Ý tưởng bền vững bắt đầu từ điều gần gũi
Sáng kiến xanh học sinh là những ý tưởng do học sinh xây dựng nhằm sử dụng tài nguyên có trách nhiệm và giải quyết vấn đề môi trường, xã hội bằng giải pháp có thể thử nghiệm trong đời sống. Điểm đáng chú ý ở các dự án gần đây không nằm riêng ở công nghệ, mà ở cách các em nhận ra một vấn đề quanh mình rồi tìm cách biến nó thành hành động.
Tại chung kết Sustainable Society Challenge (SSC) 2026, sân chơi dành cho học sinh THCS và THPT trên toàn quốc, ban tổ chức ghi nhận 177 dự án: 74 ở bảng THCS và 103 ở bảng THPT. Những con số này cho thấy các cuộc thi học sinh có thể tạo không gian để ý tưởng xanh được trình bày và kiểm nghiệm, thay vì dừng lại ở khẩu hiệu.
Đội Xanh Lè của Trường THPT Trần Khai Nguyên chọn lá bàng khô thường rụng trong sân trường làm nguyên liệu cho BàngCycle. Nhóm tái chế lá thành giấy thủ công, rồi làm thiệp, dấu trang và giấy gói quà; hoạt động STEM đi kèm giúp học sinh tìm hiểu kinh tế tuần hoàn và cách dùng tài nguyên có trách nhiệm. Đây là dự án môi trường học đường có sức thuyết phục bởi nó bắt đầu từ một nguồn vật liệu sẵn có, không phải bài toán xa lạ.

Từ vỏ chuối đến kế hoạch hành động
Một hướng khác tại SSC là Refruition của Trường THPT Tây Úc, nghiên cứu vật liệu thay thế nhựa truyền thống từ vỏ chuối để hướng tới ứng dụng trong ngành thời trang. Dự án giành giải Nhất bảng THPT; Starch2Life của Trường THCS-THPT Đinh Thiện Lý đứng đầu bảng THCS. Hai kết quả cho thấy sáng kiến không chỉ cần ý tưởng bắt mắt: học sinh còn phải chứng minh cơ sở nghiên cứu và khả năng đưa giải pháp vào thực tiễn.
SSC chuẩn bị cho thí sinh bằng các buổi tập huấn về phân tích vấn đề, tư duy thiết kế, thuyết trình, phản biện và lập kế hoạch. Ở chung kết, mỗi đội có 5 phút trình bày và 10 phút trả lời câu hỏi; dự án còn phải có kế hoạch hành động ba năm cùng lộ trình phát triển. Cấu trúc này đặt ý tưởng trước áp lực của những câu hỏi thiết thực: làm được không, triển khai ra sao và cần bước tiếp theo nào?
Đáng kể hơn, cuộc thi không khép lại ở việc trao giải. Xanh Lè và AI Green Eye của Trường THCS Phan Văn Trị được chọn để hỗ trợ phát triển sau cuộc thi; ban tổ chức kỳ vọng các sáng kiến được hoàn thiện, thử nghiệm và nhân rộng với sự đồng hành của nhà trường, giáo viên, chuyên gia và doanh nghiệp. Đó là điều phân biệt một giải pháp bền vững với một bài thuyết trình tốt: cơ hội tiếp tục kiểm chứng.

Bài toán địa phương cũng có thể mở ra đổi mới
Samsung Solve for Tomorrow 2026 nhấn mạnh một con đường khác: đưa STEM và công nghệ vào các vấn đề cụ thể của cộng đồng. Tại chung kết, 17 đội xuất sắc trình bày giải pháp ứng dụng; chương trình đã lan tỏa tới 34 tỉnh, thành, thu hút hơn 1.800 trường THCS, THPT và ghi nhận 2.900 bài dự thi kể từ khi triển khai tại Việt Nam năm 2019.
Dấu ấn đặc biệt thuộc về đội 4 con rùa, học sinh Trường THPT Nguyễn Du ở Đắk Lắk. Từ thực trạng học sinh ít vận động giữa áp lực học tập và thông điệp phát triển bền vững chưa lan tỏa sâu, các em xây dựng Smart Energy PlayFloor: sàn tương tác biến bước chân thành điện năng, kết hợp IoT và trò chơi hóa để giờ ra chơi khuyến khích vận động.
Dự án của học sinh miền núi không giành giải Nhất, nhưng được trao giải “Truyền cảm hứng” — hạng mục không có trong thể lệ ban đầu. Chi tiết ấy nhắc rằng cơ hội tiếp cận sân chơi lớn cũng quan trọng như thứ hạng. Theo hiệu trưởng nhà trường, giá trị của cuộc thi còn nằm ở việc học sinh tự tin trình bày, thử nghiệm sản phẩm và nhận ra mình có thể làm điều hữu ích cho cộng đồng.

Hai sân chơi, cùng một bước tiến: biến ý tưởng thành năng lực
SSC nổi bật ở quy trình rèn kỹ năng và yêu cầu lộ trình ba năm; Samsung Solve for Tomorrow cho thấy sức hút của STEM ứng dụng, từ sàn tạo điện đến các đề tài công nghệ giải quyết vấn đề xã hội. Hai đội giành giải Nhất ở cuộc thi sau gồm NOVARISE với nẹp cánh tay robot trị liệu tại bảng A và CDTD với hệ thống AI-IoT cảnh báo nguy cơ cadimi, hỗ trợ cải tạo đất trồng sầu riêng ở Đồng bằng sông Cửu Long tại bảng B.
Khác biệt về cách tổ chức không làm giảm điểm chung: học sinh cần được hướng dẫn để phân tích vấn đề, có cơ hội trình bày trước hội đồng và được khuyến khích sửa ý tưởng sau phản biện. Với SSC, điều đó được thể hiện qua tập huấn, phần hỏi đáp và hỗ trợ hậu cuộc thi; với Samsung Solve for Tomorrow, hành trình của đội miền núi cho thấy sự trưởng thành qua thử nghiệm và trải nghiệm đứng trước hội đồng.
Các sáng kiến xanh học sinh sẽ có ý nghĩa lâu dài khi trường học và đối tác giúp các em đi xa hơn vòng chung kết: tiếp tục thử, đo hiệu quả và điều chỉnh theo nhu cầu thật. Lá bàng, vỏ chuối hay bước chân trong sân trường đều có thể mở đầu cho một giải pháp; điều quyết định là liệu cộng đồng có cùng các em biến ý tưởng thành việc làm bền bỉ hay không.







