RSV – mối đe dọa hàng đầu nhưng vẫn bị xem nhẹ ở trẻ sơ sinh
Virus RSV ở trẻ là tác nhân gây nhiễm trùng hô hấp dưới nghiêm trọng, đặc biệt trong năm đầu đời, khiến trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ phải nhập viện, điều trị hồi sức tích cực và đối mặt nguy cơ tổn thương phổi lâu dài nếu không được phòng ngừa chủ động và có hệ thống. Cứ 10 trẻ thì có 9 trẻ nhiễm virus RSV trong 2 năm đầu đời, và virus này gây hơn 60% ca nhiễm trùng hô hấp cấp ở trẻ nhỏ. Những con số này không cho phép phụ huynh và hệ thống y tế tiếp tục coi RSV như một bệnh theo mùa, tự khỏi rồi thôi. Nguy hiểm hơn, phần lớn các ca nhập viện, thở máy vì RSV lại xảy ra ở trẻ sinh đủ tháng, hoàn toàn khỏe mạnh trước đó, cho thấy mọi gia đình đều nằm trong vùng nguy cơ chứ không chỉ nhóm trẻ sinh non hay có bệnh nền.
Gần 1.000 chuyên gia y tế đồng thuận: Phòng ngừa RSV phải được ưu tiên
Trước gánh nặng nhiễm trùng hô hấp do RSV ở trẻ, gần 1.000 chuyên gia y tế đã hội tụ tại chuỗi hội thảo khoa học ở Hà Nội và TP.HCM, do Hội Nhi khoa Việt Nam phối hợp tổ chức nhằm tìm giải pháp bảo vệ hiệu quả cho trẻ dưới 1 tuổi. Việc một hội thảo tập trung đông đảo chuyên gia nhi khoa, hồi sức, dịch tễ cho thấy RSV không còn là chủ đề thuần túy chuyên môn mà đã thành ưu tiên y tế công cộng. Tại đây, các chuyên gia thống nhất rằng, trong bối cảnh RSV chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng ngừa RSV phải được xem là tuyến phòng thủ chính: giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp, hạn chế nhập viện, giảm chi phí điều trị cho gia đình và giảm tải cho bệnh viện trong mùa cao điểm. Nếu không chuyển trọng tâm sang dự phòng, hệ thống y tế sẽ tiếp tục rơi vào vòng lặp “quá tải – xử trí cấp cứu – hậu quả dài hạn” với trẻ sơ sinh.
Vì sao trẻ dưới 1 tuổi cần được bảo vệ riêng trước virus RSV?
Các chuyên gia nhấn mạnh trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi là nhóm cần chiến lược bảo vệ riêng trước virus RSV ở trẻ. Hệ miễn dịch của các bé chưa phát triển hoàn thiện, nên khi tiếp xúc với virus, cơ thể khó tạo đáp ứng miễn dịch đủ mạnh và đủ nhanh để khống chế nhiễm trùng hô hấp. Đường thở của trẻ chỉ bằng khoảng một nửa người lớn, dịch nhầy và tình trạng viêm dễ gây tắc nghẽn và tổn thương đường hô hấp dưới, dẫn tới viêm phổi, viêm tiểu phế quản, khò khè kéo dài. Điều đáng bàn là bệnh nặng do RSV trong năm đầu đời không kết thúc khi trẻ hết đợt cấp: trẻ có thể khò khè tái đi tái lại, tăng nguy cơ hen suyễn và giảm chức năng phổi lâu dài, kéo theo nhiều lần khám, điều trị trong những năm sau. Nhìn từ góc độ sức khỏe cộng đồng, mỗi ca RSV nặng là một “vết hằn” lâu dài lên sức khỏe hô hấp của thế hệ tương lai.
Hai mũi giáp công: vắc xin cho mẹ và kháng thể đơn dòng cho trẻ
Để phòng ngừa RSV hiệu quả, hội thảo tập trung vào hai hướng dự phòng: tiêm vaccine cho phụ nữ mang thai và dùng kháng thể đơn dòng dành riêng cho trẻ dưới 1 tuổi. Tiêm chủng cho mẹ giúp hệ miễn dịch người mẹ “học” cách tạo kháng thể chống RSV, rồi truyền một phần kháng thể đó cho thai nhi, tăng khả năng bảo vệ trong những tháng đầu đời. Tuy nhiên, vì khả năng tạo kháng thể phụ thuộc vào hệ miễn dịch từng người, các chuyên gia đánh giá cần thêm một “lớp áo giáp” khác cho trẻ. Kháng thể đơn dòng Nirsevimab được giới thiệu như “người bảo vệ có sẵn”, được tiêm trực tiếp cho trẻ để cung cấp kháng thể bảo vệ sớm, không cần chờ cơ thể tự tạo đáp ứng miễn dịch. Việc Bộ Y tế cấp phép sử dụng Nirsevimab cho tất cả trẻ dưới 1 tuổi từ năm 2025 cho thấy định hướng rõ ràng: phòng ngừa RSV phải tiếp cận theo nhóm tuổi nguy cơ, không để bất kỳ trẻ nào “đứng ngoài vòng bảo vệ”.
Từ khuyến cáo chuyên gia đến hành động của phụ huynh và hệ thống y tế
Sau hội thảo, Hội Nhi khoa Việt Nam đã soạn thảo và đăng tải tài liệu hướng dẫn sử dụng Nirsevimab trong thực hành lâm sàng, kèm phần hỏi – đáp, giúp nhân viên y tế có công cụ chuẩn hóa khi áp dụng phòng ngừa RSV ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi. Đây là bước đi cho thấy cộng đồng chuyên môn không dừng lại ở cảnh báo mà đang chuyển sang tổ chức lại thực hành, bảo đảm mọi trẻ đủ điều kiện đều được tiếp cận biện pháp bảo vệ. Về phía gia đình, thông điệp quan trọng là: RSV không chỉ tấn công trẻ sinh non hay có bệnh nền, mà cả trẻ khỏe mạnh, sinh đủ tháng đều có thể phải nhập viện, thở máy. Chủ động phòng ngừa RSV nghĩa là phụ huynh trao cho con cơ hội thở khỏe ngay từ năm đầu đời, đồng thời giảm áp lực cho bệnh viện và cho chính túi tiền gia đình. Bỏ qua dự phòng là chấp nhận rủi ro dài hạn cho cả trẻ và hệ thống y tế.
