Ý tưởng xanh bắt đầu từ nơi người trẻ sống và học
Sáng kiến xanh học đường là những giải pháp do học sinh, sinh viên đề xuất để giảm tác động môi trường ngay trong trường học, đồng thời tạo thói quen có thể lan sang cộng đồng. Hai cuộc thi GreenZ và Sustainable Society Challenge cho thấy người trẻ không chỉ nêu vấn đề mà còn tìm cách biến vật liệu, hành vi và nguồn lực tại chỗ thành hành động.
Tại GreenZ, bốn đội sinh viên đến từ Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Mở và Đại học Công nghiệp TP.HCM tranh tài với mục tiêu thúc đẩy lối sống xanh trong trường học và cộng đồng. Cuộc thi diễn ra chiều 7-11 trong khuôn khổ Ngày hội Việt Nam Xanh 2026 tại công viên Phan Đình Phùng, TP.HCM. Điểm đáng chú ý là sân chơi đặt vấn đề môi trường trong bối cảnh rộng hơn của ESG — gồm môi trường, xã hội và quản trị — thay vì xem bảo vệ môi trường chỉ là một hoạt động riêng lẻ.
GreenZ đưa bài toán nhựa vào đời sống đại học
Ở vòng “Hành động xanh”, các đội chuyển trọng tâm từ kiến thức sang những việc có thể triển khai trong khuôn viên trường. Sinh viên Đại học Khoa học tự nhiên đề xuất báo động rác thải nhựa tại phòng thí nghiệm; đội Đại học Công nghiệp xây dựng chương trình “Thứ 2 không rác thải nhựa” kéo dài 12 tuần; còn Đại học Mở đề xuất dùng bình nước cá nhân, máy lọc nước và thu đổi chai nhựa, lon nhôm để giảm rác thải nhựa.
Vòng cuối tiếp tục thử độ sát thực tế: Đại học Mở xử lý tình huống rác đã phân loại ở ký túc xá nhưng bị trộn lại, còn Đại học Khoa học tự nhiên đề xuất bổ sung máy lọc nước, ly tái sử dụng và hỗ trợ căng tin để hạn chế nhựa dùng một lần. Giải nhất thuộc về Đại học Khoa học tự nhiên, giải nhì là Đại học Mở, giải ba là Đại học Công nghiệp và giải khuyến khích thuộc về Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn. Tuy vậy, giám khảo Nguyễn Thị Trốn lưu ý cách trình bày và phối hợp nhóm chưa đồng đều; một số đội giới thiệu sản phẩm xanh nhưng chưa làm rõ lối sống xanh và vòng đời sản phẩm.
SSC cho học sinh thử sức với vật liệu và kinh tế tuần hoàn
Nếu GreenZ xoay quanh thay đổi hành vi và vận hành trong trường đại học, Sustainable Society Challenge (SSC) mở rộng sân chơi tới học sinh THCS và THPT trên toàn quốc. Năm nay, cuộc thi nhận 177 dự án: 74 ở bảng THCS và 103 ở bảng THPT. Chung kết yêu cầu mỗi đội trình bày trong 5 phút, trả lời câu hỏi trong 10 phút, đồng thời xây dựng kế hoạch hành động ba năm với lộ trình cụ thể. Đó là một đòi hỏi hữu ích: ý tưởng xanh cần chứng minh được cách làm và khả năng duy trì, không chỉ gây ấn tượng trên sân khấu.
Trong số các dự án xanh học sinh, BàngCycle của đội Xanh Lè, Trường THPT Trần Khai Nguyên, tận dụng lá bàng khô trong sân trường để làm giấy thủ công, thiệp, dấu trang và giấy gói quà; nhóm còn kết hợp trải nghiệm STEM để giới thiệu kinh tế tuần hoàn. Refruition của Trường THPT Tây Úc nghiên cứu vật liệu thay thế nhựa truyền thống từ vỏ chuối, hướng tới ứng dụng trong ngành thời trang. Refruition đoạt giải nhất bảng THPT, còn Starch2Life của Trường THCS-THPT Đinh Thiện Lý đứng đầu bảng THCS.

Khác cách làm, cùng hướng tới giải pháp có thể duy trì
Hai cuộc thi môi trường đặt người trẻ trước những quy mô và cách tiếp cận khác nhau. GreenZ tập trung vào những thay đổi có thể thử ngay trong trường đại học: phân loại, thu gom, giảm đồ nhựa dùng một lần và khôi phục niềm tin khi khâu xử lý rác chưa đúng. SSC khuyến khích học sinh nghiên cứu sâu hơn về nguyên liệu, tạo sản phẩm mới và lập kế hoạch phát triển dự án dài hạn. Một bên bắt đầu từ thói quen và hệ thống tại trường; bên kia thường đi từ nguồn tài nguyên bỏ đi đến mô hình ứng dụng.
Dù vậy, cả hai đều nhắc rằng ý tưởng chỉ có giá trị khi được thử nghiệm, đánh giá và duy trì. Giảm rác thải nhựa không thể trông chờ vào lời kêu gọi nếu thiếu nơi tiếp nước, quy trình thu gom đáng tin cậy hay người tham gia lâu dài. Tương tự, tái chế lá cây hoặc phát triển vật liệu sinh học cần được kiểm chứng về cách sản xuất và khả năng ứng dụng. Thành công của các cuộc thi vì thế không chỉ nằm ở giải thưởng: điều đáng giữ lại là cách học sinh, sinh viên biến vấn đề gần gũi thành đề xuất cụ thể, rồi học cách chịu trách nhiệm với tính khả thi của chúng.







