Ngừa cận thị học đường: không thể chỉ trông chờ vào một mẹo
Ngừa cận thị học đường là việc cha mẹ và nhà trường chủ động tạo môi trường học tập, sinh hoạt giúp hạn chế mắt phải điều tiết quá mức, phát hiện sớm các bất thường thị lực và can thiệp y khoa đúng lúc, thay vì chỉ tập trung cấm đoán màn hình hoặc trông chờ vào vài mẹo chăm sóc mắt truyền miệng. Cận thị ở trẻ em tăng nhanh tại đô thị, nơi trẻ nhìn gần nhiều, ít ra ngoài trời. Tuy nhiên, yếu tố di truyền, ánh sáng, tư thế, thời gian học, dinh dưỡng và cả việc kiểm tra mắt trẻ em định kỳ đều đan xen phức tạp. Vì vậy, nếu cha mẹ vẫn nghĩ chỉ cần mua bàn học “chuẩn”, cho con đeo kính là xong, thì đó là cách nghĩ sẽ khiến mình bỏ lỡ giai đoạn vàng để kiểm soát tiến triển cận thị.
Quy tắc 20-20-20: hữu ích nhưng không phải “thuốc tiên”
Quy tắc 20-20-20 là một công cụ tốt để giảm mỏi mắt, nhưng nếu cha mẹ xem nó như cách ngừa hoặc chữa cận thị cho con thì đang kỳ vọng sai. Bác sĩ chuyên khoa I Đỗ Ngọc Đông, Trưởng khoa Khám, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Bình Dương, giải thích: cứ sau 20 phút nhìn màn hình hoặc làm việc ở khoảng cách gần, trẻ nên nhìn một vật cách khoảng 6m trong ít nhất 20 giây để mắt được thư giãn. Đây là lời khuyên đáng áp dụng hàng ngày. Tuy nhiên, chính ông cũng nhấn mạnh quy tắc 20-20-20 chỉ hỗ trợ giảm mỏi mắt do nhìn gần kéo dài, không có tác dụng điều trị cận thị đã mắc và không thể thay thế các biện pháp kiểm soát cận thị theo chỉ định của bác sĩ. Nói thẳng: nếu con đã cận, cha mẹ phải chấp nhận đó là bệnh lý cần theo dõi, không thể “hết cận” nhờ vài mẹo trên mạng.
Khoảng cách, ánh sáng, tư thế và thời gian học: bộ tứ cha mẹ phải kiểm soát
Ngừa cận thị học đường hiệu quả đòi hỏi cha mẹ quản lý đồng thời khoảng cách nhìn, ánh sáng, tư thế và thời gian học, chứ không chỉ cắt giảm thời gian dùng thiết bị. Làm việc ở cự ly gần, cường độ cao là nguyên nhân chủ yếu gây cận thị; vì thế không nên để trẻ làm việc với mắt ở khoảng cách nhỏ hơn 35cm trong thời gian dài. Độ sáng cũng rất quan trọng: chiếu sáng trong lớp học thích hợp là 320–400 lux, tại nhà nên đặt nguồn sáng phía sau và trên cao để trẻ không phải cúi sát vở. Tư thế ngồi học đúng giúp ngừa cận thị và tránh gù vẹo cột sống, với mặt cách sách vở 35–40cm và mặt bàn vát 15–20 độ. Thời gian học cũng cần nhịp nghỉ: nhiều nhà nhãn khoa ủng hộ chu kỳ học 45 phút nghỉ 5 phút, cho trẻ ra sân chơi để giảm stress cho mắt. Singapore đã giảm tỷ lệ cận thị ở trẻ bằng cách giảm giờ học, tăng giờ chơi và hoạt động ngoại khóa – đó là minh chứng rõ ràng rằng chiến lược đa yếu tố mới có hiệu quả.
Lác mắt ở trẻ: phân biệt lo lắng hợp lý với hoang mang vô ích
Không ít cha mẹ hoảng hốt khi thấy mắt con có lúc như nhìn vào trong, lúc lại lệch sang bên, rồi vội kết luận trẻ bị lác mắt. Thực tế, theo PGS.TS Hoàng Cương, Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Mắt TƯ, trẻ có mắt trông giống bị lác chưa chắc đã mắc bệnh lý này. Ở trẻ sơ sinh, gốc mũi thấp, khe mi nhỏ khiến hai mắt đôi khi tạo cảm giác như đang chụm vào nhau, dù trục mắt vẫn bình thường. Điều quan trọng là cha mẹ không được tự trấn an rằng đó chỉ là đặc điểm khuôn mặt rồi bỏ qua, cũng không nên tự chẩn đoán. Việc phân biệt lác thật với giả lác phải do bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám và đánh giá. Bởi vậy, phát hiện sớm không chỉ giúp xác định trẻ có thực sự bị lác hay không mà còn tạo cơ hội tìm ra những bệnh lý tiềm ẩn và điều trị kịp thời. Nói cách khác, hãy lo đúng mức: đừng hoang mang, nhưng tuyệt đối đừng chủ quan.
Kiểm tra mắt trẻ em định kỳ: nền tảng để không bỏ lỡ “giai đoạn vàng”
Nếu cha mẹ chỉ đưa con đi khám mắt khi con kêu nhức đầu, nheo mắt hoặc kết quả học tập sa sút, thì đã muộn. Phụ huynh nên chú ý nếu trẻ thường xuyên nheo mắt, chớp mắt liên tục, nghiêng đầu để nhìn, cúi sát sách vở hoặc than mỏi mắt, vì đó có thể là dấu hiệu thị lực suy giảm. Với trẻ đã được chẩn đoán cận thị, việc kiểm tra định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ giúp theo dõi sự thay đổi thị lực và độ cận, từ đó lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp. Trẻ sinh non có nguy cơ mắc bệnh võng mạc do sinh non, cần được khám và theo dõi theo lịch của bác sĩ ngay cả khi cha mẹ chưa thấy dấu hiệu rõ ràng. Đặc biệt, nếu đồng tử có ánh trắng bất thường, cần đưa trẻ đi khám khẩn trương; phát hiện sớm, tìm đúng nguyên nhân và điều trị kịp thời là cách quan trọng để bảo vệ thị lực của trẻ trong những năm đầu đời. Và dù cha mẹ có làm đúng mọi khuyến cáo, vẫn có thể có trường hợp trẻ bị cận thị; điều đó không phải thất bại, mà là lý do để càng kiên trì kiểm soát và theo dõi.
