An toàn trực tuyến: từ khẩu hiệu đến kỹ năng sống còn của học sinh
Kỹ năng an toàn trực tuyến là tập hợp những hiểu biết và thói quen giúp học sinh nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng phó với xâm hại và sử dụng Internet, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến một cách lành mạnh, có trách nhiệm và tôn trọng người khác. Đây không còn là kiến thức phụ, mà là năng lực sống còn trong môi trường số nơi trẻ em vừa học tập, giải trí, vừa đối mặt với lừa đảo, dụ dỗ, thao túng và nội dung độc hại mỗi ngày. Chiều 19/10, tại Trường THPT Lê Quý Đôn (Bình Sơn, Quảng Ngãi), lực lượng công an địa phương tổ chức hoạt động hưởng ứng chiến dịch “Không một mình” với hơn 500 học sinh tham gia. Cùng thông điệp “Kết nối không tổn thương”, sáng 26/10, chương trình tiếp tục được triển khai tại Trường Tiểu học, THCS và THPT Nam Sài Gòn, kết nối trực tuyến đến hơn 3.000 điểm trường trên toàn thành phố. Những con số này cho thấy giáo dục số an toàn đã trở thành ưu tiên hệ thống, chứ không phải vài buổi tuyên truyền mang tính hình thức. Đáng chú ý, các hoạt động không dừng ở cảnh báo chung chung, mà đi thẳng vào những tình huống trẻ đang gặp: từ kết bạn lạ trên mạng, chia sẻ thông tin riêng tư, đến chơi game quá đà và đối mặt lừa đảo trong game. Cách tiếp cận này là bước chuyển quan trọng: thay vì chỉ kêu gọi hạn chế, chiến dịch đang trao cho học sinh công cụ để tự chịu trách nhiệm về hành vi số của mình.
Chiến dịch “Không một mình”: bảo vệ trẻ em mạng bằng kỹ năng, không bằng nỗi sợ
Điểm nổi bật của chiến dịch “Không một mình” là đặt trọng tâm vào phòng chống xâm hại trực tuyến bằng việc trang bị kỹ năng nhận diện và ứng phó, thay vì chỉ liệt kê rủi ro. Học sinh được hướng dẫn cách chủ động bảo vệ thông tin cá nhân, thiết lập ranh giới an toàn khi giao tiếp trực tuyến, cảnh giác trước lời mời kết bạn, yêu cầu chia sẻ dữ liệu riêng tư hoặc đề nghị bất thường trên mạng. Đây là những kỹ năng an toàn trực tuyến cụ thể, có thể áp dụng ngay, chứ không phải lời khuyên chung chung kiểu “cẩn thận khi dùng mạng”. Theo thông tin từ chiến dịch, từ năm 2025 chương trình đã tiếp cận hơn 8 triệu học sinh, sinh viên, giáo viên và phụ huynh tại hơn 6.100 điểm trường, với 113 nghìn lớp học thuộc 34 tỉnh, thành phố, cùng hơn 1,5 tỷ lượt xem truyền thông trên không gian mạng. Đây là một phát biểu có thể trích dẫn: "Chiến dịch đã tiếp cận hơn 8 triệu người học và hơn 40 triệu người dùng trên không gian mạng". Quy mô đó cho thấy bảo vệ trẻ em mạng đang được triển khai như một chính sách giáo dục số an toàn toàn diện, có sự kết nối giữa nhà trường, gia đình và lực lượng thực thi pháp luật. Quan trọng hơn, chiến dịch khuyến khích học sinh không chia sẻ, phát tán nội dung gây tổn thương cho người khác. Nghĩa là trẻ không chỉ học cách tự bảo vệ, mà còn được nhắc về trách nhiệm đạo đức trong không gian số. Đây là điểm thường bị bỏ quên khi phụ huynh chỉ tập trung vào việc “giữ con tránh xa nguy hiểm”, mà quên rằng chính con mình cũng có thể vô tình trở thành người gây hại nếu thiếu nhận thức.
