Xả kho 100 triệu thùng: bước đi mạnh nhưng không phải phép màu
Việc G7 nhất trí xả kho dầu G7 với 100 triệu thùng dầu thô và diesel từ dự trữ chiến lược năng lượng trong 4 tháng là một biện pháp can thiệp khẩn cấp nhằm bổ sung cung cấp dầu toàn cầu, hạ nhiệt giá dầu diesel và tạm thời giảm bớt sức ép của khủng hoảng năng lượng lên vận tải, sản xuất và đời sống người dân. Đây là quyết định mang tính chính trị cao, gửi đi thông điệp rằng các nền kinh tế lớn sẵn sàng dùng tới “phao cứu trợ” cuối cùng là kho dự trữ chiến lược năng lượng để ngăn giá nhiên liệu leo thang mất kiểm soát. Tuy nhiên, khi một lượng tương đương chỉ khoảng một ngày tiêu thụ của thế giới được giải phóng dần ra thị trường, câu hỏi đặt ra là: đó là giải pháp thực sự cho khủng hoảng hay chỉ là liều giảm đau ngắn hạn để mua thêm thời gian trước những vấn đề sâu xa của cung cấp dầu toàn cầu?
Vì sao G7 phải vội vã mở kho dự trữ chiến lược?
Quyết định xả kho dầu G7 không xuất hiện trong khoảng trống; nó là phản ứng gấp gáp trước một chuỗi cú sốc nguồn cung và địa chính trị. G7 vừa thực hiện phần còn lại của cam kết từ tháng 3, khi các nước thành viên IEA đồng ý giải phóng tổng cộng 400 triệu thùng từ kho dự trữ khẩn cấp để đối phó tình trạng gián đoạn nguồn cung và bất ổn tại các điểm nóng năng lượng. Xung đột ở Trung Đông làm gián đoạn khai thác, lọc dầu và vận tải biển, khiến giá nhiên liệu – đặc biệt là giá dầu diesel – tăng vọt. Washington nhấn mạnh các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga, trong khi châu Âu lại chỉ ra các đứt gãy vận tải biển liên quan đến căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran. "Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, thế giới tiêu thụ khoảng 102,8 triệu thùng dầu và nhiên liệu lỏng mỗi ngày trong năm 2024". Trong bối cảnh đó, giữ nguyên kho dự trữ chiến lược năng lượng có nghĩa là chấp nhận để giá tiếp tục nóng lên – một rủi ro chính trị mà G7 khó có thể chịu đựng lâu.
Diesel được ưu tiên: người dân và doanh nghiệp được lợi đến đâu?
Điểm đáng chú ý nhất trong kế hoạch xả kho dầu G7 là ưu tiên rõ rệt dành cho diesel. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết lượng diesel sẽ được giải phóng mạnh trong khoảng 20 ngày đầu, nhằm bơm trực tiếp nhiên liệu thành phẩm vào những thị trường đang khát, thay vì chỉ cung cấp dầu thô cho khâu lọc dầu. Điều này có lý: giá dầu diesel tăng mạnh đang gây sức ép trực tiếp lên hoạt động vận tải, sản xuất và đời sống ở nhiều quốc gia; mỗi lít diesel đắt thêm là chi phí logistics, giá hàng hóa và hóa đơn sinh hoạt cùng leo thang. Xả kho diesel giúp các doanh nghiệp vận tải, nông nghiệp, công nghiệp bớt phần áp lực tức thời, dù không thể đảo ngược xu hướng nếu các gián đoạn nguồn cung kéo dài. Sự sụt giảm đáng kể giá hợp đồng tương lai diesel tại châu Âu sau thông tin giải phóng kho chứng tỏ thị trường phản ứng tích cực – nhưng đây vẫn là phản ứng ngắn hạn, dễ đảo chiều nếu các điểm nghẽn cung cấp dầu toàn cầu không được tháo gỡ.
Mỹ – châu Âu: hợp tác xả kho nhưng vẫn âm ỉ căng thẳng
Đằng sau thỏa thuận xả kho dầu G7 là một lớp căng thẳng giữa các cường quốc năng lượng, đặc biệt giữa Mỹ và châu Âu. Trước khi đi đến cam kết giải phóng thêm diesel, Washington đã liên tục gây áp lực buộc các đồng minh tăng lượng nhiên liệu đưa ra thị trường, đồng thời nhắc tới khả năng hạn chế xuất khẩu diesel – một đe dọa khiến châu Âu lo ngại vì phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu chưng cất của Mỹ. Sau quyết định G7, Tổng thống Mỹ tuyên bố Mỹ sẽ không áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel, ca ngợi việc châu Âu sẵn sàng rút từ kho dự trữ chiến lược năng lượng để đóng góp cho cung cấp dầu toàn cầu. Về mặt hình thức, G7 đồng thời cam kết không hạn chế xuất khẩu năng lượng trong nội khối và nỗ lực tăng công suất lọc dầu. Nhưng thực tế, mỗi bên vẫn phải cân nhắc khắt khe giữa việc xả kho và bảo đảm an ninh năng lượng của riêng mình; sự chênh lệch lợi ích này có thể tái kích hoạt tranh cãi bất cứ lúc nào nếu giá dầu diesel quay đầu tăng mạnh.
Thị trường năng lượng vẫn trong vùng rủi ro cao
Tác động tức thời của xả kho dầu G7 là có thật: giá dầu thô và giá dầu diesel giảm đáng kể ngay sau các thông tin về giải phóng dự trữ, cho thấy thị trường phản ứng với việc bù đắp nguồn cung. Nhưng giới quan sát đã cảnh báo rõ ràng rằng những thay đổi này chỉ mang tính thời điểm, vì các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được xử lý. Hoạt động lọc dầu tại Trung Đông bị gián đoạn, eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch của năng lượng toàn cầu – liên tục ghi nhận sự cố với tàu chở dầu, trong khi tình trạng đối đầu Mỹ – Iran cùng các cuộc tấn công tại vịnh Ba Tư và Bab el-Mandeb tiếp tục cản trở dòng chảy dầu mỏ. Theo IEA, xuất khẩu sản phẩm lọc dầu và LPG từ vùng Vịnh đã giảm tới khoảng 60% so với giai đoạn trước xung đột, còn xuất khẩu ròng diesel từ vùng Vịnh và Nga giảm tổng cộng 1,6 triệu thùng/ngày – hai khu vực vốn chiếm gần 45% thương mại diesel đường biển toàn cầu. Khi những điểm nghẽn này chưa được tháo gỡ, xả kho chỉ là chiếc ô chống mưa rào, không phải tấm khiên trước một cơn bão năng lượng kéo dài.
