Lời hứa chữa bách bệnh dễ lan hơn bằng chứng
Phơi nắng chữa bệnh là lời đồn cho rằng chủ động nằm dưới ánh mặt trời, thường vào giữa trưa, có thể điều trị nhiều bệnh mà không cần dựa vào phác đồ y khoa đã được kiểm chứng. Trên mạng, tuyên bố này được gắn với đủ vấn đề: thoát vị đĩa đệm, đau cổ vai gáy, đau xương khớp, hen suyễn, bệnh phổi, thậm chí cả ung thư khi kết hợp nhịn ăn. Những lời hứa rộng đến mức ấy không nên bị xem như một liệu pháp chỉ vì chúng được lặp đi lặp lại.
Một phần sức hút đến từ những câu chuyện cá nhân: người đăng nói mình ngủ ngon hơn, bớt đau hoặc thấy khỏe khoắn sau khi phơi nắng. Nhưng cảm giác dễ chịu có thể gắn với nghỉ ngơi, vận động ngoài trời hay nhiều thay đổi khác; nó không chứng minh phương pháp đã điều trị được bệnh. PGS.TS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, nhận định trải nghiệm cá nhân không đủ cơ sở để khẳng định phơi nắng giữa trưa có tác dụng chữa bệnh.
Hiệu ứng đám đông biến chia sẻ thành niềm tin
Các hội nhóm đông thành viên có thể khiến lời đồn trông như kiến thức đã được xác nhận. Một nhóm về sở thích phơi nắng trên mạng xã hội có gần 80.000 thành viên; khi liên tục thấy ảnh và lời kể tương tự, người đọc dễ nhầm số đông với bằng chứng. Bài đăng khẳng định chắc nịch, lời tung hô và trải nghiệm được chọn lọc tạo cảm giác rằng phương pháp đang hiệu quả với tất cả mọi người, trong khi những trường hợp không cải thiện có thể ít được chia sẻ.
Đây là cơ chế quen thuộc của tin sức khỏe mạng xã hội: một lời chứng thực cảm tính được lặp lại, rồi được củng cố bằng thuật ngữ nghe có vẻ khoa học hoặc lời kêu gọi “thuận tự nhiên”. Người đang sống với bệnh mạn tính dễ bám vào hy vọng về một cách chữa đơn giản, nhất là khi họ mệt mỏi hoặc chưa tìm được giải pháp phù hợp. Nhưng tương tác nhiều không làm tuyên bố trở nên đúng; nó chỉ khiến người cùng niềm tin gặp nhau và củng cố quan điểm của nhau.
Nắng giữa trưa không phải phương án vô hại
Ánh nắng có những lợi ích được ghi nhận: tia UVB giúp da tổng hợp vitamin D, còn ánh sáng tự nhiên góp phần điều hòa nhịp sinh học và tâm trạng. Tuy nhiên, lợi ích đó không chứng minh rằng nằm lâu dưới nắng gắt có thể chữa bệnh phổi hay đau xương khớp. PGS.TS Lê Hữu Doanh khuyến cáo hạn chế tiếp xúc ánh nắng khi tia UV mạnh, thường trong khoảng 10–16 giờ.
Nguy cơ phơi nắng không dừng ở đỏ rát tức thời. Tiếp xúc quá mức với tia cực tím có thể gây bỏng nắng, khô da, sạm da, lão hóa và làm tăng nguy cơ ung thư da. Nằm lâu ngoài trời nóng còn có thể gây mất nước, rối loạn thân nhiệt, say nóng hoặc say nắng. Vì vậy, phơi nắng giữa trưa theo lời khuyên truyền miệng không phải lựa chọn đáng thử để tự chữa bệnh. Trải nghiệm chủ quan không thể cân bằng những rủi ro sức khỏe có thật.
Chọn tư vấn y tế, đừng tự bỏ phác đồ
Khi gặp một lời khuyên chữa bệnh trên mạng, hãy hỏi điều gì chứng minh hiệu quả, liệu thông tin có đến từ nguồn chuyên môn đáng tin cậy hay chỉ là lời kể, và những tác hại nào đang bị bỏ qua. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh người đang điều trị theo phác đồ không được tự ý bỏ thuốc hoặc dừng phác đồ để chuyển sang phơi nắng theo lời truyền miệng. Đây là nguyên tắc cần nhớ, nhất là với người mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc.
Nếu muốn tìm hiểu về vitamin D, đau nhức, bệnh hô hấp hay một triệu chứng kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ để được tư vấn theo tình trạng cụ thể. Đừng coi việc nhiều người cùng đăng ảnh là bằng chứng điều trị, và đừng trì hoãn chăm sóc y tế vì một phương pháp chưa được chứng minh. Ánh sáng tự nhiên có thể là một phần sinh hoạt lành mạnh khi tiếp xúc phù hợp; phơi mình giữa trưa để chữa bách bệnh thì không có cơ sở đáng tin cậy. Lời đồn càng lan nhanh, người đọc càng cần kiểm chứng trước khi làm theo.
