Phơi nắng giữa trưa là gì và vì sao bỗng “hot” trên mạng?
Phơi nắng giữa trưa là thói quen cố ý nằm hoặc đứng dưới ánh nắng gay gắt trong khung giờ nắng đỉnh điểm, thường từ khoảng 11 giờ đến đầu giờ chiều, với niềm tin rằng tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mạnh sẽ cải thiện giấc ngủ, tăng cường sức khỏe thể chất và tinh thần, dù đây là giai đoạn tia UV hoạt động mạnh nhất và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho da, tim mạch và thân nhiệt nếu kéo dài hoặc thực hiện không có biện pháp bảo vệ phù hợp.
Những ngày gần đây, hình ảnh nhiều người nằm phơi nắng giữa trưa được chia sẻ rầm rộ trên mạng xã hội, kèm những lời kể về giấc ngủ ngon hơn, cơ thể khỏe khoắn và tinh thần cải thiện. Một số người còn mô tả đây là “liệu pháp tự nhiên” giúp họ bớt bệnh vặt, tràn đầy năng lượng. Có người phơi nắng khoảng 30 phút mỗi ngày, trong khung giờ từ 11 giờ đến 12 giờ, và cho rằng sau một tuần giấc ngủ đã cải thiện rõ rệt.
Đáng chú ý, có người khẳng định đã thực hành phơi nắng gần 5 năm, trong đó 2 năm phơi vào buổi trưa, xem nắng trưa như “món quà quý giá”. Nhưng khi một trào lưu sức khỏe dựa chủ yếu trên trải nghiệm cá nhân, không có bằng chứng khoa học rõ ràng, lại khuyến khích phơi mình dưới tia UV nguy hiểm, câu hỏi cần đặt ra không phải là “cảm thấy thế nào” mà là “rủi ro thực sự là gì”.
Lợi ích bị thổi phồng và mặt tối của tia UV nguy hiểm
Những người ủng hộ phơi nắng giữa trưa thường viện dẫn lợi ích của vitamin D, nhịp sinh học và tinh thần tích cực. Quả thật, ánh nắng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ hấp thu canxi, duy trì sức khỏe xương, đồng thời thời gian ngoài trời có thể cải thiện tâm trạng và nhịp sinh học. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế nhấn mạnh trải nghiệm cá nhân không đủ cơ sở để khẳng định phơi nắng giữa trưa mang lại lợi ích sức khỏe vượt trội so với phơi nắng buổi sáng hoặc các cách tiếp xúc an toàn hơn.
Trong khoảng thời gian từ 10 giờ đến 15 giờ, tia cực tím (UV) thường ở mức cao, đặc biệt vào những ngày nắng gắt. Đây chính là khung giờ mà trào lưu phơi nắng giữa trưa cổ vũ, vô tình đẩy người tham gia vào vùng nguy cơ. Tia UVA góp phần gây lão hóa da, còn tia UVB dù kích thích tổng hợp vitamin D nhưng cũng có thể gây cháy nắng và tổn thương DNA tế bào da. Khi tiếp xúc quá mức, tia UV nguy hiểm làm tăng nguy cơ bỏng nắng, tăng sắc tố, khô da, nếp nhăn, dày sừng ánh sáng và ung thư da.
Một câu cần được trích dẫn rõ ràng là: “Tiếp xúc quá mức với tia cực tím (UV) có thể gây tổn thương da, mắt và làm tăng nguy cơ ung thư da”. Khi một trào lưu khuyến khích phơi nắng đúng vào thời điểm tia UV mạnh nhất, đó không còn là “chăm sóc sức khỏe” mà là đánh cược sức khỏe dài hạn để đổi lấy vài cảm giác dễ chịu ngắn hạn.
Sốc nhiệt mùa hè và bài học từ hơn 50.000 ca tử vong ở châu Âu
Phơi nắng giữa trưa không chỉ là câu chuyện về làn da; đó còn là câu chuyện về thân nhiệt và sự sống còn. Việc nằm lâu dưới nắng nóng có thể khiến cơ thể mất nước, rối loạn thân nhiệt, dẫn đến say nóng hoặc say nắng. Hai tình trạng này đều có thể tiến triển thành sốc nhiệt mùa hè, đe dọa tính mạng, nhất là ở trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người làm việc ngoài trời.
