Mặt bằng thông thoáng là bước khởi đầu của tiến độ
Bàn giao mặt bằng trong các dự án giao thông là việc người dân và tổ chức nhường phần đất nằm trong ranh thu hồi để cơ quan thi công có không gian triển khai công trình. Với dự án mở rộng quốc lộ 1 tại TP.HCM, đây không phải thủ tục bên lề mà là điều kiện quyết định máy móc có thể tiếp cận tuyến đường hay không. Dọc tuyến, nhiều hộ đang tháo dỡ một phần nhà, sửa lại chỗ ở và lùi công trình vào phần đất còn lại để nhường đất cho quy mô đường rộng 60 m. Hình ảnh ấy cho thấy tiến độ không chỉ nằm trên bản vẽ: nó phụ thuộc vào việc từng đoạn mặt bằng có được giải phóng liên tục hay còn bị chia cắt bởi các điểm vướng.
Dự án thành phần 3 dài khoảng 9,62 km, đi qua các phường Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông và hai xã Tân Nhựt, Bình Chánh. Tuyến dự kiến rộng 60 m, gồm 8 làn chính và 4 làn song hành, tạo kết nối trực tiếp với cao tốc Bến Lức - Long Thành. Quy mô này có ý nghĩa với mạng lưới giao thông giữa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ; vì vậy, chậm mặt bằng ở một đoạn có thể làm giảm hiệu quả tổ chức thi công trên cả hành lang.
Quốc lộ 1: Tỷ lệ bàn giao cao nhưng người dân vẫn phải thu hẹp nhà
Tại xã Bình Chánh, đến ngày 2-11 đã có 784 trong tổng số 828 trường hợp bàn giao mặt bằng, đạt 94,68%. Con số này cho thấy địa phương đã tiến gần tới việc tạo mặt bằng liên tục, dù toàn dự án ảnh hưởng khoảng 2.241 hộ dân và có khoảng 1.822 trường hợp giải tỏa trắng. Mức độ thu hồi lớn khiến công tác bàn giao không thể chỉ được nhìn qua một tỷ lệ: mỗi phần đất được giao còn gắn với việc sắp xếp lại nơi ở và sinh kế.
Ông Nghiêm Văn Tám ở xã Bình Chánh đã giao khoảng 65 m² đất từ tháng 6-2026 và đang dựng lại nhà trên phần đất còn lại. Gia đình ông chấp nhận nhà nhỏ hơn, với mong muốn tuyến đường sớm hoàn thành để việc đi lại thuận tiện. Các hộ kinh doanh cũng lùi vào trong, sắp xếp lại không gian để tiếp tục mua bán. Đây là cái giá đời thường của việc mở rộng hạ tầng, và cũng là lý do bồi thường, hỗ trợ cùng tiến độ bàn giao cần được xử lý minh bạch, nhất quán.
So với Lương Định Của, điểm khác biệt nằm ở dữ liệu có thể kiểm chứng
Hai dự án cùng cho thấy mặt bằng là nút thắt quan trọng, nhưng nguồn thông tin hiện có không cho phép so sánh tiến độ bàn giao một cách công bằng. Với quốc lộ 1, có số liệu cụ thể về chiều dài, số trường hợp bị ảnh hưởng và tỷ lệ bàn giao tại xã Bình Chánh. Trong khi đó, tài liệu về đường Lương Định Của chỉ nêu hơn 22.000 m² mặt bằng được tháo gỡ nhằm phục vụ dự án mở rộng và nút giao An Phú, không cung cấp mốc thời gian, tỷ lệ bàn giao hay số hộ còn vướng.
Vì vậy, không nên kết luận dự án nào nhanh hơn chỉ từ diện tích mặt bằng hoặc một tỷ lệ riêng lẻ. Với đường Lương Định Của, con số hơn 22.000 m² cho thấy phạm vi mặt bằng đã được xử lý đáng kể; với quốc lộ 1, tỷ lệ 94,68% tại Bình Chánh cho thấy mức độ bàn giao ở một địa bàn cụ thể. Muốn đánh giá nhịp độ tương đối, cần có cùng loại dữ liệu và cùng mốc cập nhật. Dù khác nhau về quy mô và cách công bố, cả hai trường hợp nhắc lại một nguyên tắc: mặt bằng bàn giao mới biến kế hoạch thành công trường.
Kết luận: Bàn giao phải đi cùng khả năng thi công liên tục
Mở rộng quốc lộ 1 lên 60 m sẽ chỉ đem lại lợi ích giao thông khi các đoạn đã bàn giao được kết nối thành mặt bằng đủ liền mạch để thi công. Tỷ lệ cao ở Bình Chánh là tín hiệu đáng ghi nhận, nhưng không thay thế yêu cầu giải quyết những trường hợp còn lại và bảo đảm người dân có thể ổn định cuộc sống sau khi lùi nhà. Tương tự, diện tích được tháo gỡ ở đường Lương Định Của có ý nghĩa khi thực sự giúp công trình mở rộng và nút giao An Phú triển khai thuận lợi.
Bàn giao mặt bằng vì thế không nên được xem là chỉ tiêu hành chính tách rời tiến độ xây dựng. Đó là chiếc cầu nối giữa quyền lợi người dân, khả năng tổ chức thi công và hiệu quả của mạng lưới giao thông sau này. Cách đánh giá thuyết phục nhất không phải chỉ đếm mét vuông đã giao, mà là theo dõi mặt bằng có được bàn giao đúng lúc, liên tục và chuyển thành tiến độ thực tế hay không.
