Hai ca bệnh, một lời cảnh báo
Cúm A ở trẻ là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có thể khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau đầu và mệt mỏi, nhưng đôi khi tiến triển thành biến chứng đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn. Hai trường hợp gần đây cho thấy phụ huynh không nên mặc định cúm mùa trẻ em sẽ tự khỏi hoặc luôn diễn biến nhẹ.
Huy, 7 tuổi, sốt, ho và đau đầu rồi nhập viện điều trị cúm A chỉ một ngày sau khi mẹ mắc bệnh. Bé ăn uống kém, mệt mỏi; xét nghiệm nhanh cho kết quả dương tính. Huy được dùng thuốc kháng virus, hạ sốt, bù nước và hỗ trợ dinh dưỡng. Sau 5 ngày điều trị, sức khỏe hai mẹ con cải thiện, giảm sốt và các triệu chứng hô hấp thuyên giảm.
Trường hợp thứ hai cho thấy mặt nguy hiểm hơn của bệnh: một trẻ khác đột ngột tím tái, trụy tim mạch sau một ngày ho, sổ mũi và sốt cao liên tục. Tại bệnh viện tuyến chuyên khoa, trẻ bị suy hô hấp nặng, cơ tim co bóp yếu và có nguy cơ ngưng tim.
Từ triệu chứng giống cảm lạnh đến hồi sức tích cực
Khoảng cách giữa hai ca bệnh không nằm ở việc gia đình có thể tự dự đoán ai sẽ trở nặng, mà ở chỗ cúm không phải lúc nào cũng biểu hiện theo một khuôn mẫu dễ nhận biết. Bệnh thường gây sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt; trẻ cũng có thể buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc đau bụng. Một số người chỉ sốt nhẹ, sổ mũi hay hắt hơi nên dễ bị xem là cảm lạnh.
Virus cúm A có thời gian ủ bệnh khoảng 1–4 ngày, trung bình hai ngày; người nhiễm có thể lây từ khoảng một ngày trước khi có triệu chứng. Vì vậy, khi mẹ của Huy được chẩn đoán, các thành viên sống chung có thể đã phơi nhiễm. Hiện là mùa cúm, chủ yếu gồm cúm A và B; phần lớn người mắc cúm mùa sốt 3–5 ngày rồi hồi phục, nhưng một số trường hợp diễn tiến nặng.
Ở trẻ suy sụp nhanh, ê-kíp hồi sức đã phải hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc vận mạch và triển khai ECMO, tức hệ thống tim phổi nhân tạo. Trẻ còn được hạ thân nhiệt để bảo vệ não và lọc máu liên tục. Sau gần 12 ngày chạy ECMO, chức năng hô hấp, tim mạch và các cơ quan cải thiện; trẻ được cai ECMO, cai máy thở rồi dần hồi phục.
Nhận biết dấu hiệu cúm nặng, đừng chờ bệnh tự qua
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu sốt kéo dài, ho và mệt nhiều, ăn bú kém hoặc nôn ói liên tục. Đó là những thay đổi cần được đánh giá, nhất là khi trẻ vốn đang mệt hoặc triệu chứng tăng lên. Đừng lấy việc trẻ còn tỉnh hay cơn sốt lúc lên lúc xuống làm lý do trì hoãn khi tình trạng chung xấu đi.
Khó thở, thở nhanh hoặc gắng sức, rút lõm lồng ngực, đau ngực, tím tái, li bì, rối loạn tri giác hay co giật là những dấu hiệu cúm nặng cần cấp cứu. Tay chân lạnh, da nổi bông hoặc mạch nhanh nhẹ cũng có thể báo hiệu trụy tuần hoàn; đây không phải lúc tiếp tục theo dõi tại nhà.
Cúm có thể gây viêm phổi, suy hô hấp, mất nước, bội nhiễm vi khuẩn hoặc viêm cơ tim cấp, thậm chí suy các cơ quan. Tuy vậy, hai ca bệnh không có nghĩa mọi trẻ mắc cúm đều sẽ nguy kịch; điều cần rút ra là diễn tiến nhẹ ban đầu không bảo đảm bệnh sẽ luôn nhẹ. Không tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng virus hay kháng sinh nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
Phòng lây trong nhà và chủ động bảo vệ trẻ
Câu chuyện của Huy cũng cho thấy cúm có thể lan trong gia đình trước khi mọi người nhận ra mình đã tiếp xúc. Virus lây chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện; không gian kín, sinh hoạt gần và dùng chung vật dụng tạo thêm cơ hội lây truyền. Mẹ bé cho biết trước đó cả hai chưa tiêm vaccine vì nghĩ cúm là bệnh thông thường, thường tự khỏi.
Bác sĩ khuyến cáo tiêm vaccine cúm hằng năm cho người lớn và trẻ từ 6 tháng tuổi, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh mạn tính. Người bệnh nên hạn chế tiếp xúc gần, đeo khẩu trang, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và rửa tay thường xuyên; gia đình cần giữ phòng thông thoáng, không dùng chung vật dụng cá nhân và theo dõi các thành viên còn lại.
Sau đợt điều trị, mẹ Huy dự định đưa cả gia đình đi tiêm vaccine để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Đây là bước phòng ngừa đáng cân nhắc, nhưng không thay thế việc quan sát triệu chứng và đi khám đúng lúc. Kết luận từ hai ca bệnh rất rõ: cúm mùa ở trẻ có thể chuyển nặng nhanh, nên phụ huynh cần hành động theo dấu hiệu thực tế, không theo giả định rằng bệnh rồi sẽ tự qua.
