Chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện là gì – và vì sao phải thay đổi cách tiếp cận?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện là mô hình điều trị rối loạn tâm thần không chỉ nhằm cắt đứt triệu chứng mà còn kết hợp chẩn đoán, can thiệp y khoa, hỗ trợ tâm lý, phục hồi chức năng và kết nối cộng đồng, đặt tiếng nói, nhân phẩm và quyền tự quyết của người bệnh làm trung tâm trong suốt quá trình điều trị và phục hồi. Hệ thống bệnh viện tâm thần Việt Nam đang đứng giữa một bước ngoặt: chuyển từ tư duy “khống chế hành vi bất thường” sang nâng đỡ cả một con người với đời sống, quan hệ, công việc và hy vọng của họ. Ở điểm này, câu hỏi không còn là làm sao kiểm soát triệu chứng cho nhanh, mà là liệu chúng ta có đang giúp người bệnh xây lại cuộc sống có phẩm giá và bền vững hay không.
Quảng Ninh: từ chữa triệu chứng đến hành trình phục hồi cuộc sống
Ngày 7/10, một bệnh viện chuyên khoa ở Quảng Ninh tổ chức gặp mặt nhân Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới 10/10, không phải để nói về thuốc men, mà để nhìn lại toàn bộ quá trình khám, điều trị, chăm sóc và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần. Điểm nhấn ở đây là quan điểm coi điều trị rối loạn tâm thần như một hành trình dài: với nhiều người bệnh, quá trình điều trị không kết thúc khi triệu chứng được kiểm soát, mà tiếp tục hướng tới phục hồi khả năng sinh hoạt, lao động và từng bước trở lại cuộc sống bình thường. Đó là chuyển đổi mang tính triết lý: từ chữa “bệnh” sang đồng hành với “người bệnh”. Giám đốc bệnh viện nhấn mạnh Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới là dịp để những người làm trong lĩnh vực này nhìn lại trách nhiệm nghề nghiệp và lắng nghe sâu sắc hơn tiếng nói của người bệnh – một mô hình chăm sóc lắng nghe đúng nghĩa.
Hội nghị khoa học: tích hợp chẩn đoán đa chuyên khoa và chăm sóc toàn diện
Xu hướng chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện không dừng ở một địa phương. Tại các hội nghị khoa học gần đây, các đại biểu thảo luận những vấn đề nóng của sức khỏe tâm thần: rối loạn ở người cao tuổi, rối loạn dạng cơ thể, vai trò của y học cổ truyền trong điều trị bổ trợ, cập nhật chẩn đoán và điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực, trầm cảm ở người bệnh ung thư trực tràng. Không chỉ chia sẻ kiến thức, họ còn tập trung kinh nghiệm xây dựng phác đồ điều trị đa chuyên khoa và nâng cao chất lượng chăm sóc toàn diện cho người bệnh. Ở Vĩnh Phúc, một hội nghị chuyên đề về tăng cường sức khỏe tâm thần thu hút hơn 150 đại biểu từ tuyến Trung ương, tuyến tỉnh và nhiều cơ quan liên quan. Con số này cho thấy giới chuyên môn đang hiểu rằng phục hồi bệnh nhân tinh thần không thể tách khỏi việc xử lý nguyên nhân gốc và các yếu tố tâm lý – xã hội bao quanh họ.
Từ tường rào bệnh viện đến cộng đồng: mở rộng vai trò và bảo vệ nhân phẩm
Một chuyển dịch quan trọng của các bệnh viện tâm thần là bước ra ngoài khuôn viên bệnh viện để chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng. Một đơn vị chuyên khoa đã xác định thời gian tới sẽ không chỉ nâng cao năng lực chuyên môn, phát triển kỹ thuật chuyên sâu, đẩy mạnh tâm lý lâm sàng, phục hồi chức năng, nghiên cứu khoa học, đào tạo, chuyển đổi số và quản lý chất lượng, mà còn mở rộng vai trò từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng và dự phòng. Trong khi đó, một bệnh viện tuyến trung ương khác tổ chức hội nghị nâng cao năng lực công tác bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng tại Khánh Hòa, thu hút gần 150 đại biểu từ các bệnh viện chuyên khoa, viện pháp y và trung tâm kiểm soát bệnh tật khu vực phía Nam. Đây không chỉ là nâng cao kỹ thuật, mà là một tuyên bố: sức khỏe tinh thần phải được bảo vệ ngay trong đời sống thường ngày, không để người bệnh bị cô lập, kỳ thị và mất đi nhân phẩm.
Nhìn lại 50 năm và đặt con người ở trung tâm mô hình chăm sóc lắng nghe
Sự thay đổi mô hình không thể thiếu việc chăm lo chính những người đang làm trong hệ thống. Lãnh đạo một bệnh viện chia sẻ rằng chăm sóc người bệnh tâm thần đòi hỏi không chỉ năng lực chuyên môn mà còn cần sự kiên trì, thấu hiểu và đồng hành lâu dài. Họ khẳng định giá trị lớn nhất của bệnh viện không nằm ở tòa nhà hay trang thiết bị, mà ở con người. Đó là nền tảng của mô hình chăm sóc lắng nghe: tạo môi trường trong đó cán bộ được tôn trọng, đồng nghiệp biết chia sẻ, lãnh đạo biết lắng nghe và mỗi người cảm nhận được giá trị của mình. Trong dịp kỷ niệm 50 năm thành lập một bệnh viện tâm thần ở Thái Bình (1976–2026), đơn vị không chỉ đào sâu chuyên môn mà còn tổ chức giải thể thao Pickleball và hỗ trợ bữa ăn miễn phí cho toàn bộ bệnh nhân điều trị nội trú từ tối 7/10 đến hết bữa trưa 9/10/2026. Những việc tưởng nhỏ ấy gửi đi thông điệp lớn: phục hồi bệnh nhân tinh thần bắt đầu từ việc đối xử với họ như những con người toàn vẹn, xứng đáng được lắng nghe và chăm sóc tử tế.
