Lợi ích chỉ thành hiện thực khi công nghệ đến được ruộng đồng
Cây trồng công nghệ sinh học là cây được tạo ra bằng các kỹ thuật hiện đại như biến đổi gen hoặc chỉnh sửa gen nhằm bổ sung hay điều chỉnh đặc tính phục vụ sản xuất nông nghiệp. Giá trị của công nghệ này không nằm ở nhãn gọi, mà ở kết quả đo được trên đồng ruộng: cây chống chịu sâu bệnh tốt hơn, nông dân giảm thiệt hại và có cơ hội tăng thu nhập. Ngày 10/11/2026 tại Hà Nội, Vụ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo về xu hướng ứng dụng toàn cầu và định hướng phát triển tại Việt Nam. Tại đây, TS Nguyễn Văn Long nhấn mạnh công nghệ sinh học và chỉnh sửa gen có vai trò trong tạo giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản cũng như phát triển vaccine và chế phẩm sinh học. Thời điểm này đáng chú ý: biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu sản xuất bền vững khiến ngành nông nghiệp cần thêm công cụ, nhưng công cụ chỉ hữu ích khi được quản lý tốt và phù hợp nhu cầu trong nước.

Ngô biến đổi gen chứng minh lợi ích bằng năng suất và thu nhập
Ngô biến đổi gen là ví dụ rõ nhất về công nghệ đã bước khỏi phòng thí nghiệm để đi vào sản xuất trong nước. Tỷ lệ gieo trồng tăng từ 1,1% năm 2015 lên khoảng 50% tổng diện tích ngô năm 2025; diện tích lũy kế giai đoạn 2015-2024 vượt 1,3 triệu ha. Mức phổ biến ấy không tự nó chứng minh mọi giống hay mọi điều kiện canh tác đều giống nhau, nhưng cho thấy nông dân đã có lựa chọn được thương mại hóa trên quy mô đáng kể. Các số liệu tổng kết giai đoạn 2016-2025 cho thấy năng suất ngô biến đổi gen cao hơn giống truyền thống 15,2-30%, lợi nhuận bổ sung đạt 4,34-7,34 triệu đồng/ha. Sản xuất cũng cắt giảm hơn 134.000 kg thuốc trừ cỏ và hơn 62.000 kg thuốc trừ sâu. Những con số này gắn lợi ích kinh tế với khả năng hạn chế sâu hại, giảm hóa chất và tiết kiệm công lao động; đó là hướng giảm áp lực môi trường có ý nghĩa, dù không thay thế yêu cầu canh tác có trách nhiệm.

Mở rộng ứng dụng không thể chỉ dựa vào thành công của ngô
Kết quả với ngô tạo cơ sở để xem xét thêm các ứng dụng của công nghệ sinh học nông nghiệp, nhưng không nên biến một thành công thành lời hứa chung cho mọi cây trồng. Mỗi giống cần được đánh giá theo đặc tính, môi trường canh tác, nhu cầu thị trường và lợi ích thực tế đối với người sản xuất. Chính sách cũng phải phân biệt rõ cây trồng biến đổi gen với cây trồng chỉnh sửa gen. Từ năm 2026, Việt Nam áp dụng cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen. Theo quy định được trình bày tại hội thảo, cây trồng biến đổi gen mang vật liệu di truyền ngoại lai hoặc vật liệu di truyền tổng hợp mới phải qua đánh giá, cấp phép về an toàn sinh học và điều kiện sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi; cây chỉnh sửa gen không chèn vật liệu di truyền mới hoặc ngoại lai thuộc cơ chế tự xác định và thông báo. Phân biệt này có thể làm quy trình phù hợp hơn với bản chất sản phẩm, nhưng cần hướng dẫn rõ để nhà khoa học và doanh nghiệp biết chính xác mình phải thực hiện bước nào.

Gỡ nút thắt thủ tục để giống mới đến được nông dân
Khoảng trống chính sách hiện nằm ở khâu đưa sản phẩm từ nghiên cứu sang sản xuất: doanh nghiệp còn lúng túng về trình tự công bố sản phẩm chỉnh sửa gen không chứa ADN ngoại lai, trong khi quy trình đánh giá, khảo nghiệm an toàn sinh học và an toàn thực phẩm kéo dài có thể làm tăng chi phí, chậm thương mại hóa. Các chuyên gia cũng nêu thiếu hướng dẫn cụ thể về công nhận và lưu hành giống cây trồng chỉnh sửa gen. Nếu không tháo gỡ, cơ chế riêng sẽ khó phát huy tác dụng trên thực tế. Bộ đã đề xuất 13 nhiệm vụ phát triển giống cây trồng nhưng chưa có nhiệm vụ nào được giao. Kết quả hội thảo dự kiến làm cơ sở xây dựng báo cáo trình Thủ tướng, đề xuất hoàn thiện chính sách và tháo gỡ rào cản. Ưu tiên nên là hướng dẫn thống nhất về phân loại, khảo nghiệm, công nhận giống và lưu hành, đồng thời bảo đảm đánh giá an toàn minh bạch. Cây trồng công nghệ sinh học có thể tăng năng suất, thu nhập và giảm sử dụng hóa chất; muốn lợi ích ấy lan rộng, Việt Nam cần con đường quản lý dễ hiểu, dự đoán được và đủ chặt chẽ.







