Chi phí xăng dầu Mỹ tăng vọt: cuộc chiến xa, cú đánh gần
Xung đột Trung Đông và những hạn chế hoạt động tại các trung tâm lọc dầu toàn cầu đang làm chi phí xăng dầu Mỹ tăng mạnh, đẩy người tiêu dùng và doanh nghiệp vào vòng xoáy lạm phát năng lượng, khiến thu nhập thực tế suy giảm và áp lực chi phí lan rộng toàn nền kinh tế. Điều đáng nói là đây không phải cú sốc nhất thời mà là một dạng “thuế chiến sự” vô hình, âm thầm chảy ra khỏi ví người dân Mỹ. Theo công cụ theo dõi chi phí của Trường Quan hệ quốc tế và Công chúng Watson, người Mỹ đã phải chi thêm hơn 100 tỷ USD cho xăng và dầu diesel từ khi chiến sự nổ ra cuối tháng 2, tương đương khoảng 770 USD cho mỗi hộ gia đình. Con số này cho thấy mọi lần tăng giá dầu do bất ổn Trung Đông cuối cùng đều được “chốt” trên hóa đơn xăng dầu tại Mỹ – nơi người tiêu dùng gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc trả thêm.
Lạm phát năng lượng: từ cây xăng đến giỏ hàng siêu thị
Chi phí xăng dầu Mỹ tăng không chỉ làm đau ví tại cây xăng, mà còn lẩn vào từng sản phẩm trên kệ hàng. Khi lạm phát năng lượng kéo dài, hiệu ứng dây chuyền trong chuỗi cung ứng trở nên rõ rệt: nhiên liệu đắt khiến mọi hoạt động vận chuyển, sản xuất, dịch vụ đều phải đội giá. Dữ liệu mới cho thấy chỉ số giá tiêu dùng Mỹ dự kiến tăng khoảng 3,4% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% mà Cục Dự trữ Liên bang đặt ra. Điều này buộc Fed phải nghiêm túc cân nhắc tăng lãi suất, nghĩa là người dân vừa chịu chi phí xăng dầu cao, vừa đối mặt lãi vay đắt hơn. Nói thẳng, lạm phát năng lượng đang trở thành “nhân vật chính” trong câu chuyện giá cả Mỹ, kéo theo vòng xoáy thắt chặt tài chính mà người tiêu dùng là bên chịu đựng trực tiếp.
Dầu diesel leo thang: cú sốc với chuỗi cung ứng và doanh nghiệp
Nếu giá xăng đánh vào ngân sách hộ gia đình, thì dầu diesel là cú đấm thẳng mặt với toàn bộ chuỗi cung ứng. Đây là nhiên liệu thiết yếu cho xe tải, tàu hỏa, máy kéo và tàu thuyền; mỗi bước dịch chuyển của hàng hóa đều phụ thuộc vào nó. Giá dầu diesel hiện đã vượt các mốc từng được xem là kỷ lục, với mức tăng hơn 60% từ đầu năm, gần như chắc chắn ghi nhận mức tăng lớn nhất trong 26 năm theo số liệu của Hiệp hội Ôtô Mỹ. Người Mỹ đã phải chi thêm khoảng 46 tỷ USD cho riêng dầu diesel, tương đương trung bình 348 USD cho mỗi hộ gia đình, một khoản tiền mà thực chất được “gộp” vào giá mọi thứ từ thực phẩm đến hàng tiêu dùng. Khi nhiên liệu cho vận tải và nông nghiệp tăng sốc như vậy, không có lý do nào để kỳ vọng giá hàng hóa sẽ đứng yên – doanh nghiệp buộc phải truyền chi phí lên người mua.
Năng lực lọc dầu toàn cầu bị bó hẹp: nút thắt dài hạn của giá dầu
Vấn đề của chi phí xăng dầu Mỹ không dừng ở giá dầu thô; nút thắt nghiêm trọng nằm ở khâu lọc dầu. Ba trong bốn trung tâm lọc dầu lớn của thế giới – Trung Đông, Nga và Trung Quốc – đang bị hạn chế hoạt động bởi chiến sự và các biện pháp hạn chế xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, các nhà máy lọc dầu ở Mỹ phải vận hành sát công suất tối đa để bù đắp phần thiếu hụt, đẩy hệ thống vào trạng thái căng như dây đàn. Một chuyên gia năng lượng đã gọi đây là “cuộc khủng hoảng diễn ra âm thầm nhưng rất đáng lo ngại”, bởi sự thiếu linh hoạt của năng lực lọc dầu khiến giá xăng, dầu máy bay và dầu diesel dễ bị sốc trước bất kỳ cú rung lắc địa chính trị nào. Nói cách khác, mỗi lần giá dầu Iran và khu vực Trung Đông bị đẩy lên vì căng thẳng, thị trường Mỹ gần như không còn bộ đệm để hấp thụ, nên chi phí xăng dầu Mỹ buộc phải tăng nhanh hơn và mạnh hơn.
Kết luận: Chi phí chiến sự Trung Đông đang tích lũy trên hóa đơn người Mỹ
Nhìn tổng thể, xung đột tại Trung Đông đã biến hóa đơn xăng dầu của người Mỹ thành dòng chảy chi phí chiến sự, bào mòn thu nhập mà không cần thông qua bất kỳ quyết định ngân sách nào. Từ xăng cho hộ gia đình đến dầu diesel cho doanh nghiệp, lạm phát năng lượng đang len vào mọi ngóc ngách kinh tế, kéo theo nguy cơ lãi suất cao và tăng giá diện rộng. Khi các trung tâm lọc dầu lớn vẫn bị bó hẹp bởi chiến sự và biện pháp hạn chế xuất khẩu, mọi kỳ vọng giá dầu ổn định trong ngắn hạn đều trở nên thiếu thực tế. Bài toán đặt ra cho Mỹ không chỉ là kiềm chế lạm phát trên số liệu, mà còn là bảo vệ sức mua và khả năng chi trả của người dân trước một loại chi phí chiến sự gián tiếp nhưng dai dẳng. Nếu không có chiến lược rõ ràng với lạm phát năng lượng, người tiêu dùng sẽ tiếp tục là “lá chắn” đầu tiên và cuối cùng cho các cú sốc Trung Đông.
