Logistics xanh bắt đầu từ dữ liệu nối liền cả chuỗi
Logistics xanh là cách tổ chức vận chuyển, lưu kho và xử lý hàng hóa nhằm giảm tác động môi trường trên toàn chuỗi, dựa vào dữ liệu có thể chia sẻ và đo lường giữa các bên. Vì vậy, xe điện hay điện mặt trời chỉ là một phần lời giải: thiếu thông tin phối hợp, các khoản đầu tư xanh khó phát huy hiệu quả.
Ngày 27/10, tại TP Hồ Chí Minh, một phiên thảo luận về chuỗi giá trị toàn cầu bền vững tập trung vào kết nối hạ tầng, chia sẻ dữ liệu và chọn mô hình chuyển đổi có thể đo lường kết quả. Tầm nhìn này đúng vì dấu chân môi trường không dừng ở cổng nhà máy. Dữ liệu sản xuất, năng lượng, vận tải, kho bãi và cảng biển cần liên kết để doanh nghiệp vừa lập kế hoạch, vừa theo dõi phát thải và ứng phó biến động.
Thực tế, cảng, đơn vị vận tải và kho bãi đã số hóa nhưng nhiều nơi dùng nền tảng riêng, thiếu chuẩn chung để trao đổi thông tin. Một container có thể được đóng xong mà phương tiện chưa được điều phối, làm tăng nguy cơ lỡ chuyến và phát sinh vận hành không cần thiết. Bài toán không phải gom mọi bên vào một hệ thống đồ sộ ngay lập tức; nên bắt đầu bằng luồng hàng cụ thể, thống nhất dữ liệu cần trao đổi và trách nhiệm cập nhật.
Đo lường phát thải phải có cùng một thước đo
Nếu mỗi doanh nghiệp tính phát thải và hiệu quả vận hành theo một cách, con số xanh sẽ không đủ sức hướng dẫn đầu tư. Bộ tiêu chí chung cho cảng, kho hàng và logistics cần bao quát phát thải CO2, hiệu quả năng lượng, hiệu suất vận hành và mức lãng phí. Khi có phương pháp thống nhất, các bên mới so sánh được kết quả, đánh giá tác động của giải pháp và quyết định mô hình nào đáng nhân rộng.
Đo lường phát thải vì thế phải đi cùng số liệu nền, thời hạn đánh giá và chỉ tiêu gắn với hoạt động thực tế: năng lượng, chi phí trên đơn vị hàng hóa, giao đúng hạn và tổn thất hàng. Không nên chỉ đếm phương tiện điện hay tấm pin mặt trời; cần xác định chúng có giảm tiêu thụ, lãng phí và phát thải trong toàn hành trình hay không.
Cách tiếp cận này cũng giúp doanh nghiệp nhỏ bắt đầu mà không phải chờ một cuộc cải tổ lớn. Bảo dưỡng phương tiện, tiết kiệm điện trong kho và quản lý đơn hàng, hành trình bằng phần mềm là những việc có thể theo dõi bằng chỉ số cụ thể. Với đơn vị xuất khẩu nông sản chỉ có nửa container, khả năng tiếp cận dịch vụ gom hàng, vận tải và thủ tục phù hợp còn quyết định họ có tham gia được chuỗi xanh hay không.
Bước hợp lý tiếp theo là thí điểm với chủ hàng, doanh nghiệp logistics, đối tác công nghệ và tài chính cùng tham gia; kết quả đo được sẽ làm căn cứ chọn giải pháp để mở rộng.
Hộ chiếu xác thực có thể gỡ nút thắt niềm tin
Dữ liệu xanh chỉ hữu ích khi người nhận tin được nguồn gốc và cách tính. Tại phần trình bày trong Rising Star Arena thuộc Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, Nguyễn Phạm Kim Ngân, nhà sáng lập Nepa Social Enterprises, nêu vấn đề thiếu hạ tầng dữ liệu đủ chuẩn xác, minh bạch và có tín nhiệm quốc tế. Đây là điểm nghẽn đáng chú ý: doanh nghiệp có thể đã làm nhiều việc để giảm tác động, nhưng nếu không chứng minh được bằng dữ liệu đáng tin, nỗ lực ấy khó chuyển thành lợi thế khi tiếp cận thị trường.
Mô hình thí điểm Green Impact Lab đề xuất hộ chiếu xác thực tích hợp 160 chỉ số. Doanh nghiệp nhập dữ liệu đầu vào đã xác thực, chẳng hạn lượng điện và nước tiêu thụ; hệ thống xử lý nguồn dữ liệu gốc để tạo các dạng báo cáo theo nhiều chuẩn, gồm EUDR và kiểm kê khí nhà kính. Hướng đi này có giá trị nếu việc xác thực được làm rõ: dữ liệu lấy từ đâu, ai kiểm tra, cập nhật khi nào và cách tính có nhất quán ra sao.
Một bộ dữ liệu có thể dùng cho nhiều báo cáo giúp giảm việc nhập liệu lặp lại, đặc biệt hữu ích với SME vốn hạn chế nhân sự và kinh nghiệm trước các tiêu chuẩn quốc tế. Nhưng hộ chiếu không thể thay thế chuẩn đo lường chung giữa các mắt xích logistics. Muốn tạo niềm tin xuyên suốt, dữ liệu của nhà sản xuất, nhà vận tải, kho và cảng phải tương thích, có dấu vết kiểm chứng và được diễn giải theo cùng nguyên tắc.
Định hướng tiếp theo là xây dựng hạ tầng dữ liệu xanh cho Việt Nam trong 5 năm tới, với mục tiêu kết nối nguồn lực từ các trung tâm tài chính quốc tế. Tham vọng chỉ có ý nghĩa khi bắt đầu từ quy trình thực tế, bảo đảm doanh nghiệp nhỏ cũng nhập được dữ liệu và thấy lợi ích trực tiếp. Kết luận: logistics xanh không thiếu công nghệ riêng lẻ; điều cần ưu tiên là một ngôn ngữ dữ liệu chung, được xác thực và gắn với kết quả đo được.
