các bác sĩ đã can thiệp nội mạch, nong và đặt stent tại vị trí hẹp để cải thiện dòng máu lên não. Sau một ngày, bệnh nhân ổn định, hết đau đầu. Từ góc độ chuyên môn, đây là ví dụ điển hình của phát hiện sớm đột quỵ tiềm tàng: nếu động mạch cảnh bên phải tiếp tục tắc nốt, khả năng cao bệnh nhân sẽ rơi vào đột quỵ nặng với hậu quả khó đảo ngược. Câu chuyện này khiến chúng ta phải thay đổi thói quen: người cao tuổi có tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc, tiền sử bệnh tim mạch hay mạch máu não bắt buộc phải coi mọi triệu chứng mờ mắt đột ngột là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cho đến khi được loại trừ bằng thăm khám và chẩn đoán hình ảnh đầy đủ.
Ca người đàn ông 50 tuổi: nhầm mờ mắt với biến chứng tiểu đường, suýt lỡ “giờ vàng” nhồi máu não
Ông Trí, 50 tuổi, đang ngồi làm việc thì đột ngột nhìn mờ bên trái. Vì đã mắc tiểu đường khoảng 10 năm, ông cho rằng đây là biến chứng mắt nên không đi khám. Khi thị lực tiếp tục giảm nhanh, ông mới đến bệnh viện kiểm tra. Điều đáng nói là ông không hề có các dấu hiệu đột quỵ “kinh điển” như méo miệng, yếu tay chân hay nói khó, chỉ có mất thị lực một bên, khiến dễ bị chẩn đoán nhầm là bệnh lý thuần túy của mắt. MRI sọ não 3 Tesla cho thấy bất thường tín hiệu tại thùy chẩm phải, phù hợp nhồi máu não mới, trong khi chụp mạch TOF 3D không ghi nhận tắc hay hẹp mạch máu nội sọ. Bác sĩ đánh giá ông bị nhồi máu não mức độ nhẹ với điểm NIHSS 5.
Thăm khám chuyên sâu ghi nhận ông Trí bị bán manh hoàn toàn bên trái: không nhìn thấy nửa không gian bên trái dù quan sát bằng cả hai mắt. Ở những tổn thương thùy chẩm – trung tâm xử lý thị giác của não – người bệnh thường mô tả là “nhìn mờ”, “không rõ về một phía” hơn là tự nhận ra mình mất một phần trường nhìn. Nhồi máu não ở vị trí này có thể không gây yếu liệt tay chân, nên rất dễ bị trì hoãn điều trị. Ông đến viện ở giờ thứ 4 từ khi khởi phát, vẫn còn trong cửa sổ can thiệp; bác sĩ chỉ định tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch để tái thông mạch máu, hạn chế tổn thương não và giảm nguy cơ di chứng. Nhồi máu não cần được điều trị càng sớm càng tốt vì mỗi phút chậm trễ là thêm vùng não bị chết.
Mảng vàng quanh mí mắt: tấm “biển báo” âm thầm của nguy cơ tim mạch
Không chỉ mờ mắt, ngay cả làn da quanh mắt cũng có thể “báo trước” nguy cơ tim mạch. Mảng vàng quanh mí mắt (xanthelasma) là những mảng màu vàng xuất hiện quanh mắt, hình thành khi các tế bào miễn dịch tích tụ quá nhiều cholesterol và chất béo. Nghiên cứu được công bố trên một tạp chí về xơ vữa động mạch đã phân tích dữ liệu của 17.925 người được chẩn đoán xanthelasma và số lượng tương đương người đối chứng. Kết quả cho thấy người có u vàng mi mắt có nguy cơ đau tim, đột quỵ và cơn thiếu máu não thoáng qua cao hơn đáng kể so với nhóm không có. Trong năm đầu tiên, 1% nhóm xanthelasma bị đau tim so với 0,35% ở nhóm đối chứng; với đột quỵ, tỷ lệ là 0,95% so với 0,3%.
Những con số này không có nghĩa mảng vàng sẽ “gây” đột quỵ, mà cho thấy đây là dấu hiệu cảnh báo tình trạng rối loạn mỡ máu và xơ vữa động mạch – hai yếu tố nền quan trọng dẫn đến biến cố tim mạch và mạch máu não. Đáng chú ý, nguy cơ cao hơn vẫn tồn tại ngay cả ở những người có xanthelasma nhưng không có lipid máu bất thường được ghi nhận, gợi ý rằng bản thân dấu hiệu trên mí mắt đã đáng để bác sĩ chú ý trong đánh giá nguy cơ. Thay vì coi u vàng mi mắt chỉ là “vấn đề thẩm mỹ”, người bệnh nên xem đây là lời nhắc phải kiểm soát chế độ ăn, vận động, mỡ máu và huyết áp để phòng ngừa đột quỵ và nhồi máu não.
Nhìn khác về mờ mắt: từ phản xạ chủ quan sang chiến lược phát hiện sớm đột quỵ
Điểm chung của các câu chuyện trên là một thói quen nguy hiểm: coi mờ mắt đột ngột là chuyện “nhẹ”, tự quy cho già hóa, tiểu đường hay bệnh mắt mạn tính. Thực tế, đây là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ quan trọng, có thể xuất phát từ hẹp động mạch cảnh, tắc mạch máu não hoặc nhồi máu não vùng thùy chẩm. Nhìn từ góc độ cộng đồng, đã đến lúc chúng ta phải thay đổi phản xạ: hễ mờ mắt đột ngột, nhất là kèm đau đầu, mất thăng bằng, chóng mặt, méo miệng, yếu tay chân, nói khó hay mất một phần trường nhìn, hãy coi đó là tình huống nghi ngờ đột quỵ và đến bệnh viện ngay.
Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời để tái thông mạch máu – như đặt stent động mạch cảnh hoặc dùng thuốc tiêu sợi huyết – đã chứng minh khả năng giảm rõ rệt tổn thương não và di chứng. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, béo phì, rung nhĩ hoặc từng bị đột quỵ càng phải kiểm soát tốt bệnh nền, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ. Kiểm soát các yếu tố nguy cơ bằng ăn uống lành mạnh, vận động, và giữ huyết áp, mỡ máu ổn định giúp phòng ngừa các biến cố tim mạch và mạch máu não. Đôi mắt, từ mờ đột ngột đến mảng vàng trên mí, đang cho chúng ta một cơ hội quý giá để nhận diện sớm cơn bão đột quỵ – nếu chúng ta chịu lắng nghe.
