Từ “sống thọ, nhiều bệnh” đến yêu cầu phải phòng ngừa sớm
Phòng ngừa bệnh người cao tuổi là cách tiếp cận y tế chủ động nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh mạn tính, duy trì khả năng tự chăm sóc và kéo dài những năm sống khỏe thông qua thay đổi lối sống, chế độ ăn uống cân bằng, khám định kỳ và quản lý sức khỏe liên tục thay vì chờ đến khi bệnh xuất hiện mới điều trị. Ngày 23/8, tại chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ở TP HCM, các bác sĩ đã nêu nghịch lý: tuổi thọ tăng nhờ tiến bộ y khoa nhưng người Việt phải sống nhiều năm với bệnh mạn tính và yếu tố nguy cơ phổ biến. Nói thẳng ra, chúng ta đang chấp nhận mô hình “sống lâu nhưng không khỏe”, trong khi Bộ Y tế đã chuyển hẳn sang tư duy y tế dự phòng, sàng lọc sớm và quản lý sức khỏe liên tục trong cộng đồng. Câu hỏi không còn là có phòng ngừa hay không, mà là chúng ta bắt đầu sớm đến mức nào.
Già hóa nhanh, bệnh mạn tính bùng nổ: cái giá của việc chậm phòng ngừa
Theo dữ liệu dân cư, Việt Nam có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm trên 16% dân số và thuộc nhóm già hóa nhanh nhất thế giới. Cùng lúc, Bộ Y tế ghi nhận người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, kèm suy dinh dưỡng và suy giảm khối cơ, khiến nhu cầu chăm sóc và chi phí điều trị tăng mạnh. Đây không phải tương lai xa mà là hiện thực của bệnh mạn tính Việt Nam ngay trong mỗi gia đình. Khi 14-32% người cao tuổi bị suy giảm khối cơ, tỷ lệ trên 80 tuổi lên hơn 54%, nguy cơ té ngã, mất tự chủ và phụ thuộc chăm sóc là rất lớn. Câu chuyện không chỉ là sống thêm bao nhiêu năm, mà là những năm đó người già nằm trên giường bệnh hay còn đủ sức tự đi, tự ăn, tự quyết định cuộc sống của mình.
Hướng dẫn sức khỏe tuổi cao của Bộ Y tế: biết rồi nhưng đã làm đến đâu?
Tại chương trình “Ngày chăm sóc sức khỏe người cao tuổi – Vì một Việt Nam khỏe mạnh hơn” ở TP HCM, hơn 1.000 người già được khám, tư vấn, sàng lọc bệnh không lây nhiễm miễn phí. Không chỉ là chiến dịch truyền thông, đây là bước thực thi rõ ràng tinh thần Nghị quyết 72 về chuyển từ “có bệnh mới đi khám” sang ưu tiên dự phòng, phát hiện sớm nguy cơ và quản lý sức khỏe liên tục trong cộng đồng. Bộ Y tế khuyến cáo người cao tuổi duy trì vận động phù hợp, ăn uống cân đối, giảm muối, đường và chất béo không lành mạnh, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ngủ đủ và giữ tinh thần lạc quan. Vấn đề là nhiều gia đình xem đây như “lời khuyên hay” chứ chưa coi đó là phác đồ phòng bệnh bắt buộc phải áp dụng hàng ngày, càng sớm càng tốt, ngay từ trung niên chứ không đợi đến khi đã yếu.
Chế độ ăn uống cân bằng và vận động: “thuốc” phòng bệnh rẻ nhất cho tuổi già
Thông điệp dinh dưỡng của các chuyên gia rất rõ: tĩnh tại thì teo, tập tành thì to. Người cao tuổi cần vận động theo sức, kết hợp một chế độ ăn uống cân bằng: đủ năng lượng, giàu protein, chia nhiều bữa nhỏ, đa dạng thực phẩm, ưu tiên đạm chất lượng cao từ trứng, sữa, thịt cá, đậu, kèm uống đủ nước. Đây là nền tảng phòng ngừa suy dinh dưỡng, mất cơ, từ đó giảm nguy cơ té ngã, mệt mỏi, lệ thuộc. Đồng thời, Bộ Y tế nhấn mạnh phải giảm muối, đường, chất béo không lành mạnh để hạ nguy cơ tăng huyết áp, đột quỵ, đái tháo đường – những bệnh mạn tính Việt Nam đang bùng nổ. Với người ăn uống kém, nguy cơ suy dinh dưỡng cao, việc được đánh giá nhu cầu dinh dưỡng, bổ sung dưỡng chất đặc hiệu và được con cháu hỗ trợ bữa ăn trong không khí thoải mái là phần không thể thiếu của phòng bệnh người cao tuổi.
Phòng ngừa không dừng ở sàng lọc: cần lộ trình theo dõi cả năm, cả đời
Các bác sĩ nhấn mạnh: khám một lần rồi để đó không phải phòng ngừa. Sàng lọc chỉ có ý nghĩa khi đi kèm tư vấn, theo dõi và kết nối với y tế cơ sở để điều chỉnh thuốc men, lối sống theo thời gian. Với người cao tuổi, khám sức khỏe định kỳ, tầm soát sớm và quản lý bệnh mạn tính là trụ cột để tối ưu chất lượng cuộc sống, không phải dịch vụ “xa xỉ” cho người có điều kiện. Định hướng từ năm 2026, người dân sẽ được khám hoặc sàng lọc sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần và được quản lý sức khỏe chủ động. Điều đó chỉ phát huy tác dụng nếu mỗi gia đình xem hướng dẫn sức khỏe tuổi cao của Bộ Y tế như hợp đồng cam kết hành động: tuân thủ thuốc, đi khám khi có dấu hiệu bất thường, duy trì vận động và chế độ ăn cân bằng như thói quen sống, không phải phong trào ngắn hạn.
