Từ ma trận trạm sạc đến nhu cầu một hệ sinh thái thống nhất
eRoaming trạm sạc là mô hình tạo lớp kết nối chung giúp người lái xe điện sử dụng nhiều trạm sạc khác nhau chỉ với một nền tảng, giải quyết tình trạng phân mảnh hạ tầng và mang lại trải nghiệm sạc liền mạch trên phạm vi rộng. Đây không chỉ là giải pháp công nghệ, mà là cách tổ chức lại toàn bộ hành trình sạc của người dùng. Hạ tầng sạc Việt Nam hiện chia hai hướng: mạng lưới riêng của từng hãng xe và hệ thống trạm sạc mở đa thương hiệu. Ngoại trừ mạng lưới V-Green phủ khắp của một hãng lớn, phần còn lại là những “ốc đảo” hạ tầng, mỗi nơi một ứng dụng, một chuẩn kết nối, một cách thanh toán. Sự phân mảnh này đang trở thành rào cản nhìn thấy được đối với tâm lý người tiêu dùng và chi phí của nhà đầu tư.
Người dùng phải tải 5–7 ứng dụng, nạp tiền ký quỹ nhiều nơi chỉ để đi liên tỉnh, khiến nỗi lo về phạm vi di chuyển thêm nặng nề. Trong khi đó, các nhà vận hành trạm sạc bỏ vốn lớn cho thiết bị, mặt bằng, đấu nối lưới điện nhưng nhiều nơi luôn trong tình trạng vắng khách, hiệu suất khai thác chỉ dưới 15–20%, kéo dài thời gian hoàn vốn và lãng phí nguồn lực xã hội. Một hệ sinh thái sạc thống nhất không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn nếu xe điện muốn trở thành lựa chọn đại chúng.
Quy chuẩn sạc xe điện: Khung pháp lý tạo “ngôn ngữ chung” cho hạ tầng
Thông tư 61 về quy chuẩn kỹ thuật đối với trụ và trạm sạc xe điện đã chính thức tạo nên một “ngôn ngữ chung” cho hạ tầng sạc trên toàn quốc. Nói cách khác, quy chuẩn sạc xe điện không chỉ là vài dòng quy định, mà là khung pháp lý vững chắc định hình cách các trạm sạc được thiết kế, kết nối và vận hành. Quy chuẩn mới tập trung vào bốn mục tiêu: an toàn, tương thích, minh bạch với người dùng và bảo vệ hệ thống điện quốc gia, hướng tới sạc thông minh. Nhờ đưa thiết bị sạc về những chuẩn kỹ thuật thống nhất, các bên lần đầu có nền tảng chung để kết nối liên thông thay vì “mạnh ai nấy làm”.
Điểm quan trọng là, tính tương thích về kỹ thuật không đồng nghĩa mọi trạm sạc phải tự động mở cửa cho tất cả dòng xe. Quyền lựa chọn mô hình kinh doanh – đóng hay mở – vẫn thuộc về doanh nghiệp; nhà nước chỉ gỡ rào cản công nghệ. Đây là cách tiếp cận thông minh: nhà nước đặt đường ray, còn doanh nghiệp quyết định chạy tàu như thế nào. Sự kết hợp giữa Thông tư 61 và 28 tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về trạm sạc đã tạo cú hích trực tiếp để mô hình eRoaming cất cánh, vì giờ đây các hệ thống sạc nói cùng một thứ “tiếng kỹ thuật”.
eRoaming: Từ nhiều app về một app, phá tan nỗi lo phạm vi di chuyển
eRoaming là mô hình tạo lớp kết nối chung cho phép người lái xe điện tìm kiếm, kích hoạt và thanh toán tại trạm sạc của nhiều nhà vận hành khác nhau chỉ trên một nền tảng ứng dụng duy nhất. Ở tầng trải nghiệm, eRoaming hiện thực hóa triết lý “từ nhiều app về một app”: người dùng xem được vị trí, giá cước, tình trạng trụ trống theo thời gian thực và thanh toán liền mạch qua một ví điện tử mà không cần ký quỹ riêng lẻ ở từng hệ thống. Điều này trực tiếp đánh vào gốc rễ “nỗi lo phạm vi di chuyển” vốn khiến nhiều người do dự khi chuyển sang xe điện.
