Thơ thiếu nhi: vì sao vần thơ giúp trẻ lớn lên lành mạnh?
Thơ thiếu nhi là những bài thơ viết bằng ngôn ngữ gần gũi, nhẹ nhàng và giàu hình ảnh, giúp trẻ em nhận biết, diễn đạt và kết nối với cảm xúc của chính mình, từ đó hình thành nền tảng phát triển tâm lý trẻ và học cách ứng xử với thế giới xung quanh thông qua trải nghiệm ngôn ngữ và tưởng tượng. Giáo dục cảm xúc trẻ không cần một môn học riêng, mà có thể diễn ra trong mỗi tiết đọc sách, giờ mỹ thuật hay cách người lớn trò chuyện với trẻ hằng ngày. Khi cha mẹ coi thơ thiếu nhi là chiếc cầu cảm xúc chứ không phải bài học đạo đức khô khan, trẻ sẽ thấy được lắng nghe, được hiểu và dám nói về buồn, vui, giận, hờn. Đây là bước đầu tiên để trẻ học quản lý cảm xúc thay vì bị cảm xúc cuốn đi.
Nuôi dưỡng trái tim biết rung động qua những vần thơ yêu thương
Nếu coi phát triển tâm lý trẻ là một khu vườn, thì thơ thiếu nhi chính là những hạt giống cảm xúc đầu tiên được gieo từ gia đình và nhà trường. Các tập thơ "Lời mẹ lời cô" và "Bài thơ hạnh phúc" viết về tình yêu của mẹ, sự chăm sóc của cô giáo, mái trường và thiên nhiên quanh em, giúp trẻ cảm nhận mình đang được yêu thương, từ đó học cách biết ơn và sẻ chia. Lời thơ như lời nhắn gửi nhẹ nhàng về cách nuôi dưỡng một trái tim biết rung động cho trẻ ngay từ những năm tháng ấu thơ. Theo PGS.TS Văn Giá, chỉ khi người viết "rất hiểu thiếu nhi" thì thơ mới chạm tới thế giới nội tâm trẻ; và khi trẻ tự tin đọc, thuộc, yêu những vần thơ đó, văn chương thực sự đang giúp các em trưởng thành trong một môi trường lành mạnh.
Kỹ năng sống qua sách: từ "Bài thơ hạnh phúc" đến đời sống hàng ngày
Cha mẹ thường lo dạy kỹ năng sống qua nguyên tắc và bài giảng, nhưng với trẻ nhỏ, thơ ca và nghệ thuật mới là con đường hiệu quả hơn. Khi trẻ được đọc thơ, vẽ tranh, chơi nhạc, trò chuyện với nhà văn, họa sĩ, các em gieo được những "hạt giống nhỏ" về lòng biết ơn và sự sẻ chia – những bài học không đo bằng điểm số nhưng đi theo trẻ suốt hành trình trưởng thành. Trong những chương trình giới thiệu "Bài thơ hạnh phúc", phần lớn thời lượng dành cho học sinh trực tiếp đọc thơ, biểu diễn và tham gia hoạt động nghệ thuật; ở đó, thơ ca, âm nhạc, hội họa trở thành phương tiện để trẻ khám phá bản thân và học cách sống hòa đồng với xung quanh. Khi cha mẹ mang tinh thần này về nhà bằng việc đọc sách với con, trò chuyện về nhân vật, câu chuyện, trẻ sẽ học kỹ năng sống qua sách một cách tự nhiên.
"Chúng mình là bạn": gieo tình yêu tiếng Việt và tình bạn cho trẻ
Nếu thơ thiếu nhi là chiếc cầu cảm xúc, thì sách tranh như "Chúng mình là bạn" là cánh cửa mở ra thế giới ngôn ngữ và tình bạn cho trẻ. Cuốn sách được viết từ tình cảm dành cho tiếng Việt – tiếng mẹ đẻ, chú ý chọn những từ miêu tả tình bạn theo bảng chữ cái từ A đến Y, trong đó có nhiều từ đẹp ít xuất hiện trong giao tiếp hằng ngày. Trên nền tảng các từ này, tác giả xây dựng một câu chuyện tình bạn để trẻ liên hệ và chia sẻ trải nghiệm của chính mình. Phần minh họa bằng màu nước, kết hợp chất liệu truyền thống, tạo cảm giác gần gũi, giúp trẻ cảm nhận tình bạn qua nhiều hình thức khác nhau. Khi cha mẹ đọc sách với con trong các chương trình giao lưu, trẻ không chỉ nghe câu chữ mà còn tham gia workshop vẽ, chơi, kể chuyện, cảm thấy mình là một phần của thế giới tuổi thơ sống động.
Cha mẹ và thầy cô: người đồng hành trên hành trình cảm xúc của trẻ
Thơ thiếu nhi và văn học không thể tự mình giáo dục cảm xúc trẻ nếu thiếu đi người đồng hành là cha mẹ và thầy cô. Các nhà giáo nhấn mạnh rằng vai trò của người lớn không dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, mà còn là lắng nghe, giúp trẻ nhận biết và diễn đạt cảm xúc. Điều này diễn ra trong tiết đọc sách, giờ nghệ thuật và cả lúc cùng con chọn sách về các ngày lễ, Tết cổ truyền. Khi nhà xuất bản tập trung đưa những dịp như Trung thu đến gần hơn với độc giả nhỏ tuổi qua các ấn phẩm thiếu nhi, trẻ có thêm cơ hội tìm hiểu giá trị văn hóa thông qua hoạt động đọc sách. Điều cha mẹ cần làm là xuất hiện bên cạnh trẻ trong những khoảnh khắc đó: đọc sách với con, hỏi con cảm nhận gì, khuyến khích con kể lại, từ đó giúp trẻ xây dựng nền tảng tâm lý vững vàng và lòng gắn bó với tiếng Việt, với cộng đồng.
