Kỹ năng tự bảo vệ trẻ em: “lá chắn” mới trong giáo dục an toàn học sinh
Kỹ năng tự bảo vệ trẻ em là tập hợp những hiểu biết, thái độ và hành vi giúp trẻ nhận diện nguy cơ, đưa ra lựa chọn an toàn và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi đối mặt với bạo lực, xâm hại hay tai nạn trong học đường và đời sống. Khi hơn 1.300 học sinh Trường Tiểu học Tân Bình được học về quyền trẻ em, kỹ năng tự bảo vệ và phòng tránh nguy cơ xâm hại, thông điệp rất rõ ràng: bảo vệ trẻ không chỉ là trách nhiệm của người lớn, mà còn là năng lực cần được dạy bài bản cho chính các em. Hoạt động này góp phần nâng cao nhận thức của học sinh về quyền trẻ em, đồng thời trang bị kỹ năng để các em chủ động bảo vệ bản thân trong cuộc sống.
Tân Bình: Khi quyền trẻ em được biến thành những tình huống đời thường
Điểm đáng chú ý nhất ở chương trình tại Tiểu học Tân Bình không phải ở con số hơn 1.300 học sinh tham gia, mà ở cách nội dung được truyền đạt. Cán bộ Chi cục Dân số và Trẻ em trực tiếp trao đổi với học sinh về những nội dung cơ bản của Luật Trẻ em, quyền và bổn phận của trẻ em, đồng thời hướng dẫn kỹ năng nhận diện, phòng tránh và tự bảo vệ trước nguy cơ bị xâm hại. Thay vì những bài giảng khô cứng, các em được giao lưu, chia sẻ những tình huống có thể gặp trong học tập, sinh hoạt và đời sống; từ đó học cách xử lý phù hợp và biết khi nào cần tìm sự hỗ trợ của cha mẹ, thầy cô và người lớn. Giáo dục an toàn học sinh, nếu không được cụ thể hóa thành các tình huống gần gũi như vậy, dễ bị biến thành khẩu hiệu treo tường.
Chương trình còn lồng ghép các tiết mục văn nghệ do học sinh khối 5 biểu diễn, khiến khái niệm quyền trẻ em tại trường và kỹ năng tự bảo vệ trở nên sống động, dễ tiếp nhận. Việc tặng 10 suất quà cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn và 20 thùng sữa tươi cho toàn trường không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ vật chất, mà còn là lời nhắc rằng mọi trẻ em – đặc biệt những em yếu thế – đều xứng đáng được bảo vệ và lắng nghe. Nếu coi kỹ năng tự bảo vệ trẻ em là “lá chắn”, thì cách làm tại Tân Bình đang chứng minh rằng lá chắn đó phải được rèn mỗi ngày, ngay từ bậc tiểu học, bằng những trải nghiệm cụ thể chứ không phải những khẩu hiệu chung chung.
Quài Tở: Tích hợp pháp luật và kỹ năng sống để xây “trường học an toàn”
Trong khi Tân Bình tập trung vào quyền trẻ em và phòng tránh xâm hại, Trường THCS và THPT Quài Tở cho thấy một hướng tiếp cận rộng hơn: đưa giáo dục pháp luật và kỹ năng sống vào những tình huống học sinh thường gặp hàng ngày. Học sinh được trang bị kiến thức về trách nhiệm tuân thủ pháp luật, phòng ngừa vi phạm, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng môi trường học đường an toàn. Trên đường đến trường, các em học cách chấp hành đèn tín hiệu, biển báo, đi đúng làn, đội mũ bảo hiểm, dùng xe đạp, xe đạp điện an toàn và nhận diện nguy cơ từ việc phóng nhanh, vượt ẩu, dùng điện thoại khi điều khiển phương tiện.
Không dừng ở đó, Quài Tở còn đưa cả “không gian mạng” vào chương trình: bảo vệ thông tin cá nhân, tài khoản, mật khẩu; nhận diện người lạ, thông tin giả, lừa đảo online; cẩn trọng khi chia sẻ thông tin và ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội. Về mặt giáo dục, việc gắn nội dung pháp luật với tình huống thực tế giúp học sinh không chỉ biết quy định, mà còn phát triển kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và chủ động lựa chọn hành vi đúng. Đây là giáo dục an toàn học sinh theo nghĩa đầy đủ: vừa hình thành ý thức công dân, vừa nuôi dưỡng kỹ năng tự bảo vệ và trách nhiệm với cộng đồng, thông qua sự phối hợp giữa nhà trường và lực lượng công an trong tuyên truyền pháp luật.
Vai trò của phụ huynh: Dạy con nhận diện nguy hiểm sớm, đừng “khoán trắng” cho nhà trường
Cả hai mô hình ở Tân Bình và Quài Tở cùng gửi đi một thông điệp: nếu gia đình chỉ trông chờ nhà trường, còn phụ huynh không đồng hành thì kỹ năng tự bảo vệ trẻ em sẽ luôn bị hổng một mảng quan trọng. Trong các buổi giao lưu, học sinh được khuyến khích chia sẻ tình huống thực tế, từ đó học cách xử lý và đặc biệt là biết tìm kiếm sự hỗ trợ của cha mẹ, thầy cô và người lớn khi cần thiết. Nghĩa là chương trình đã mặc định cha mẹ phải là “điểm tựa” an toàn, sẵn sàng lắng nghe khi con báo động. Nếu phụ huynh không hiểu và tôn trọng quyền trẻ em tại trường, trẻ rất khó dám nói khi bị xâm hại hoặc bị đe dọa.
Nhìn từ góc độ đó, dạy trẻ nhận diện tình huống nguy hiểm sớm không chỉ là chuyện học vài “mật khẩu an toàn”, mà là xây một mối quan hệ tin cậy. Trẻ cần được phép đặt câu hỏi, được tin rằng cảm xúc của mình có giá trị và được hướng dẫn cách phản ứng khi thấy bất ổn, dù trong lớp học, trên đường hay trên mạng. Gia đình, nhà trường và xã hội không thể thay trẻ cảm nhận nguy hiểm, nhưng có thể dạy trẻ công cụ để tự bảo vệ mình. Khi kỹ năng tự bảo vệ trở thành một thói quen, giáo dục an toàn học sinh mới thực sự có ý nghĩa, và các chương trình như ở Tân Bình, Quài Tở sẽ không còn là hoạt động “phong trào”, mà là nền tảng bắt buộc của mọi trường học.
