Bài toán cung dư, cầu yếu bào mòn lợi nhuận
Ngành thép Trung Quốc là lĩnh vực sản xuất đang chịu sức ép đồng thời từ nhu cầu nội địa suy giảm, nguồn cung dư thừa và chi phí nguyên liệu cao, khiến nhiều nhà máy khó duy trì lợi nhuận. Nhu cầu thép suy yếu vì kinh tế trì trệ, đặc biệt khi bất động sản và hạ tầng thu hẹp, trong khi giá bán chịu áp lực giảm. Đây không còn là cú trượt ngắn hạn ở một doanh nghiệp riêng lẻ: kết quả quý III cho thấy sức ép đã lan tới các nhà sản xuất lớn. Gansu Jiu Steel Group Hongxing Iron and Steel ghi nhận doanh thu quý III giảm 3,4% so với cùng kỳ, trái chiều với mức tăng 3,6% trong nửa đầu năm. Khi đầu ra co lại mà sản lượng vẫn dư, thua lỗ ngành thép trở thành hệ quả dễ thấy; giảm giá để bán hàng chỉ có thể làm khoảng đệm lợi nhuận mỏng thêm.
Gansu Jiu Steel báo lỗ trong quý III nhiều hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước, còn khoản lỗ quý của Angang Steel gần bằng mức lỗ của cả nửa đầu năm. Những con số này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở sự suy yếu của cầu, mà còn ở việc doanh nghiệp khó điều chỉnh sản xuất đủ nhanh để cân bằng thị trường.
Than đắt khiến biên lợi nhuận càng khó cứu
Chi phí đầu vào tăng làm tình thế thêm bất lợi: nhà sản xuất phải mua nhiên liệu và nguyên liệu đắt hơn trong lúc giá thép bán ra yếu. Than luyện cốc cùng các đầu vào khác tăng giá, trong khi dư cung kéo giá thép xuống. Angang Steel cho biết các biện pháp cắt giảm chi phí chưa đủ bù phần chênh lệch ngày càng hẹp giữa giá mua nguyên liệu và giá bán thép. Vì vậy, sản lượng cao không đồng nghĩa với doanh thu hay lợi nhuận tốt hơn; nếu mỗi tấn thép bán ra mang về biên thấp hơn, tăng sản xuất có thể chỉ làm gánh nặng tồn kho và áp lực dòng tiền lớn thêm. Khi cả giá bán lẫn chi phí đều đi ngược chiều, doanh nghiệp khó dựa vào tiết kiệm nội bộ để đảo chiều kết quả. Đây là lý do thua lỗ có thể kéo dài ngay cả khi các nhà máy đang nỗ lực kiểm soát chi phí.
Áp lực hiện nay vì thế không đơn thuần là câu chuyện nguyên liệu tăng giá. Nút thắt nằm ở việc các nhà máy không dễ chuyển chi phí cao hơn sang khách hàng khi thị trường dư cung và sức mua yếu. Nếu nhu cầu chưa hồi phục, việc khôi phục biên lợi nhuận sẽ tiếp tục khó khăn.
Xuất khẩu thành lối thoát, nhưng cũng là nguồn căng thẳng
Khi đầu ra trong nước khó hấp thụ sản lượng, đẩy hàng ra nước ngoài là lựa chọn dễ hiểu về mặt kinh doanh, nhưng không phải lối thoát không có hệ quả. Trong tháng 9, xuất khẩu thép thành phẩm đạt 10,49 triệu tấn, tháng thứ năm liên tiếp vượt mốc 10 triệu tấn. Một doanh nghiệp cũng cho biết đơn hàng xuất khẩu trong chín tháng đầu năm đạt 5,87 triệu tấn, tăng 704.000 tấn so với cùng kỳ. Quy mô này cho thấy xuất khẩu thép Trung Quốc đã trở thành van xả đáng kể cho thị trường dư cung, chứ không chỉ là phương án dự phòng của từng nhà máy. Tuy nhiên, lượng hàng lớn hơn tại các thị trường bên ngoài có thể ép giá và gia tăng cạnh tranh với nhà sản xuất sở tại, đồng thời làm nóng thêm căng thẳng thương mại. Nếu cầu nội địa tiếp tục yếu, động lực xuất khẩu khó mất đi.
Triển vọng quý IV vẫn nhiều sức ép: doanh nghiệp dự báo nhu cầu không đủ, giá bán chịu áp lực và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Một nhà sản xuất cho biết sẽ tiếp tục phát triển thị trường tại các khu vực lân cận và quốc tế. Cùng lúc, Trung Quốc đã công bố danh sách khoảng 300 sản phẩm thép thuộc diện kiểm soát, cho thấy hoạt động xuất khẩu đang nằm trong bối cảnh thương mại nhạy cảm.
Kết luận: xuất khẩu giảm áp lực trong nước, không xóa được gốc rễ
Xuất khẩu có thể giúp các nhà máy tìm thêm người mua, nhưng không giải quyết nguyên nhân cốt lõi: nhu cầu trong nước yếu trong khi năng lực cung ứng vẫn dư thừa. Nếu doanh nghiệp tiếp tục dựa vào thị trường quốc tế để tiêu thụ hàng, sức ép cạnh tranh sẽ lan sang các nhà sản xuất ở những nước nhập khẩu và nguy cơ tranh chấp thương mại tăng lên. Bài toán của ngành thép Trung Quốc do đó không chỉ là tìm thêm đầu ra, mà còn là cân bằng sản lượng với sức mua thực tế. Chừng nào giá bán còn bị ghìm và than cùng nguyên liệu vẫn đắt, doanh nghiệp sẽ khó phục hồi biên lợi nhuận bằng cách tăng xuất khẩu đơn thuần. Làn sóng hàng thép ra nước ngoài có thể kéo dài, nhưng đó là dấu hiệu của sức ép trong nước hơn là một giải pháp bền vững.
