Sàng lọc sức khỏe miễn phí: bước xoay trục từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe
Chương trình sàng lọc sức khỏe miễn phí là một hình thức khám sức khỏe định kỳ do hệ thống y tế tổ chức, trong đó mọi người dân được mời khám tổng quát, xét nghiệm cơ bản, đánh giá nguy cơ bệnh mạn tính và được lập hồ sơ sức khỏe điện tử mà không phải chi trả trực tiếp, nhằm mở rộng tiếp cận dịch vụ y tế và hình thành thói quen phòng bệnh thay vì chỉ điều trị khi đã mắc bệnh. Đây không phải hoạt động từ thiện ngắn hạn mà là một chương trình y tế cộng đồng mang tính hệ thống, gắn với chuyển đổi số và quản lý sức khỏe suốt đời. Điểm đáng chú ý là quy mô triển khai đã vượt qua mức thí điểm. Tính đến giữa tháng 8, đã có 32.286.360 người được khám sức khỏe định kỳ, tương đương 29,88% dân số cả nước. Con số này đánh dấu một bước dịch chuyển chính sách rõ ràng: nhà nước không chờ người bệnh tìm đến bệnh viện, mà chủ động đi vào từng cộng đồng. Cách tiếp cận này đặt câu hỏi trực diện: chúng ta muốn hệ thống y tế dùng ngân sách để nhập viện cấp cứu, hay để phát hiện sớm tăng huyết áp, đái tháo đường trước khi dây chuyền biến chứng bùng nổ?
Đồng Tháp: ví dụ sống động cho việc “đi từng nhà” trong khám sức khỏe định kỳ
Nếu muốn biết sàng lọc sức khỏe miễn phí có thể mở rộng tiếp cận dịch vụ y tế đến đâu, hãy nhìn vào Đồng Tháp. Tỉnh này đã tổ chức khám cho 2.583.808 người, đạt 75,91% tổng dân số hơn 3,4 triệu người – một tỷ lệ mà nhiều địa phương khác còn đứng xa phía sau. Đây không phải kết quả tự nhiên, mà là thành quả của cách làm: huy động cả hệ thống chính trị, phân loại dân cư đến từng ấp, mở điểm khám tại trạm y tế, trường học, hội trường và biên chế đội khám lưu động. Theo báo cáo, nhiều xã như Long Bình, Vĩnh Hữu, Trường Xuân, Tân Thành, Mỹ Tịnh An, Mỹ Lợi, An Long, phường Mỹ Tho… đã vượt mốc 70% dân số được khám. Ở Tân Dương, nhóm người từ 60 tuổi trở lên được bao phủ đến 85,15%; trong đó 97,06% người cao tuổi tăng huyết áp và 83,15% người cao tuổi mắc đái tháo đường đã được thăm khám. Đây là những con số biết nói: khi chính quyền xã coi khám sức khỏe định kỳ là nhiệm vụ lãnh đạo chứ không phải “việc ngành y tế”, tỷ lệ tiếp cận dịch vụ y tế được kéo lên nhanh và đúng những nhóm rủi ro cao nhất.
