Từ thị trường non trẻ đến top 10 xe điện hóa toàn cầu
Sự bùng nổ của xe điện Việt Nam là quá trình thị trường ô tô điện chuyển từ gần như con số 0 trước năm 2020 sang mức phổ cập thuộc nhóm cao nhất thế giới, nhờ kết hợp giữa chiến lược của doanh nghiệp nội địa, ưu đãi chính sách, sự thay đổi hành vi người dùng và áp lực kinh tế dài hạn lên xe xăng. Điểm mấu chốt: Việt Nam không đi từ từ mà “nhảy cóc” trong điện hóa giao thông. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) xếp Việt Nam vào top 10 thị trường có mức độ phổ biến xe điện hóa cao nhất thế giới. Tỷ lệ xe điện hóa trên tổng số ô tô bán ra đạt 40%, vượt xa mức trung bình toàn cầu 25% và nhiều thị trường lớn như Australia, Hàn Quốc, Mỹ. Đó là bước nhảy chưa từng có đối với một thị trường mới chỉ hình thành lớp khách hàng xe điện cách đây vài năm. Nhưng tăng trưởng nhanh không phải chuyện tình cờ. Đằng sau các con số là một câu chuyện cấu trúc: sự xuất hiện đúng thời điểm của VinFast và dòng xe điện giá rẻ, việc xe xăng mất dần lợi thế ở phân khúc cỡ A, cộng với chính sách thuế phí thiên về xe điện. Điện hóa ở Việt Nam, nếu nhìn kỹ, là kết quả của một chiến lược tổng lực hơn là phong trào nhất thời.
VinFast và chiến lược phổ cập xe điện: đánh vào kinh tế dài hạn
Nếu phải chọn một nhân tố trung tâm trong cuộc chuyển dịch sang thị trường ô tô điện, câu trả lời là VinFast chiến lược. Giới chuyên gia nhận định hãng này giữ vai trò trung tâm trong bước chuyển sang xe điện tại Việt Nam. Năm 2025, VinFast bán hơn 175.000 ô tô điện, gần như đại diện cho toàn bộ thị trường xe điện hóa trong nước. Chỉ 7 tháng đầu năm 2026, con số đã gần 138.000 xe. Những dữ liệu này cho thấy đây không chỉ là một hãng xe, mà là “đầu máy” kéo thị trường. Chiến lược của VinFast khá rõ: phổ cập xe điện bằng cách giảm rào cản kinh tế. Hãng xây dựng dải sản phẩm trải rộng từ xe đô thị cỡ nhỏ như VF 2, VF 3 đến SUV lớn VF 8, VF 9, bao phủ nhiều ngân sách và nhu cầu. Cộng thêm ưu đãi lệ phí trước bạ 0% cho ô tô điện, người mua tiết kiệm được khoản đáng kể so với xe xăng cùng phân khúc. Đó là cú “bẻ lái” tâm lý: thay vì coi xe điện là món đồ công nghệ đắt đỏ, người dùng bắt đầu nhìn nó như bài toán tiết kiệm dài hạn. Lợi thế kinh tế không chỉ dừng ở lúc mua. Trong quá trình sử dụng, chi phí năng lượng và bảo dưỡng đều thấp hơn xe xăng, do không cần thay dầu động cơ, lọc dầu, bugi và chu kỳ bảo dưỡng đã được kéo dài từ 12.000 lên 15.000 km. Chính sách miễn phí sạc tại hệ thống V-Green trong nhiều năm với số lượt nhất định mỗi tháng càng củng cố cảm nhận “xe điện giúp giảm gánh tài chính” của người dùng. Đây là điểm khiến khách hàng như anh Nguyễn Trình Nam phải thừa nhận: "Mua xe dễ, chi phí sử dụng tiết kiệm hơn hẳn xe xăng, lại phù hợp với xu hướng và các quy định của Nhà nước, thì đương nhiên phải ưu tiên chuyển đổi sang xe điện".
