Mốc lịch sử: Khi xe điện hóa chính thức vượt xe xăng dầu
Xe điện hóa Việt Nam là nhóm các mẫu xe sử dụng hoàn toàn điện (BEV) hoặc kết hợp động cơ điện với động cơ đốt trong (hybrid), hiện đang tăng trưởng nhanh và lần đầu tiên vượt doanh số xe thuần xăng dầu ở phân khúc xe con, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong thị trường ô tô điện của quốc gia này.
Điểm then chốt là kể từ tháng 3, doanh số xe con điện hóa (thuần điện và hybrid) đã vượt xe thuần xăng dầu và duy trì thế dẫn trong 5 tháng liên tiếp. Đây không phải là một “tai nạn thống kê” mà là dấu hiệu một sự chuyển dịch bền vững: người Việt đã bắt đầu bỏ phiếu bằng ví tiền cho xe điện hóa. Ở đỉnh cao, nhóm xe điện hóa đạt 30.954 chiếc, tạo khoảng cách gần 6.000 xe so với xe xăng. Tính lũy kế 7 tháng, xe điện hóa bán 151.336 chiếc, cao hơn 1,3% so với 149.248 xe thuần xăng dầu. Đáng nói, chỉ một năm trước, xe điện hóa còn kém tới 32,5%, nên đây là cú lội ngược dòng hiếm thấy trên thị trường ô tô Việt Nam.
Vì sao xe điện vượt xăng dầu đúng vào lúc này?
Không phải ngẫu nhiên xe điện vượt xăng dầu. Cú bứt phá bắt đầu từ tháng 3, trùng với thời điểm giá xăng dầu tăng đột biến do xung đột Trung Đông. Khi chi phí vận hành xe xăng leo thang, lợi thế chi phí sử dụng thấp của xe điện trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Nhờ hệ sinh thái sạc được mở rộng, cùng danh mục sản phẩm phủ kín nhiều phân khúc, rào cản tâm lý với xe điện hóa giảm mạnh.
Một cú hích lớn khác đến từ chính sách. Xe thuần điện được gia hạn miễn lệ phí trước bạ lần đầu đến hết năm 2030, còn xe hybrid được ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt, tạo dư địa giảm giá mà vẫn bảo đảm lợi nhuận. Trên thị trường, không ít mẫu xe phổ thông đang có giá bán thực tế thấp hơn niêm yết từ vài chục đến cả trăm triệu đồng, giúp kích thích nhu cầu mua sắm. Nói cách khác, người tiêu dùng đang hưởng lợi kép: xe rẻ hơn, vận hành tiết kiệm hơn. Khi các yếu tố chi phí, chính sách và sản phẩm cùng hội tụ, việc xe điện hóa vượt xe xăng dầu chỉ là vấn đề thời gian.
Vai trò của VinFast và bức tranh tăng trưởng mới
Thị trường ô tô Việt Nam không chỉ tăng về lượng mà còn thay đổi về chất. Doanh số toàn thị trường tháng gần nhất đạt 33.707 xe, tăng 8% so với tháng 6 và 6% so với cùng kỳ năm trước. Điểm sáng nằm ở phân khúc xe du lịch, với 17.783 chiếc, tăng 14% theo tháng, trong khi xe hybrid tăng tới 38% so với cùng kỳ. Trong bức tranh đó, xe điện hóa rõ ràng đang là động lực tăng trưởng chính.
Trung tâm của làn sóng này là VinFast. Hãng cho biết đã bàn giao 21.781 ô tô điện trong tháng 7, nâng tổng doanh số 7 tháng lên 137.697 xe và tăng trưởng 74,2% so với cùng kỳ. Đây là con số không chỉ thể hiện sức bán của một thương hiệu, mà còn cho thấy thị trường ô tô điện Việt Nam đã có một trụ cột nội địa đủ mạnh để kéo cả ngành đi lên. Xe điện vượt xăng dầu là kết quả của một chiến lược dài hơi: từ phát triển dải sản phẩm VF 2, VF 3, VF 5, VF 6, VF MPV 7, đến việc mở rộng hệ sinh thái sạc và dịch vụ. Khi doanh số xe điện hóa vượt xe xăng dầu 5 tháng liên tiếp, có thể coi VinFast là “đầu tàu” của bước ngoặt này.
Xu hướng EREV: Làn sóng thứ hai của xe điện hóa
Nếu làn sóng thứ nhất là xe thuần điện và hybrid, thì xu hướng EREV (Extended Range Electric Vehicle) đang mở ra làn sóng thứ hai. EREV là xe điện có thêm động cơ đốt trong làm nguồn điện dự phòng cho mô-tơ, giúp kéo dài phạm vi hoạt động. Với tâm lý “sợ hết pin giữa đường” còn khá phổ biến, EREV mang lại cảm giác yên tâm hơn cho nhiều khách hàng còn lưỡng lự với xe điện thuần.
Thị trường ô tô điện Việt Nam đã bắt đầu đón những mẫu EREV đầu tiên như Volkswagen ID. ERA 9X, dự kiến giao xe từ cuối tháng 10. Sắp tới, các dòng EREV khác, trong đó có cả sản phẩm VinFast như bán tải VF WILD, được kỳ vọng sẽ khiến phân khúc này đa dạng hơn. Đây là mắt xích quan trọng trong xu hướng EREV: nó không thay thế xe thuần điện, mà đóng vai trò cầu nối, giúp người dùng chuyển dần từ xe xăng sang xe điện hóa mà không quá lo về hạ tầng sạc hay quãng đường. Nếu được định giá hợp lý, EREV có thể trở thành “vũ khí” giúp xe điện hóa mở rộng mạnh hơn sang các tỉnh, vùng xa.
Ý nghĩa chiến lược và những thách thức phía trước
Việc xe điện hóa vượt xe xăng dầu ở phân khúc xe con không chỉ là cuộc đua doanh số, mà là bước ngoặt chiến lược cho toàn thị trường. Lũy kế 7 tháng, khoảng cách mới chỉ 1,3% nên chưa thể coi là áp đảo, nhưng xu hướng đã rõ: tăng trưởng xe điện hóa đang nóng lên, trong khi xe xăng phải dựa nhiều vào khuyến mại để giữ nhịp. Từ tháng 8 đến cuối năm là mùa cao điểm mua ô tô, các hãng chắc chắn sẽ tiếp tục cuộc đua ưu đãi để hoàn thành kế hoạch, và điều này sẽ tiếp tục có lợi cho người tiêu dùng.
Tuy vậy, chặng đường phía trước không thiếu thách thức. Sức mua thực tế, khả năng duy trì các chương trình kích cầu và tốc độ đầu tư hạ tầng sạc sẽ quyết định mức tăng trưởng trong nửa cuối năm. Nếu chính sách thuế và phí ổn định, xu hướng EREV được triển khai đúng lúc, còn các hãng nội địa và liên doanh tiếp tục tăng tính cạnh tranh, xe điện hóa Việt Nam hoàn toàn có thể biến lợi thế mong manh hiện tại thành ưu thế lâu dài. Kết luận hợp lý nhất lúc này: “Cuộc chơi đã đổi chiều, nhưng kết quả chung cuộc vẫn phụ thuộc vào cách thị trường và nhà làm chính sách đi tiếp trong 3–5 năm tới.”