Một ví dụ điển hình là tính năng trạm sạc trên nền tảng VETC, chỉ sau thời gian ngắn đã kết nối 7 đối tác vận hành trạm sạc (CPO) lớn, quy tụ hơn 350 trụ sạc, tương đương phủ hơn 50% mạng lưới trạm sạc đa thương hiệu đang hoạt động. Đây là minh chứng rằng, khi có lớp eRoaming trạm sạc, người dùng không còn quan tâm ai sở hữu trạm, mà quan tâm trạm ở đâu, còn chỗ không và giá bao nhiêu. Các thị trường xe điện tiên tiến trên thế giới cũng chứng minh kết nối liên thông không làm giảm cạnh tranh, mà giúp tăng tổng quy mô thị trường vì tâm lý e ngại của người dùng được giải tỏa.
Hạ tầng sạc Việt Nam: Cuộc đua dịch vụ toàn diện, không chỉ là bán xe
Thị trường hạ tầng sạc Việt Nam hiện chia làm hai trường phái rõ rệt. Một bên là các mạng lưới khép kín do hãng xe tự đầu tư, tiêu biểu là hệ thống V-Green được quy hoạch hơn 150.000 cổng sạc, phủ hàng chục tỉnh thành và phục vụ chủ yếu cho hệ sinh thái xe điện của riêng mình. Bên còn lại là hệ thống trạm sạc mở đa thương hiệu, nơi các hãng như BYD, Geely, Ford, Porsche, Mercedes, BMW… phát triển trạm thông qua đại lý hoặc hợp tác với bên thứ ba, với mức độ mở khác nhau. Trong nhóm này, những doanh nghiệp vận hành trạm sạc như Eboost, EV One, FUTA EV Power, Esky, EV Charge, Rabbit EV, ChargeLink, SmartCharge, NovaCharge… đang dần hình thành các mạng lưới phục vụ nhiều dòng xe khác nhau.
Sự bùng nổ hạ tầng cho thấy các hãng xe điện không còn chỉ cạnh tranh ở sản phẩm, mà ở dịch vụ toàn diện: mua xe, sạc, bảo dưỡng, trải nghiệm hành trình trọn gói. Tuy nhiên, nếu mỗi bên tiếp tục xây “vương quốc khép kín”, thị trường sẽ mắc kẹt trong vòng lặp chi phí cao – hiệu suất thấp. Trong bức tranh đó, eRoaming trạm sạc là nhịp cầu giúp các mạng lưới riêng lẻ kết nối mà không làm mất đi bản sắc dịch vụ từng thương hiệu. Ai hiểu và tận dụng eRoaming tốt hơn sẽ chiếm lợi thế trong cuộc đua dịch vụ, thay vì đua số lượng trạm sạc một cách dàn trải.
Kết luận: Chuẩn hóa để cạnh tranh công bằng, liên thông để người dùng thắng
Sự ra đời của quy chuẩn sạc xe điện và mô hình eRoaming không phải câu chuyện kỹ thuật khô khan, mà là bước ngoặt chính sách và thị trường. Một bên, nhà nước chuẩn hóa hạ tầng để đảm bảo an toàn, tương thích, minh bạch; bên kia, doanh nghiệp tự do lựa chọn mô hình kinh doanh, nhưng nếu muốn tối ưu chi phí và mở rộng tệp khách hàng, khó có thể đứng ngoài eRoaming.
Trong dài hạn, người hưởng lợi lớn nhất sẽ là người dùng: ít ứng dụng hơn, ít nỗi lo hơn, nhiều lựa chọn trạm sạc hơn. Hạ tầng sạc Việt Nam sẽ không còn là những “ốc đảo” rời rạc, mà là một hệ sinh thái thống nhất, nơi cạnh tranh nằm ở chất lượng dịch vụ và trải nghiệm thay vì ở việc “giữ kín” cổng sạc. Chuẩn hóa để cạnh tranh công bằng, liên thông để người dùng thắng – đó nên là kim chỉ nam cho bất kỳ chiến lược hạ tầng xe điện nào trong giai đoạn tới.