Xe điện giá rẻ lên ngôi, xe xăng cỡ A mất dần thị phần
Nếu muốn thấy rõ nhất việc xe xăng mất thị phần, hãy nhìn vào phân khúc xe giá rẻ. Khoảng ba năm trở lại đây, dấu vết của tiến trình điện hóa giao thông bắt đầu hiện rõ trên thị trường Việt. Nhóm xe điện giá rẻ – đặc biệt các mẫu đô thị cỡ nhỏ – đang lấn sân trực diện vào địa hạt từng thuộc về Hyundai Grand i10, Toyota Wigo, Kia Morning, Honda Brio. Lợi thế đó bắt đầu bị lung lay khi lần lượt các mẫu xe điện giá rẻ ra mắt. VF 5 từng đạt gần 32.000 xe và trở thành mẫu xe bán chạy nhất thị trường. Sau đó, VF 3 với 44.585 xe bàn giao đã tiếp tục chiếm ngôi đầu. Tính riêng 7 tháng, người Việt mua 29.345 chiếc VF 3, gấp 16,5 lần tổng doanh số 1.778 xe cùng kỳ của Hyundai Grand i10 và Toyota Wigo cộng lại. Đây là tỷ lệ nói thẳng vào thực tế: xe xăng gầm thấp cỡ A đang đánh mất vị thế trước xe điện giá rẻ. Nhóm xe điện đô thị cỡ nhỏ của VinFast với VF 2, Minio Green, VF 3 thể hiện ưu thế rõ rệt trước các đối thủ xăng đô thị cỡ A. Những mẫu xe này được định vị giá cạnh tranh, dùng truyền động điện mới lạ, trang bị tiện nghi nhỉnh hơn so với xe xăng cùng mức giá, tạo cảm giác “được nhiều hơn” cho người mua. Đồng thời, thị trường không chỉ có VinFast: Bestune Xiaoma, Dongfeng Box, Wuling Bingo, Nano S05… xuất hiện thêm, khiến thị trường ô tô điện trở nên sôi động ngay ở phân khúc vốn nhạy cảm với giá.
Xe xăng chưa biến mất và viễn cảnh thị trường ô tô điện
Nhưng nói xe xăng mất sạch chỗ đứng thì là nhận định vội vàng. Ngay trong phân khúc bị xe điện giá rẻ tấn công mạnh nhất, Hyundai Grand i10 vẫn duy trì được lượng khách nhất định với doanh số hàng nghìn xe mỗi 7 tháng, dù xu hướng giảm rất rõ so với giai đoạn 2021. Xe xăng vẫn có chỗ cho những người ưu tiên thói quen, mạng lưới sửa chữa quen thuộc hoặc chưa tin hoàn toàn vào hạ tầng sạc. Điều đáng nói là xe điện Việt Nam đang được hỗ trợ bằng một hệ sinh thái ngày càng phủ rộng: hơn 150.000 cổng sạc trên cả nước giúp người dùng bổ sung năng lượng thuận tiện. Đây là nền tảng để IEA dự báo tỷ lệ xe điện hóa trong tổng lượng ô tô bán ra tại Việt Nam có thể vượt 80% vào năm 2035. Nếu dự báo thành sự thật, xe xăng sẽ không biến mất ngay, nhưng sẽ trở thành lựa chọn thiểu số, tập trung ở một số nhu cầu đặc thù. Từ góc nhìn người dùng, điều quan trọng không phải “điện hay xăng” mà là khả năng lựa chọn thông minh. Xe điện giá rẻ đang cho thấy lợi thế rõ ràng ở chi phí dài hạn, tiện nghi và xu hướng chính sách. Xe xăng vẫn duy trì chỗ đứng ở một số phân khúc và thói quen tiêu dùng. Cán cân đang nghiêng về xe điện, nhưng chính người mua – với quyết định dựa trên túi tiền và nhu cầu thực tế – sẽ là người quyết định tốc độ điện hóa của thị trường ô tô điện Việt Nam trong thập kỷ tới.