Chiến dịch 90 ngày đêm: đặt mục tiêu 100% dân được khám và có hồ sơ sức khỏe điện tử
Để nhân rộng cách làm kiểu Đồng Tháp, nhiều tỉnh đang bước vào một giai đoạn tăng tốc với khẩu hiệu rất rõ ràng: “Không người dân nào bị bỏ sót – không tư vấn sau khám nào bị bỏ quên – không dữ liệu nào bị thất lạc”. Chiến dịch 90 ngày đêm về sàng lọc sức khỏe miễn phí không chỉ là phong trào, mà là cam kết chính trị: đến cuối năm 2026, 100% cư dân trong tỉnh phải được khám ít nhất một lần mỗi năm và có hồ sơ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID. Theo kế hoạch, chương trình hướng tới phục vụ hơn 3,3 triệu người với ngân sách triển khai hơn 1,3 nghìn tỷ đồng. Điều đáng đánh giá cao là cấu trúc phân nhóm đối tượng: trẻ dưới 6 tuổi, học sinh, người có công, người lao động… được thiết kế lịch khám khác nhau, từ chiến dịch khám lưu động hoàn tất trước ngày 30/9 cho trẻ nhỏ và người có công, tới đợt khám đồng loạt đầu năm học 2026–2027 cho học sinh. Đây là cách nhìn nghiêm túc về chương trình y tế cộng đồng: đặt mục tiêu cụ thể, mốc thời gian rõ, và buộc từng tuyến chịu trách nhiệm về kết quả.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: không chỉ là dữ liệu, mà là nền tảng quản lý bệnh lâu dài
Nếu sàng lọc sức khỏe miễn phí là “cửa vào” thì hồ sơ sức khỏe điện tử chính là “bộ nhớ” của hệ thống y tế. Hiện đã có 3.817.409 người được lập hồ sơ điện tử, trong đó 1.038.121 trẻ dưới 6 tuổi, 2.047.778 người từ 6–18 tuổi và 731.510 người trên 18 tuổi. Ở Đồng Tháp, song song với việc khám, ngành y tế đang đẩy nhanh việc tạo lập và chia sẻ dữ liệu để xây dựng hồ sơ trên VNeID; mục tiêu là nâng tỷ lệ này lên 90% trước 20/10/2026, tạo nền cho quản lý sức khỏe nhân dân hiệu quả và lâu dài. Điểm tiến bộ nằm ở chỗ dữ liệu khám, xét nghiệm, tư vấn được cập nhật theo thời gian thực, tạo nên hồ sơ điện tử suốt đời, giúp phòng bệnh và chăm sóc liên tục. Khi một người cao tuổi tăng huyết áp ở xã được ghi nhận trong hệ thống, bác sĩ tuyến huyện, tuyến tỉnh có thể thấy lịch sử điều trị, xét nghiệm, mức độ tuân thủ thuốc. Đây là cách tiếp cận quản lý bệnh mạn tính hiện đại, thay vì cảnh “mỗi lần nhập viện là một lần kể lại từ đầu”. Câu hỏi không còn là “có nên số hóa hay không”, mà là làm sao để dữ liệu trở thành công cụ thực sự trong phòng bệnh, theo dõi và tư vấn.
Khoảng cách giữa các tỉnh và vai trò của người dân trong cuộc chơi sức khỏe mới
Dù bức tranh chung đang sáng dần, khoảng cách giữa các địa phương vẫn rất rõ. Trong 34 tỉnh, có 12 nơi đã khám được trên 50% dân số, với các tỉnh dẫn đầu là Đồng Tháp (72,8%), Cà Mau (65,4%), Thái Nguyên (64,3%), Đắk Lắk (61,1%), Lâm Đồng (60,3%), Phú Thọ (60%), Điện Biên (58,7%), Bắc Ninh (57,1%), Đồng Nai (56,8%), Đà Nẵng (55,3%), Hải Phòng (52,7%) và Khánh Hòa (52,3%). Ngược lại, còn 9 địa phương dưới 20%, bao gồm Vĩnh Long, Ninh Bình, Tuyên Quang, Hưng Yên, Hà Nội, TP.HCM, An Giang, Gia Lai và Quảng Trị. Bộ Y tế đã yêu cầu các tỉnh này phải xây dựng kế hoạch khắc phục riêng, lộ trình và trách nhiệm giải trình đến người đứng đầu. Nhưng không thể đổ toàn bộ gánh nặng lên hệ thống. Một phần cản trở đến từ chính thói quen người dân: nhiều người vẫn xem khám sức khỏe định kỳ là chuyện “khi nào rảnh hãy tính”, ưu tiên sản xuất, ngại chi phí điều trị nếu phát hiện bệnh, hoặc đơn giản là chưa tin lợi ích phòng bệnh. Câu chuyện sàng lọc sức khỏe miễn phí vì vậy không chỉ là bài toán ngân sách, nhân lực bác sĩ hay chuẩn hóa quy trình giữa 34 tỉnh, mà còn là bài học về truyền thông, về việc biến quyền được khám thành trách nhiệm với chính cơ thể mình. Nếu người dân không bước ra khỏi vùng an toàn “sống chung với rủi ro”, mọi chiến dịch 90 ngày đêm sẽ chỉ là chạy đua trên giấy.
