Từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe: ý nghĩa thật sự của khám sàng lọc miễn phí
Khám sàng lọc miễn phí và khám sức khỏe định kỳ là chương trình do Nhà nước tổ chức để mỗi người dân được kiểm tra sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, được tư vấn phòng ngừa bệnh tật và quản lý tình trạng sức khỏe liên tục thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, thay vì chỉ đi khám khi đã xuất hiện triệu chứng bệnh. Điểm đáng nói là chính sách này thể hiện một sự dịch chuyển tư duy rất rõ: từ mô hình y tế tập trung vào chữa bệnh cá nhân sang quản lý sức khỏe toàn dân mang tính hệ thống. Khi Bộ Y tế tham mưu Chính phủ, Quốc hội ban hành Luật Phòng bệnh, Nghị định 165/2026/NĐ-CP và Chỉ thị 17 về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí, mục tiêu không chỉ là “cho dân đi khám một lần” mà là thiết lập cả một cơ chế phòng bệnh chủ động ở quy mô quốc gia. Quan điểm này mang tính phản biện với cách làm cũ: nếu y tế vẫn bám vào mô hình “đợi bệnh nhân đến bệnh viện”, hệ thống sẽ mãi ở thế bị động, tốn kém và khó kiểm soát gánh nặng bệnh tật.
Những con số biết nói: Nghị quyết 72 đang thay đổi thói quen đi khám của hàng chục triệu người
Sau một năm triển khai Nghị quyết 72, chủ trương khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí đã không còn là khẩu hiệu mà đã chạm tới đời sống hàng ngày của người dân. Tính đến ngày 15/8, khoảng 40.173.574 người, tương đương gần 40% dân số cả nước, đã được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí. Đây là tỷ lệ hiếm thấy với một chính sách y tế mới chỉ ở giai đoạn đầu. Một câu nói có thể trích dẫn ở thời điểm này là: “Tính đến tháng 8, nhiều địa phương đã đạt tỷ lệ trên 50% dân số được khám, trong đó Đồng Tháp đạt 77%, Đà Nẵng 60%, Nghệ An 50%”. Những con số đó cho thấy sự vào cuộc đồng đều, chứ không chỉ tập trung ở một vài đô thị lớn. Ở Hà Nội, kế hoạch khám sức khỏe toàn dân được cụ thể hóa bằng việc BVĐK Đống Đa tổ chức khám cho người dân tại 4 phường Kim Liên, Láng, Văn Miếu – Quốc Tử Giám và Đống Đa, với mục tiêu hơn 13.000 người từ 18 tuổi trở lên, hướng tới 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ và quản lý bằng hồ sơ điện tử. Đây là minh chứng sống động cho việc chính sách đã trở thành hành động.
Từ trạm y tế phường đến Sổ sức khỏe điện tử: quản lý sức khỏe toàn dân không còn là khẩu hiệu
Điểm mạnh nhất của chương trình khám sàng lọc miễn phí không nằm ở một buổi khám, mà ở cách chương trình được gắn với quản lý sức khỏe liên tục trên nền tảng số. Kết quả khám không bị bỏ quên trong những tờ giấy lẻ, mà được cập nhật vào Sổ sức khỏe điện tử gắn với ứng dụng VNeID, tạo nên một hệ thống dữ liệu tập trung cho quản lý sức khỏe toàn dân. Theo số liệu của Trung tâm Dữ liệu Dân cư, C06 – Bộ Công an, đến ngày 10/8, cả nước đã tạo lập được 41,2 triệu Sổ sức khỏe điện tử đã kích hoạt và sử dụng, tương đương khoảng 41% dân số. Điều này không chỉ giúp giảm tình trạng thông tin sức khỏe bị phân tán ở nhiều cơ sở, mà còn tạo cho người dân một công cụ thực tế để theo dõi huyết áp, đường máu, các chỉ số xét nghiệm và lịch khám sức khỏe định kỳ. Tại các trạm y tế phường, như phường Kim Liên, việc tổ chức khám theo nhóm đối tượng, sắp xếp lịch phù hợp, nhân viên y tế hướng dẫn tận tình giúp người dân “không phải chờ đợi lâu, cảm giác yên tâm khi tham gia”. Chính những trải nghiệm cụ thể này mới là chìa khóa để thuyết phục người dân chuyển từ thói quen đi khám khi bệnh nặng sang chủ động phòng ngừa bệnh tật.
Địa phương vào cuộc: Đà Nẵng và các tỉnh cho thấy mô hình phòng bệnh có thể mở rộng
Nhìn vào bản đồ triển khai, có thể thấy Nghị quyết 72 không bị “kẹt” ở trung ương mà đã được các tỉnh, thành phố chủ động áp dụng với cách tổ chức đa dạng. Đà Nẵng cùng nhiều địa phương khác đạt tỷ lệ khoảng 60% dân số đã được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí, trong khi các tỉnh như Đồng Tháp, Lai Châu, Phú Thọ, Thái Nguyên, Điện Biên đều đã vượt mốc 68–77%. Các mô hình khám tại phường, xã – như chiến dịch khám toàn dân ở Hà Nội hay việc các UBND cấp tỉnh tổ chức khám cho người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, người mắc bệnh mạn tính – cho thấy hệ thống y tế cơ sở đủ khả năng gánh vai trò “cửa ngõ” của phòng bệnh nếu được tiếp sức ngân sách và hướng dẫn chuyên môn rõ ràng. Sự thật là nếu không đưa khám sức khỏe định kỳ xuống tận phường, xã, chương trình sẽ chỉ là dự án trên giấy. Việc sắp xếp lịch khám theo nhóm đối tượng, tránh quá tải và gắn với tư vấn điều trị hoặc chuyển tuyến khi cần đã khẳng định y tế cơ sở không chỉ phát thuốc, mà đang trở thành nơi quản lý sức khỏe toàn dân trong dài hạn.
Chiến dịch 100 ngày và bước chuyển chính sách: phòng ngừa bệnh tật trở thành trục chính của hệ thống y tế
Chiến dịch 100 ngày, từ 8/7 đến 15/10, nhằm tạo lập và cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên nền tảng VNeID thông qua liên thông dữ liệu khám sức khỏe, khám sàng lọc và khám chữa bệnh, là tín hiệu rõ ràng cho thấy Nhà nước coi phòng bệnh là trục chính, chứ không phải phần phụ của hệ thống y tế. Bên cạnh những kết quả ban đầu, ngành y tế thẳng thắn nhìn nhận đây mới là giai đoạn đầu của một chính sách quy mô toàn dân, cần thêm thời gian để hoàn thiện cơ chế tài chính, đấu thầu dịch vụ, hướng dẫn thanh toán bảo hiểm y tế và tổ chức khám ít nhất mỗi năm một lần cho mọi người dân. Tuy nhiên, hướng đi đã rõ: thay vì “bơm thêm tiền cho bệnh viện chữa bệnh”, chính sách đang chuyển trọng tâm sang giảm số người phải nhập viện bằng quản lý sớm các yếu tố nguy cơ. Nếu giai đoạn tiếp theo giữ được tốc độ triển khai và cải thiện được những điểm nghẽn tổ chức, khám sàng lọc miễn phí sẽ không chỉ là một chương trình, mà trở thành nền tảng để tái thiết hệ thống y tế theo mô hình phòng ngừa bệnh tật và quản lý sức khỏe toàn dân.
