Từ giấc mơ đường sắt cao tốc Bắc Nam đến chiếc còng số 8
Vụ khởi tố và bắt tạm giam ông Võ Xuân Trường, Chủ tịch công ty cổ phần Mekolor, là câu chuyện về một doanh nhân từng gây sốc với đề xuất đầu tư dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam bằng vốn tự có, sau đó bị cáo buộc phát tán thông tin sai sự thật liên quan khoản tiền khổng lồ, cho thấy ranh giới mong manh giữa tham vọng hạ tầng và trách nhiệm pháp lý trong không gian truyền thông số Việt Nam. Theo cơ quan an ninh điều tra Công an TP Cần Thơ, ông Võ Xuân Trường bị bắt giữ để điều tra về hành vi “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”. Điều đáng chú ý là nhân vật này không xuất phát từ lĩnh vực xây dựng hay giao thông, mà từ một doanh nghiệp hoạt động trong mảng tổ chức giới thiệu và xúc tiến thương mại, nhưng lại từng tự tin đặt mình vào tâm điểm một siêu dự án hạ tầng quốc gia.
Mekolor và hình ảnh một "nhà đầu tư hạ tầng" tự xây
Trong cao điểm thảo luận về đường sắt cao tốc Bắc Nam, thông tin Liên minh Mekolor sẵn sàng đầu tư dự án 100 tỷ USD bằng vốn tự có, không cần ưu đãi hay hỗ trợ từ Nhà nước, đã khiến dư luận choáng váng. Dù chi tiết tài chính không được chứng minh công khai, phát biểu đó đủ để biến một công ty cổ phần tại Cần Thơ – vốn được đăng ký trong lĩnh vực xúc tiến thương mại – thành cái tên được nhắc tới như một nhân tố mới trong đầu tư hạ tầng. Mấu chốt vấn đề là môi trường truyền thông đã tiếp nhận và khuếch đại tuyên bố này mà thiếu lớp kiểm chứng độc lập về năng lực, dòng tiền hay cơ chế pháp lý. Một câu nói kiểu "chúng tôi có 100 tỷ USD vốn tự có" nhanh chóng trở thành tiêu đề, nhưng lại không đi kèm hồ sơ năng lực rõ ràng, tạo ra ảo giác về một nhà đầu tư khổng lồ mang tên Võ Xuân Trường Mekolor.
Khoản 10 tỷ euro trong hồ sơ ngân hàng và bước ngoặt pháp lý
Bước ngoặt khiến ông Trường từ người đề xuất dự án 100 tỷ USD trở thành bị can nằm ở bộ hồ sơ liên quan khoản tiền 10 tỷ euro. Theo kết quả điều tra, năm 2021, Công ty CP Mekolor mở tài khoản tại một chi nhánh ngân hàng ở Cần Thơ, rồi cung cấp hồ sơ thể hiện có chuyển khoản 10 tỷ euro từ đối tác Immobilien Partner GmbH (Đức) qua một ngân hàng Đức về tài khoản Mekolor, kèm điện thanh toán MT103 và tra soát MT199 đề ngày 22/6/2021 để đề nghị tiếp nhận khoản tiền này. Sau khi tra soát, ngân hàng Việt Nam không ghi nhận giao dịch, cảnh báo tài liệu có dấu hiệu giả mạo và nguy cơ lừa đảo. Thay vì chấp nhận khả năng bị lợi dụng tên tuổi, phía Mekolor lại chọn con đường tố cáo, gửi đơn lên một tòa trọng tài quốc tế, cho rằng ngân hàng cùng Ngân hàng Nhà nước đã chiếm đoạt và sử dụng khoản 10 tỷ euro. Đây là bước đi cho thấy một kiểu tư duy: dùng những con số khổng lồ để xây dựng câu chuyện nạn nhân trước hệ thống tài chính.
Từ xử phạt hành chính đến khởi tố chủ tịch công ty
Vấn đề không dừng ở tranh chấp dân sự giữa doanh nghiệp và ngân hàng. Cơ quan điều tra xác định ông Võ Xuân Trường cùng một số cá nhân, tổ chức đã cố tình đăng tải thông tin sai sự thật về khoản tiền 10 tỷ euro trên nhiều website quốc tế và mạng xã hội, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín và hoạt động của các cơ quan nhà nước cùng hệ thống ngân hàng. Hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo và xuyên tạc đã bị cơ quan quản lý thông tin – truyền thông xử phạt hành chính. Nhưng thay vì dừng lại, ông Trường tiếp tục dùng tài khoản mạng xã hội "Philip Vo" để đăng, chia sẻ nhiều bài viết bị cho là vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Khi chế tài hành chính không còn đủ răn đe, vụ việc được chuyển sang giai đoạn hình sự với quyết định khởi tố chủ tịch công ty và bắt tạm giam, đồng thời khám xét nơi ở và trụ sở Mekolor tại Cần Thơ và TP.HCM. Hiện hồ sơ vụ án vẫn tiếp tục được củng cố, điều tra mở rộng và xử lý theo quy định pháp luật.
Thông điệp cảnh tỉnh sau một cú rơi từ "đại gia" hạ tầng
Câu chuyện Võ Xuân Trường và Mekolor là lời nhắc rằng tham vọng hạ tầng không thể được xây bằng những phát ngôn siêu khủng thiếu kiểm chứng. Khi một doanh nghiệp chưa chứng minh được năng lực, chỉ bằng tuyên bố về đường sắt cao tốc Bắc Nam trị giá dự án 100 tỷ USD, rồi gắn thêm các tài liệu không được phía ngân hàng thừa nhận, khoảng cách từ hình ảnh "đại gia" tới bị can hình sự trở nên rất ngắn. Vụ khởi tố chủ tịch công ty cho thấy hệ thống pháp luật Việt Nam đã bước vào cuộc chơi truyền thông số với thông điệp rõ: quyền tự do bày tỏ, kể cả trên mạng xã hội, không miễn trừ trách nhiệm trước những thông tin sai sự thật, ảnh hưởng tới cơ quan nhà nước và tổ chức tài chính. Sự nghiêm khắc đó, nếu được áp dụng nhất quán, sẽ là lực hãm cần thiết cho những câu chuyện đầu tư hạ tầng tưởng như không giới hạn, nhưng lại đứng trên nền tảng pháp lý rất hữu hạn.
