Bản Sắc: Cuộc thi số biến AI thành ngôn ngữ mới của văn hóa Việt
Cuộc thi Bản Sắc là một chương trình trực tuyến do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động, khuyến khích người trẻ dùng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để sáng tạo, kể lại các câu chuyện về lịch sử, nghệ thuật, di sản và con người Việt Nam trên không gian mạng, qua đó lan tỏa các giá trị văn hóa đến cộng đồng rộng lớn hơn.
Điều đáng nói không phải ở chỗ có thêm một cuộc thi, mà ở cách cuộc thi Bản Sắc đặt AI vào trung tâm câu chuyện: như một thứ “ngôn ngữ mới” giúp văn hóa Việt chạm tới hàng triệu trái tim trẻ. Chương trình diễn ra trực tuyến từ ngày 15/9 đến 31/10 trên nền tảng số, do một tổng công ty truyền thông đa phương tiện đứng ra chủ trì phối hợp với cơ quan văn phòng của Bộ. Thay vì chỉ kêu gọi “giữ gìn bản sắc” theo kiểu khẩu hiệu, ban tổ chức chọn cách đưa văn hóa lên chính nơi Gen Z sống mỗi ngày: newsfeed, video ngắn, platform AI, những nền tảng mà điện thoại là “cửa ngõ” chính.
AI lan tỏa văn hóa: từ nghị quyết trên giấy đến câu chuyện trên màn hình
Theo ban tổ chức, chương trình Bản Sắc được xây dựng trên cơ sở Kế hoạch số 4724/KH-BVHTTDL và nhằm tuyên truyền nội dung Nghị quyết số 80-NQ/TW cùng Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa. Nghe có vẻ “rất nghị quyết”, nhưng cách triển khai thì khác hẳn: thay vì những buổi hội nghị dài và khô, là một sân chơi số kết hợp văn hóa, truyền thông số và trí tuệ nhân tạo, diễn ra hoàn toàn online từ 15/9 đến 31/10 trên website chính thức.
Phó Chánh Văn phòng Bộ nhấn mạnh điểm mới của cuộc thi Bản Sắc 2026 là chấp nhận và khuyến khích thí sinh ứng dụng AI trong quá trình sáng tạo, qua đó tìm kiếm phương thức mới để lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam trên không gian số. Đây là một sự thay đổi thái độ đáng chú ý: cơ quan quản lý không né tránh AI, mà xem AI là công cụ để AI lan tỏa văn hóa. Khi công nghệ số đang viết lại cách cả thế giới kể chuyện, văn hóa Việt buộc phải bước vào “cuộc chơi” nếu không muốn đứng ngoài lề.
Gen Z sáng tạo số: khi điện thoại trở thành bảo tàng sống
Ban tổ chức nói thẳng: họ muốn tạo ra những sân chơi mới để mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Gen Z, có thể chủ động tìm hiểu, chia sẻ và lan tỏa những câu chuyện về lịch sử, nghệ thuật, di sản và con người Việt Nam theo đúng ngôn ngữ và góc nhìn của chính mình. Điều này ghi nhận một thực tế: với Gen Z, văn hóa trên không gian số quan trọng không kém, thậm chí còn hiện diện thường xuyên hơn bảo tàng hay di tích. Như một lãnh đạo phía đơn vị truyền thông đã nhấn mạnh, văn hóa không thể chỉ nằm trong bảo tàng hay những trang sách, mà cần hiện diện gần gũi, sinh động trên không gian mạng – nơi giới trẻ dành nhiều thời gian mỗi ngày.
Ở góc nhìn này, cuộc thi Bản Sắc không chỉ “nhờ vả” Gen Z chia sẻ lại nội dung có sẵn, mà trao cho họ quyền chủ động sáng tạo: họ được phép dùng AI, dùng các công nghệ kể chuyện Việt theo cách của mình, miễn là nội dung chính xác, trung thực và tôn trọng di sản. Đây là điểm then chốt: nếu muốn Gen Z sáng tạo số, nhà quản lý phải chấp nhận để người trẻ định nghĩa lại cách kể, cách dựng khung hình, cách hòa trộn âm thanh – chứ không chỉ chỉnh sửa caption cho đúng chuẩn tuyên truyền.
Kết nối Bản Sắc và Hiểu biết Bản Sắc: hai đường băng cho công nghệ kể chuyện Việt
Chương trình Bản Sắc 2026 chia làm hai hoạt động độc lập nhưng bổ trợ nhau: một sân chơi cho sáng tạo, một sân chơi cho hiểu biết. Cuộc thi sáng tác video ngắn “Kết nối Bản Sắc” khuyến khích người tham gia sử dụng AI và các công nghệ số để kể những câu chuyện về văn hóa theo cách riêng, từ lịch sử, nghệ thuật, di sản, du lịch đến con người Việt Nam. Ban tổ chức đặc biệt khuyến khích ứng dụng AI để các chất liệu quen thuộc như lễ hội, ẩm thực, trang phục truyền thống hay câu chuyện đời thường được tái hiện thành những tác phẩm mới mẻ, hiện đại và giàu cảm xúc.
Song song đó, cuộc thi trắc nghiệm trực tuyến “Hiểu biết Bản Sắc” giúp người tham gia vừa giải trí, vừa bổ sung kiến thức về nghị quyết, lịch sử, văn hóa, di sản, nghệ thuật, du lịch và con người Việt Nam. Ở đây, công nghệ không chỉ là vỏ bọc hình thức: nó biến việc “học nghị quyết” từ một nghĩa vụ thành một trò chơi, từ chữ dày đặc trên giấy thành câu hỏi ngắn gọn trên màn hình. Tổng giá trị giải thưởng của chương trình là 100 triệu đồng, với giải Nhất mỗi sân chơi trị giá 10 triệu đồng – đủ để thu hút sự quan tâm mà không biến cuộc thi thành một cuộc “săn thưởng” thuần túy.
Từ sân chơi online đến chiến lược dài hạn cho văn hóa trên không gian số
Bản Sắc 2026 được phát động ngày 15/9 và dự kiến trao giải trong tháng 11 – một timeline gọn, rõ, phù hợp với nhịp sống số. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: sau 31/10, những nội dung được tạo ra sẽ đi về đâu? Nếu dừng lại ở một mùa giải, nỗ lực dùng AI lan tỏa văn hóa sẽ chỉ là chiến dịch truyền thông ngắn hạn. Nếu được tiếp tục, kho video, bài thi, câu hỏi trắc nghiệm hoàn toàn có thể trở thành “thư viện số” do cộng đồng đồng sáng tạo, phục vụ lâu dài cho giáo dục và quảng bá văn hóa.
Điểm đáng mừng là chương trình đã xác lập được một nguyên tắc quan trọng: công nghệ số là ngôn ngữ mới giúp văn hóa Việt chạm tới thế hệ trẻ, nhưng nội dung vẫn phải bám vào di sản, sự chính xác và trung thực. Kết luận ở đây khá rõ: nếu tiếp tục coi AI là đồng tác giả chứ không phải “kẻ phá hoại”, và nếu cơ quan văn hóa tiếp tục dám buông bớt sự áp đặt, thì những cuộc thi như Bản Sắc có thể trở thành cầu nối lâu dài giữa truyền thống và Gen Z, nơi câu chuyện Việt được kể lại không mệt mỏi trên không gian số.
