Việt Nam không muốn chỉ là “khách hàng AI” nữa
Chiến lược AI Việt Nam là cách tiếp cận mới coi trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ gắn vào từng sản phẩm, mà là năng lực cốt lõi của quốc gia, bao trùm từ khâu xác định bài toán, thiết kế hệ thống, phát triển mô hình cho đến vận hành, nhằm phục vụ các nhu cầu đặc thù về dữ liệu, ngôn ngữ và dịch vụ công lẫn tư nhân.
Ngày 20/8, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã tiếp Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc khu vực ASEAN của NVIDIA, ông Vikram Rao, để trao đổi định hướng hợp tác giữa hai bên. Cuộc gặp này đánh dấu bước chuyển rõ ràng: Việt Nam không muốn tiếp tục phụ thuộc vào nền tảng ngoại mà hướng tới tự chủ công nghệ AI. Theo phía NVIDIA, Việt Nam đã đạt nhiều tiến triển trong xây dựng hệ sinh thái AI với sự tham gia của doanh nghiệp, trường đại học và đối tác công nghệ. Đây không còn là câu chuyện “mua công nghệ về dùng”, mà là bàn về quyền làm chủ mô hình, hạ tầng và nhân lực – những thứ quyết định năng lực AI quốc gia.
Bốn trụ cột hợp tác NVIDIA – Việt Nam: nền móng cho năng lực AI quốc gia
Điểm then chốt trong hợp tác NVIDIA Việt Nam là đề xuất 4 hướng đi chiến lược, phản ánh tham vọng chuyển từ người dùng sang nhà phát triển AI. Đầu tiên và quan trọng nhất là phát triển mô hình ngôn ngữ lớn do Việt Nam làm chủ, dựa trên các mô hình mã nguồn mở như Nemotron cùng công cụ, dữ liệu và giải pháp do NVIDIA cung cấp. Nói cách khác, đây là bước đặt nền cho các LLM tiếng Việt “make in Vietnam”, thay vì phụ thuộc toàn bộ vào mô hình nước ngoài.
Trụ cột thứ hai là hạ tầng tính toán: Việt Nam hiện chỉ có khoảng 10.000–15.000 GPU, trong khi Hàn Quốc đã có 50.000–60.000 và dự kiến mở rộng lên 200.000–250.000 GPU trong 5 năm tới. Khoảng cách này cho thấy nếu không đầu tư bài bản, chiến lược AI Việt Nam sẽ bị nghẽn ngay từ lớp hạ tầng. Thứ ba là đào tạo nguồn nhân lực, startup và nghiên cứu AI, thông qua việc mở rộng chương trình của Deep Learning Institute ở quy mô quốc gia. Thứ tư là kết nối hệ sinh thái AI Việt Nam với hệ sinh thái toàn cầu để sản phẩm, doanh nghiệp trong nước đi xa hơn thị trường nội địa.
Từ ứng dụng lẻ tẻ đến năng lực AI quốc gia tự chủ
Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu “nhúng” AI vào từng sản phẩm hay quy trình rời rạc, dự thảo chiến lược mới đặt mục tiêu “chuyển đổi toàn diện bằng AI”, biến AI thành năng lực cốt lõi của cả hệ thống kinh tế – xã hội. Để trở thành một năng lực công nghệ quốc gia, Việt Nam phải có khả năng nghiên cứu, phát triển, điều chỉnh, đánh giá và vận hành mô hình gắn với dữ liệu và bài toán riêng của mình, thay vì phụ thuộc vào mô hình ngoại ngữ Anh, dữ liệu ngoại.
Theo dự thảo, trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng đóng góp khoảng 6% GDP và đưa Việt Nam vào top 3 Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI. Xa hơn, tầm nhìn đến 2045 là nằm trong nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực AI, nơi trí tuệ nhân tạo trở thành nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Để làm được điều đó, chiến lược không chỉ nói về mô hình, mà còn bao trùm cả dữ liệu, hạ tầng tính toán và nhân lực, rồi chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ, doanh nghiệp AI nội địa cạnh tranh được trong khu vực.
Tác động tới người dân và doanh nghiệp: AI phải ra khỏi phòng thí nghiệm
Một chiến lược AI dù hoành tráng đến đâu cũng vô nghĩa nếu người dân không cảm nhận được thay đổi. Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ thủ tục hành chính sẽ được AI hỗ trợ, đồng thời 60% quyết định chỉ đạo, điều hành của cơ quan nhà nước dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Với khu vực tư nhân, AI được kỳ vọng hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, hợp tác xã. Đây là cách đưa AI ra khỏi giai đoạn thử nghiệm để trở thành “hạ tầng vô hình” cho kinh tế số.
Trung tâm của mọi mô hình AI vẫn là dữ liệu. Đại diện Trung tâm Dữ liệu quốc gia nhấn mạnh, AI chỉ tạo ra giá trị bền vững khi được phát triển trên nền dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung và truy xuất được nguồn gốc. Nếu dữ liệu huấn luyện thiếu đại diện hoặc không được cập nhật, kết quả dù được xử lý bởi mô hình mạnh cũng dễ sai lệch. Vì vậy, ưu tiên dữ liệu cho AI không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện để người dân tin tưởng khi giao dịch với “chính quyền số” hay dùng dịch vụ AI của doanh nghiệp nội.
Lợi thế khu vực và bài toán giảm phụ thuộc công nghệ ngoại
Lĩnh vực AI được phía NVIDIA đánh giá là thị trường tiềm năng trị giá hàng nghìn tỷ đô, nơi Việt Nam đang thể hiện quyết tâm đầu tư mạnh. Nhưng câu hỏi không phải là “đầu tư bao nhiêu”, mà là đầu tư để làm chủ những gì. Mục tiêu của chiến lược AI Việt Nam là phát triển đội ngũ nhân lực đủ quy mô, cơ cấu, chất lượng để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia, từ đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế số và xã hội số. Trong đó, ít nhất 1.500 chuyên gia được kỳ vọng đủ khả năng nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi và dẫn dắt các nhiệm vụ AI trọng điểm.
Khi xây dựng được mô hình ngôn ngữ lớn, hạ tầng GPU quốc gia và các nền tảng AI dùng chung dựa trên dữ liệu Việt Nam, nước ta sẽ giảm phụ thuộc đáng kể vào công nghệ nước ngoài, đồng thời có cơ hội vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực. Kế hoạch còn cụ thể: xây dựng một nền tảng điều phối năng lực tính toán quốc gia, một nền tảng đánh giá mô hình tiếng Việt, ít nhất 5 nền tảng AI dùng chung và 8 mô hình tiếng Việt phục vụ các lĩnh vực thiết yếu như tư pháp, tài chính, nông nghiệp, môi trường, văn hóa, giáo dục, y tế. Bộ trưởng đã yêu cầu các đơn vị đầu mối phối hợp với NVIDIA cụ thể hóa 4 hướng hợp tác thành kế hoạch hành động với nhiệm vụ, nguồn lực, lộ trình rõ ràng, và phía NVIDIA đã sẵn sàng cùng xây dựng để sớm có kết quả triển khai.
