Bản Sắc: khi AI trở thành đồng tác giả của câu chuyện văn hóa Việt
Cuộc thi Bản Sắc là một chương trình trực tuyến khuyến khích người tham gia sử dụng trí tuệ nhân tạo và các công cụ sáng tạo nội dung số để kể lại, tái hiện và làm mới lịch sử, di sản, nghệ thuật, du lịch và đời sống con người Việt Nam trên không gian mạng, qua đó góp phần lan tỏa văn hóa truyền thông đến các nhóm công chúng trẻ theo cách gần gũi, hiện đại và dễ chia sẻ. Ngày 15/9, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức họp báo phát động chương trình Bản Sắc 2026, hướng tới việc lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam trên môi trường số. Sự kiện được tổ chức trực tuyến từ ngày 15/9 – 31/10 trên website bansac.vn, do một tổng công ty truyền thông đa phương tiện phối hợp với Văn phòng Bộ thực hiện. Cách thiết kế cho thấy một thông điệp rõ ràng: AI văn hóa Việt không phải là khái niệm xa lạ, mà là bước tiến tự nhiên của văn hóa trong thời đại số.
Từ nghị quyết phát triển văn hóa đến sân chơi AI dành cho mọi công dân
Điểm đáng chú ý của cuộc thi Bản Sắc là nó không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà bám rất chặt vào định hướng phát triển văn hóa cấp quốc gia. Chương trình nhằm tuyên truyền nội dung Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội về phát triển văn hóa, đồng thời khuyến khích cộng đồng tìm hiểu lịch sử, di sản, nghệ thuật, du lịch và con người Việt Nam bằng các hình thức thể hiện trên nền tảng số. Điều này cho thấy nhà quản lý đã hiểu rằng lan tỏa văn hóa truyền thông trong thời đại mới không thể tách rời công nghệ. Quan trọng hơn, chương trình chào đón tất cả công dân Việt Nam và người nước ngoài đang sinh sống, học tập, làm việc tại Việt Nam, không giới hạn độ tuổi, giới tính hay nghề nghiệp. Việc mở cửa cho mọi đối tượng biến Bản Sắc thành hành trình chung, nơi mỗi người có thể đóng góp một mảnh ghép vào bức tranh AI văn hóa Việt.
Hai sân chơi số: nơi công cụ AI sáng tạo phải phục vụ trải nghiệm cá nhân
Bản Sắc được xây dựng thành hai sân chơi trên cùng một nền tảng số: cuộc thi sáng tác video "Kết nối Bản Sắc" và cuộc thi trắc nghiệm "Hiểu biết Bản Sắc". Ở phần video, người tham gia thực hiện các clip ngắn về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, di sản, du lịch và con người Việt Nam; ban tổ chức khuyến khích thí sinh sử dụng AI và các công cụ số trong quá trình thực hiện sản phẩm, từ đồ họa, minh họa hình ảnh đến dựng hình, tạo hiệu ứng, âm thanh. Đây là cách thẳng thắn thừa nhận rằng sáng tạo nội dung số ngày nay gắn liền với công cụ AI sáng tạo. Tuy nhiên, AI không được phép chiếm hết sân chơi: ban tổ chức nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ thể hiện ý tưởng, những sản phẩm dùng AI để tạo toàn bộ nội dung từ kịch bản đến giọng nói sẽ bị coi là vi phạm thể lệ. Cách đặt luật này buộc người trẻ phải bước ra trước ống kính, đưa trải nghiệm cá nhân về gia đình, quê hương thành trung tâm, thay vì phó mặc câu chuyện văn hóa cho thuật toán.
AI trong ngân hàng câu hỏi: công nghệ hỗ trợ, chuyên gia quyết định
Ở phần thi trắc nghiệm "Hiểu biết Bản Sắc", vai trò của công nghệ lại được thể hiện theo hướng khác, thiên về bảo đảm độ phong phú và chính xác của dữ liệu. Ngân hàng câu hỏi của cuộc thi dự kiến có từ 700 - 1.000 câu. AI được đưa vào một số khâu của quá trình xây dựng ngân hàng đề, chủ yếu để hỗ trợ gợi mở, sàng lọc và tối ưu hóa nội dung trước khi chuyển sang bước thẩm định. Theo Phó Chánh Văn phòng Bộ VHTTDL Nguyễn Hữu Ngọc, công nghệ chỉ đóng vai trò bổ trợ, còn độ chính xác của câu hỏi phụ thuộc vào Hội đồng thẩm định gồm 10 chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, quản lý văn hóa và xây dựng đề thi trắc nghiệm. Đây là một tuyên bố quan trọng, bởi nó đặt ra chuẩn mực cho AI văn hóa Việt: trí tuệ nhân tạo có thể tăng tốc quy trình, nhưng không được thay thế đánh giá chuyên môn. Hệ thống sau đó thực hiện trộn câu hỏi ngẫu nhiên, phân bổ mức độ khó theo tiến trình bài thi, cho phép thí sinh luyện tập không giới hạn và mỗi ngày có một lượt thi chính thức để xét giải tuần và chung cuộc.
Lan tỏa văn hóa qua phần thưởng, KOL và nhịp sống của giới trẻ
Nếu chỉ dừng ở thiết kế kỹ thuật, Bản Sắc sẽ khó trở thành phong trào. Ban tổ chức vì thế dùng cả cơ chế phần thưởng lẫn sức ảnh hưởng của người sáng tạo nội dung để kéo văn hóa vào nhịp sống số. Tổng giá trị giải thưởng của chương trình lên tới 100 triệu đồng — con số đủ hấp dẫn để người trẻ dành thời gian đầu tư cho sản phẩm. Ở phần trắc nghiệm, ngoài giải Nhất trị giá 10 triệu đồng cho mỗi mảng thi, còn có thêm các phần quà ngẫu nhiên hằng ngày và giải thưởng theo tuần trong thời gian diễn ra chương trình. Song song, ban tổ chức hướng tới sự tham gia của các KOL và người sáng tạo nội dung có ảnh hưởng tích cực trên môi trường số, kỳ vọng họ góp phần đưa các nội dung của chương trình đến với nhiều nhóm công chúng, nhất là người trẻ, và tạo thêm những cách kể về lịch sử, văn hóa Việt Nam trên nền tảng số. Lễ công bố kết quả và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 11/2026, khép lại một mùa thi nhưng có thể mở ra thói quen mới: dùng AI văn hóa Việt như ngôn ngữ quen thuộc của thế hệ số.
