Thông điệp từ một danh y 90 tuổi: sống khỏe với bệnh mạn tính là lựa chọn mỗi ngày
Sống khỏe với bệnh mạn tính tuổi cao là cách một người chủ động điều chỉnh ăn uống, vận động, giấc ngủ và tinh thần mỗi ngày để cơ thể ổn định, giảm biến chứng và duy trì chất lượng sống, thay vì phó mặc hoàn toàn cho thuốc men hay bệnh viện. Câu chuyện Quốc y Đại sư, GS.TS.BS Lý Tế Nhân (1931-2021), hơn 60 năm hành nghề y tại các bệnh viện lớn của Trung Quốc, là minh chứng thuyết phục cho điều đó. Dù mắc cùng lúc cao huyết áp, đường huyết cao và mỡ máu cao – bộ ba bệnh mạn tính điển hình ở người lớn tuổi – ông vẫn giữ được lối sống năng động, tinh thần minh mẫn, tiếp tục khám bệnh sáng thứ Năm hằng tuần khi đã gần 90 tuổi. Thay vì dựa vào các bí quyết thần kỳ, ông chọn 4 thói quen dưỡng sinh tuổi 90 rất đời thường: ăn vừa đủ, vận động đều, ngủ đúng giờ và giữ tinh thần lạc quan.
Ăn ít mà khôn: nền tảng quản lý bệnh mạn tính tuổi cao
Nếu phải chọn một điểm khởi đầu cho thói quen sống khỏe, thì ăn uống điều độ và vừa đủ chính là “thuốc” quan trọng nhất cho người có bệnh mạn tính tuổi cao. Giáo sư Lý Tế Nhân tóm gọn nguyên tắc ăn uống của mình trong 5 chữ: ít, đa dạng, thanh đạm, ấm và chậm. Ông ăn đúng giờ, kiểm soát khẩu phần, dừng lại khi mới no khoảng 70% và luôn phối hợp thịt với nhiều loại rau, tránh món quá lạnh hoặc quá nóng. Cách ăn này không chỉ giúp huyết áp, đường huyết, mỡ máu ổn định hơn mà còn giảm gánh nặng cho gan, thận và hệ tiêu hóa. Quan trọng hơn, ông khẳng định chăm sóc sức khỏe qua ăn uống không cần dựa vào thực phẩm đắt tiền; điều cốt lõi là khẩu phần hợp lý, cân bằng dinh dưỡng và thói quen ăn uống khoa học – một quan điểm rất thực tế cho quản lý bệnh tại nhà.
Vận động và sinh hoạt điều độ: thuốc bổ cho tim mạch, xương khớp
Nhiều người cao tuổi sợ vận động vì đau khớp, mệt tim, nhưng chính ít cử động mới khiến cơ thể nhanh suy. Lý Tế Nhân chọn cách ngược lại: sinh hoạt điều độ, vận động mỗi ngày. Ông giữ lịch thức dậy 6h sáng, nghỉ trưa 13h, đi ngủ 22h và chỉ thay đổi khi có việc đặc biệt – một khung giờ ổn định giúp nhịp sinh học, huyết áp và đường huyết bớt dao động. Mỗi sáng, ông tự thiết kế bài khởi động gồm duỗi tay chân, cúi người, xoa bụng, xoa mặt và vận động nhẹ nhàng các vùng cơ thể. Thêm vào đó là chạy chậm, tập Thái cực quyền, đi bộ buổi tối và đứng dậy vận động giữa giờ làm việc. Ông nhấn mạnh: không cần tập nặng; điều quan trọng là chọn bài tập phù hợp tuổi, sức khỏe và duy trì đều đặn để tim mạch, xương khớp luôn được “bôi trơn”.
Ngủ đúng giờ, giữ đầu óc nhẹ nhàng: miễn dịch tốt bắt đầu từ não
Với bệnh mạn tính tuổi cao, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài có thể phá hỏng mọi nỗ lực ăn kiêng hay tập luyện. Lý Tế Nhân coi sức khỏe tinh thần quan trọng không kém thể chất. Ông chủ động sắp xếp công việc để không làm việc quá sức, giữ tính cách vui vẻ, lạc quan và luôn tìm cách cân bằng giữa lao động và nghỉ ngơi. Theo ông, cuộc sống luôn có chuyện không như ý; nếu không học cách nhìn thoáng và buông bỏ phiền muộn, cơ thể sẽ phải trả giá bằng huyết áp tăng, đường huyết dao động, miễn dịch suy giảm. Trước khi ngủ, ông ngâm chân nước ấm, xoa bóp huyệt Thái Xung, Dũng Tuyền như một nghi thức thư giãn. Tuy nhiên, chính ông cũng thừa nhận hiệu quả các phương pháp này khác nhau tùy người và không thể thay thế điều trị y khoa khi đã có bệnh lý.
Hiệu ứng cộng hưởng của 4 thói quen: dưỡng sinh tuổi 90 không phải chuyện may rủi
Điều đáng học nhất từ vị danh y không phải tuổi thọ 90, mà là cách ông biến 4 thói quen giản dị thành một hệ thống dưỡng sinh tuổi 90 có tính cộng hưởng. Ăn uống có chừng mực, sinh hoạt đúng giờ, vận động phù hợp và duy trì tinh thần lạc quan là bốn chân của chiếc ghế sức khỏe. Thiếu một chân, chiếc ghế dễ chao đảo. Khi ăn uống điều độ, cơ thể có nền tảng tốt để hưởng lợi từ vận động; ngủ đúng giờ giúp cơ bắp phục hồi, hệ miễn dịch mạnh hơn; tinh thần lạc quan khiến người bệnh kiên trì với thói quen sống khỏe thay vì bỏ cuộc giữa chừng. Dĩ nhiên, không có lối sống nào bảo đảm một người sẽ sống thọ hay tránh được mọi bệnh tật. Nhưng những thói quen này là gợi ý rõ ràng để mỗi người tự thiết kế cách quản lý bệnh tại nhà, phù hợp với độ tuổi và thể trạng của mình.