Từ lớp học đến màn hình game: dạy học sinh chơi game an toàn, không cực đoan cấm đoán
Một trong những nội dung gần với đời sống học sinh nhất là chơi game an toàn. Chương trình tại Nam Sài Gòn chọn đúng “điểm nóng” này để nói chuyện với giới trẻ: game trực tuyến có thể là hình thức giải trí lành mạnh, nhưng nếu thiếu kiểm soát, nó ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập, các mối quan hệ và tiềm ẩn nhiều nguy cơ trên không gian mạng. Thay vì gắn nhãn game là xấu, chiến dịch nhấn mạnh: "Game thì không xấu nhưng cách mình chơi game thì có thể ảnh hưởng tiêu cực". Học sinh được hướng dẫn cách chơi game có trách nhiệm: kiểm soát thời gian, không chia sẻ thông tin cá nhân, cảnh giác với người lạ, ứng xử văn minh và mạnh dạn tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vấn đề. Những kỹ năng này không chỉ giúp phòng chống xâm hại trực tuyến, lừa đảo trong game, mà còn xây dựng thói quen số lành mạnh lâu dài. Việc mời KOL Phúc Sino kể lại trải nghiệm nghiện game thời học sinh cho thấy chiến dịch hiểu rằng lời khuyên hiệu quả phải đến từ người trẻ, câu chuyện thật, chứ không phải bài giảng đạo lý. Đáng chú ý, phụ huynh như ca sĩ Đăng Khôi không chọn cách cấm đoán tuyệt đối, mà hạn chế game bạo lực, vô bổ và cùng con phân bổ thời gian hợp lý. Cách tiếp cận này phù hợp với thực tế: trong thời đại số, cấm game hoàn toàn là bất khả thi; điều khả thi là dạy trẻ làm chủ bản thân trong thế giới game.
Trao quyền cho học sinh: kỹ năng tự bảo vệ và mạng lưới hỗ trợ quanh các em
Nếu chỉ nói với học sinh “cẩn thận trên mạng” rồi để các em tự xoay xở, chúng ta đang bỏ mặc trẻ trong một môi trường đầy rủi ro. Các chương trình hiện nay đi xa hơn: dạy trẻ cách chặn, báo cáo tài khoản hoặc nội dung có hại, lưu giữ thông tin cần thiết một cách an toàn và tìm kiếm sự hỗ trợ từ cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy khi phát hiện dấu hiệu đáng ngờ. Học sinh cũng được nhắc về các kênh hỗ trợ chính thức như số 113 khi sự việc nghiêm trọng hoặc tổng đài 111 tư vấn miễn phí 24 giờ. Phong trào “5 phút cùng em” vận động cha mẹ, giáo viên dành thời gian mỗi ngày lắng nghe, trò chuyện với trẻ về trải nghiệm trên Internet. Đây là mảnh ghép quan trọng của giáo dục số an toàn: kỹ năng tự bảo vệ chỉ phát huy khi trẻ cảm thấy có người lớn đứng phía sau, sẵn sàng nghe và giúp. Chiến dịch năm 2026 được tổ chức từ 10/10 đến 10/12, nhằm tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong phòng chống xâm hại trực tuyến với trẻ em, thanh thiếu niên. Từ góc độ trách nhiệm cá nhân, việc nhấn mạnh tự nhận thức và tự chịu trách nhiệm trong không gian số là bước tiến so với cách tiếp cận “cấm cho an toàn”. Khi trẻ hiểu ranh giới an toàn, biết nói không với yêu cầu bất thường, biết báo cáo và tìm trợ giúp, các em không còn là đối tượng bị bảo vệ thụ động, mà trở thành chủ thể có năng lực trong thế giới số.
Kết luận: An toàn số phải trở thành một phần chương trình giáo dục, không chỉ là chiến dịch ngắn hạn
Nhìn vào quy mô và cách triển khai của chiến dịch “Không một mình”, có thể thấy Việt Nam đang chuyển từ tư duy “cảnh báo nguy cơ” sang “trang bị kỹ năng” trong bảo vệ trẻ em mạng. Đây là hướng đi đúng: không gian số sẽ ngày càng phức tạp, và không ai có thể lọc hết mọi rủi ro cho trẻ. Điều chúng ta làm được là giúp học sinh có kỹ năng an toàn trực tuyến, biết chơi game lành mạnh, biết tự đặt câu hỏi trước mỗi lời mời kết bạn, mỗi đường link, mỗi nội dung gây tổn thương. Tuy vậy, nếu các hoạt động chỉ dừng ở vài tháng chiến dịch, hiệu quả sẽ khó bền vững. An toàn số cần được tích hợp vào chương trình chính khóa, được đánh giá như một năng lực quan trọng, và được gia đình duy trì bằng đối thoại hằng ngày. Khi đó, giáo dục số an toàn không còn là khẩu hiệu, mà trở thành thói quen sống của cả thế hệ. Thông điệp cuối cùng nên rõ ràng: thay vì cố gắng kiểm soát mọi thứ trẻ nhìn thấy trên màn hình, hãy dạy các em cách tự bảo vệ, tự chịu trách nhiệm và biết tìm kiếm sự giúp đỡ. Đó mới là nền tảng vững chắc để trẻ lớn lên an toàn, bản lĩnh trong thế giới trực tuyến.
