RSV: Mối đe doạ bị xem nhẹ đối với trẻ dưới 1 tuổi
Virus hợp bào hô hấp (RSV) là tác nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới và trên ở trẻ sơ sinh, nhũ nhi và trẻ nhỏ, với khả năng lây lan mạnh, gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi và để lại nguy cơ tổn thương hô hấp lâu dài, nên chiến lược phòng ngừa RSV trẻ sơ sinh cần được coi là ưu tiên sức khỏe cộng đồng thay vì chỉ là lựa chọn cá nhân của từng gia đình. Vừa qua, tại Hà Nội và TPHCM, chuỗi hội thảo cập nhật gánh nặng bệnh tật và phương pháp phòng ngừa RSV cho trẻ dưới 1 tuổi đã thu hút gần 1.000 chuyên gia y tế tham gia, do Hội Nhi khoa Việt Nam tổ chức cùng sự đồng hành của một đơn vị dược phẩm. Đây không phải là một cuộc trao đổi học thuật đơn thuần, mà là tín hiệu rõ ràng cho thấy bệnh RSV ở trẻ nhỏ đã trở thành vấn đề cấp bách. Các dữ liệu được trình bày cho thấy RSV là tác nhân gây hơn 60% trường hợp nhiễm trùng hô hấp cấp tính ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trên toàn cầu, đồng thời khoảng 9/10 trẻ mắc RSV trong 2 năm đầu đời. Nếu phụ huynh vẫn xem RSV như “cảm lạnh mùa đông” thì đó là một sự chủ quan nguy hiểm.
Gánh nặng bệnh RSV ở trẻ nhũ nhi: Con số biết nói
Điểm đáng báo động trong bệnh RSV ở trẻ nhỏ là diễn tiến rất khó lường, ngay cả với những trẻ sinh đủ tháng và hoàn toàn khoẻ mạnh trước đó. Các thống kê được chia sẻ tại hội thảo cho thấy RSV là nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới như viêm tiểu phế quản, viêm phổi khiến trẻ phải nhập viện, nhiều trường hợp suy hô hấp, cần thở oxy hoặc thở máy và điều trị tích cực. Một phần lớn trẻ phải nằm hồi sức tích cực do RSV là những em bé không có bệnh nền, trong khi hơn 60% trẻ nhiễm RSV phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực và khoảng 57% trường hợp tử vong liên quan đến RSV toàn cầu thuộc nhóm trẻ khoẻ mạnh trước đó. Đáng lo hơn, trong 5 trẻ mắc RSV trong hai năm đầu đời thì có một trẻ cần chăm sóc y tế ngoại viện. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện cùng đường thở chỉ bằng một nửa người lớn khiến trẻ dưới 1 tuổi rất dễ tổn thương nặng khi nhiễm virus hợp bào hô hấp. Thực tế này cho thấy, nếu chúng ta chỉ trông chờ vào điều trị mà bỏ qua phòng ngừa sớm, chi phí sức khỏe phải trả sẽ kéo dài nhiều năm sau đó.
Hậu quả dài hạn: Lý do phải phòng ngừa từ giai đoạn sơ sinh
Những gì khiến RSV trở nên nguy hiểm không chỉ là các đợt nhập viện cấp tính mà còn là hậu quả âm thầm kéo dài trong tương lai. Nhiều trẻ từng mắc RSV nặng trong năm đầu đời phải đối mặt nguy cơ khò khè tái diễn, hen suyễn hoặc suy giảm chức năng phổi trong những năm tiếp theo. Dữ liệu được trình bày tại hội thảo khẳng định: nếu nhiễm RSV nặng trong năm đầu, trẻ tăng nguy cơ các cơn khò khè tái đi tái lại, giảm chức năng phổi lâu dài, phải đi khám và điều trị y tế nhiều hơn so với trẻ không mắc RSV trong giai đoạn nhũ nhi. Ở đây, câu hỏi không còn là "trẻ có mắc RSV hay không" mà là "trẻ sẽ mắc vào lúc nào và với mức độ nặng ra sao" khi 9/10 trẻ nhiễm RSV trong 2 năm đầu đời. Đó là lý do các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của chiến lược phòng ngừa RSV chủ động, thay vì chờ bệnh xuất hiện rồi chạy đua với biến chứng. Về mặt xã hội, hiểu và chủ động phòng ngừa RSV còn giúp giảm nguy cơ nhập viện, tiết kiệm đáng kể chi phí khám chữa bệnh, thuốc men, thời gian điều trị và giảm tải cho hệ thống y tế trong mùa cao điểm bệnh hô hấp.
