Khi nhịn ăn mở đầu cho vòng xoáy nguy hiểm
Chứng ăn vô độ tâm thần là một rối loạn ăn uống với những đợt ăn uống mất kiểm soát, thường nối tiếp bằng hành vi như tự gây nôn hoặc dùng thuốc để bù trừ vì sợ tăng cân. Đây không phải chuyện thiếu ý chí, và ép cân không phải cách giải quyết an toàn. Trường hợp nữ sinh N.M.T., 21 tuổi, cho thấy vòng xoáy ấy có thể hình thành ra sao: sau khoảng một năm liên tục ăn uống mất kiểm soát rồi tự gây nôn, cô đến khám chuyên khoa. Áp lực gia đình, lời chê bai ngoại hình từ bạn bè và căng thẳng học tập khiến cô mặc cảm về cân nặng. Cô bắt đầu nhịn ăn nghiêm ngặt, đồng thời dùng trà và cà phê giảm cân. Hạn chế ăn kéo dài không chấm dứt nỗi lo mà dẫn đến những cơn ăn vô độ, với tần suất khoảng 8–10 lần mỗi tuần.
Tội lỗi và nỗi sợ tăng cân tiếp sức cho hành vi bù trừ
Sau mỗi cơn ăn, cảm giác tội lỗi và tâm lý sợ tăng cân khiến nữ sinh tự gây nôn, dùng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu và tập luyện quá sức để bù lại lượng thức ăn đã tiêu thụ. Đây là mắt xích khiến ăn uống mất kiểm soát không còn là một sự việc đơn lẻ: nhịn ăn kéo theo cơn ăn, rồi nỗi sợ lại thúc đẩy hành vi gây hại và có thể dẫn đến tiếp tục nhịn ăn. Cái giá phải trả không thể đo bằng vóc dáng. Khi đi khám, N.M.T. có chỉ số BMI 17,6, mất kinh trong ba tháng và phì đại tuyến mang tai hai bên; kali máu chỉ còn 2,9 mmol/L. Hạ kali máu có thể gây yếu cơ và rối loạn nhịp tim. Vì vậy, việc dùng trà giảm cân, nhịn ăn hoặc tập luyện quá mức để kiểm soát cân nặng không nên được xem là những lựa chọn vô hại.
Trầm cảm và những dấu hiệu không nên bỏ qua
Ở trường hợp N.M.T., bên cạnh rối loạn ăn uống, bác sĩ ghi nhận biểu hiện trầm cảm nặng; cô từng tự gây thương tích để giải tỏa căng thẳng. Câu chuyện này cho thấy khi nhắc đến trầm cảm và giảm cân, không thể chỉ nhìn vào số cân hay hình thể để kết luận tình trạng sức khỏe. Người mắc chứng ăn vô độ tâm thần có thể có cân nặng bình thường, thậm chí thừa cân. Gia đình và bạn bè nên chú ý nếu một người thường xuyên vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, ăn lén hoặc giấu thức ăn, nhịn ăn kéo dài hay tập quá mức vì sợ tăng cân. Mệt mỏi, chóng mặt, rối loạn kinh nguyệt, sưng tuyến mang tai hoặc răng bị mòn cũng là những dấu hiệu cần lưu tâm. Khi các biểu hiện lặp lại, cần khuyến khích người đó đi khám chuyên khoa tâm thần thay vì trách móc hoặc tập trung bình phẩm ngoại hình.
Phát hiện sớm để mở lối hồi phục
Can thiệp sớm quan trọng vì các dấu hiệu ban đầu có thể bị che giấu sau vẻ ngoài bình thường. N.M.T. được điều trị phối hợp bằng thuốc, kích thích từ xuyên sọ (TMS), liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) và tư vấn dinh dưỡng; tình trạng dần cải thiện, giúp cô ổn định cuộc sống và trở lại trường học. Khi có ngất xỉu, đau ngực, đánh trống ngực, khó thở, co giật, lú lẫn, yếu cơ nghiêm trọng hoặc nôn ra máu, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Nếu có ý định tự sát hoặc nguy cơ tự gây thương tích, hãy ưu tiên bảo đảm an toàn và tìm hỗ trợ cấp cứu. Gia đình có thể giúp bằng cách lắng nghe, tránh chê bai cân nặng và khuyến khích tìm trợ giúp chuyên môn. Chứng ăn vô độ tâm thần cần được đánh giá và điều trị phù hợp; phát hiện sớm cùng sự đồng hành của người thân có thể giúp người bệnh từng bước hồi phục.