Mùa hè nóng chưa từng thấy đã khiến số lượng người tử vong do nhiệt độ cao ở các nước châu Âu tăng vọt. Hai nghiên cứu trên một tạp chí y tế ước tính hơn 50.000 người tử vong tại các thành phố châu Âu trong những đợt sóng nhiệt, với tổng cộng 50.391 ca tử vong liên quan đến nhiệt độ ở thành phố, trở thành đợt nắng nóng chết chóc nhất trong lịch sử khu vực. Trong đó, mùa hè năm 2022 ghi nhận khoảng 29.480 người chết và mùa hè năm 2003 là 28.462 người.
Khoảng 2/3 số ca tử vong – hơn 32.600 người – được cho là liên quan trực tiếp tới biến đổi khí hậu gây ra bởi ô nhiễm từ nhiên liệu hóa thạch. Nam Âu và Tây Âu chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, nhưng cả những vùng mát mẻ hơn ở phía bắc cũng ghi nhận hàng nghìn ca tử vong. Khi thế giới đang nóng lên, coi thường sốc nhiệt mùa hè và cố tình phơi mình giữa nắng trưa là một lựa chọn thiếu hiểu biết, nếu không muốn nói là liều lĩnh.
Người lao động ngoài trời: Nạn nhân kép của khí hậu và trào lưu nguy hiểm
Nếu người tham gia trào lưu phơi nắng giữa trưa có thể dừng bất cứ lúc nào, thì người lao động ngoài trời lại không có đặc quyền đó. Họ vốn đã phải làm việc trong điều kiện nắng nóng, dễ mất nước, rối loạn thân nhiệt, say nóng, say nắng và tiến triển thành sốc nhiệt. Nhóm này bao gồm công nhân xây dựng, nông dân, người giao hàng, lực lượng vệ sinh môi trường… vốn đã ở tuyến đầu chịu tác động của khí hậu nóng lên.
Trong khi đó, nhiều hạ tầng đô thị không được thiết kế để đối phó với loại nhiệt độ cực đoan hiện nay dưới tác động của ấm lên toàn cầu do hoạt động của con người. Điều này khiến người lao động ngoài trời trở thành nạn nhân kép: vừa chịu rủi ro từ biến đổi khí hậu, vừa đối mặt với áp lực xã hội vô hình khi trào lưu phơi nắng giữa trưa được lãng mạn hóa như một “lối sống khỏe”.
Khi mạng xã hội tôn vinh việc phơi nắng giữa trưa như một thử thách ý chí, nó vô tình bình thường hóa việc coi nhẹ nắng nóng, trong khi chính những người yếu thế – người già, trẻ em, người bệnh mạn tính và người làm việc ngoài trời – là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước tia UV nguy hiểm và sốc nhiệt mùa hè.
Phơi nắng an toàn và bảo vệ da nắng trong thời đại khí hậu nóng lên
Nếu muốn tận dụng lợi ích của ánh nắng mà không trả giá bằng sức khỏe, điều cốt lõi là thay đổi cách tiếp cận: ưu tiên phơi nắng buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh khung giờ 10 giờ đến 16 giờ khi tia UV ở mức cao. Đây không phải lời khuyên “quá thận trọng”, mà là điều kiện tối thiểu để bảo vệ da nắng trong bối cảnh khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Các chuyên gia khuyến cáo khi ra ngoài cần đội mũ rộng vành, mặc quần áo che chắn và sử dụng kem chống nắng phù hợp. Nên chọn kem chống nắng có chỉ số SPF từ 15 trở lên, bôi trước khi ra ngoài khoảng 15–30 phút và bôi lại sau mỗi hai giờ, kể cả khi trời có mây. WHO khuyến cáo bảo vệ da khi chỉ số UV từ mức 3 trở lên bằng cách tìm bóng râm, mặc quần áo che chắn, đội mũ rộng vành, đeo kính chống UV và sử dụng kem chống nắng phổ rộng.
Kết lại, phơi nắng giữa trưa không phải “liệu pháp kỳ diệu” mà là một trào lưu lợi bất cập hại. Trong thời đại mà hơn 50.000 người ở châu Âu có thể tử vong chỉ trong một mùa hè vì nắng nóng, lựa chọn khôn ngoan không phải là thử sức chịu đựng dưới nắng trưa, mà là học cách sống hài hòa với ánh nắng: đủ để khỏe, nhưng không đến mức đánh cược mạng sống.