Tiến bộ khoa học: Từ vaccine mẹ bầu đến kháng thể đơn dòng cho trẻ
Điểm tích cực là chiến lược phòng ngừa RSV không còn dừng ở các biện pháp vệ sinh, giãn cách hay theo dõi triệu chứng. Tại chuỗi hội thảo, các chuyên gia đã thảo luận những phương pháp phòng ngừa RSV trẻ sơ sinh dựa trên tiến bộ khoa học mới, bao gồm tiêm chủng cho phụ nữ mang thai và sử dụng kháng thể đơn dòng để bảo vệ trực tiếp cho trẻ từ khi sinh ra. Tiêm vaccine cho mẹ bầu giúp cơ thể người mẹ tạo kháng thể, sau đó truyền cho thai nhi và trẻ sơ sinh qua nhau thai, sữa mẹ, giảm nguy cơ nhiễm bệnh trong những tháng đầu đời. Tuy nhiên, TS.BS Phan Hữu Phúc nhấn mạnh sự khác biệt giữa vaccine và kháng thể đơn dòng: vaccine giống như “người huấn luyện”, cần vài tuần để phát huy hiệu quả và phụ thuộc vào khả năng đáp ứng miễn dịch; trong khi kháng thể đơn dòng là “người bảo vệ có sẵn”, có thể bắt tay vào bảo vệ sớm cho trẻ ngay sau khi tiêm mà không cần chờ hệ miễn dịch học cách chống lại tác nhân gây bệnh. Với nhóm trẻ dưới 1 tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, cơ chế bảo vệ trực tiếp này được xem là bước tiến chiến lược phòng ngừa RSV hữu ích.
Nirsevimab và vai trò chủ động của phụ huynh trong phòng ngừa RSV
Trong số các tiến bộ mới, kháng thể đơn dòng Nirsevimab đang thu hút nhiều sự chú ý. Chuyên gia tại hội thảo cho biết Nirsevimab là kháng thể đơn dòng phòng RSV được Bộ Y tế Việt Nam cấp phép sử dụng từ năm 2025 cho tất cả trẻ dưới 1 tuổi. Các dữ liệu lâm sàng được trình bày khẳng định tính an toàn và hiệu quả vượt trội trong phòng ngừa bệnh RSV ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong mùa cao điểm nhiễm virus hợp bào hô hấp. Không dừng lại ở việc giới thiệu sản phẩm, Hội Nhi khoa Việt Nam đã soạn thảo và đăng tải tài liệu "Hướng dẫn sử dụng Nirsevimab trong thực hành lâm sàng – Các câu hỏi thường gặp" trên website, nhằm hỗ trợ nhân viên y tế khi triển khai. Từ góc nhìn xã hội, đây là bước chuẩn bị để biến tiến bộ khoa học thành lợi ích thực tế cho trẻ nhũ nhi. Tuy nhiên, mảnh ghép cuối cùng thuộc về phụ huynh: chủ động hỏi bác sĩ về chiến lược phòng ngừa RSV, cân nhắc tiêm phòng cho mẹ bầu, tìm hiểu kỹ về kháng thể đơn dòng và ra quyết định sớm trước mùa bệnh hô hấp. Trong kỷ nguyên mà khoa học đã trao cho chúng ta nhiều công cụ bảo vệ, thờ ơ với RSV không còn là lựa chọn chấp nhận được.
