Áp lực tăng tốc khi năm sắp khép lại
Giải ngân vốn đầu tư công là quá trình đưa nguồn vốn ngân sách đã được giao vào thanh toán cho các dự án, biến kế hoạch đầu tư thành công trình và hạ tầng thực tế. Tại Sơn La, nhiệm vụ này đang bước vào giai đoạn quyết định: ngày 28/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Tiến chủ trì cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến để đôn đốc tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.
Tính đến ngày 26/10, tỉnh đã giải ngân 4.260,990 tỷ đồng, tương đương 54,2% kế hoạch vốn đã phân bổ và 57,1% kế hoạch chi tiết; kết quả tăng 298,083 tỷ đồng so với ngày 30/9. Mức tăng cho thấy dòng vốn vẫn được đưa vào dự án, nhưng tỷ lệ còn lại cũng cảnh báo rằng thời gian ít ỏi cuối năm không thể được xử lý bằng nhắc nhở chung chung. Trọng tâm phải là xác định đúng điểm nghẽn ở từng chủ đầu tư, dự án và địa bàn.
Khoảng cách giữa kế hoạch và khả năng thực hiện
Bức tranh vốn đầu tư công 2026 cho thấy tốc độ chưa đồng đều. Trong tổng số vốn đã giải ngân, vốn kế hoạch năm 2026 đạt 3.056,384 tỷ đồng, tương ứng 51,9%; vốn năm 2025 được phép kéo dài sang năm nay đạt 1.204,606 tỷ đồng, tương ứng 60,9%. Nhóm ban quản lý dự án đầu tư xây dựng giải ngân 60,3% kế hoạch, trong khi UBND các xã, phường đạt 42,2%; chỉ chín xã, phường vượt mốc 60%.
Sự chênh lệch ấy khiến tiến độ giải ngân cần được nhìn theo từng đơn vị, thay vì chỉ dựa vào con số toàn tỉnh. Khi hơn 3.605 tỷ đồng vẫn chưa giải ngân, việc để vốn nằm ở dự án thiếu điều kiện triển khai sẽ làm giảm cơ hội hoàn thành kế hoạch, đồng thời cản trở việc chuyển nguồn lực sang những công trình có thể thực hiện ngay.
Chỉ đạo cần đi cùng xử lý dứt điểm
Cuộc họp tập trung vào những tháng còn lại của năm, khi thời gian thi công và hoàn tất thủ tục ngày càng hạn hẹp. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu chủ đầu tư, đơn vị và địa phương nâng trách nhiệm, tăng tốc triển khai dự án; đồng thời rà soát để kiên quyết thu hồi, điều chuyển trước ngày 15/11/2026 số vốn ở những dự án khó có khả năng giải ngân sang công trình thiết yếu khác. Đây là hướng xử lý hợp lý: không nên giữ vốn ở nơi chưa thể dùng khi dự án khác có thể hấp thụ nguồn lực.
Tuy nhiên, điều chuyển vốn chỉ phát huy tác dụng nếu đi kèm tháo gỡ vướng mắc cụ thể và theo dõi sát tiến độ. Các cơ quan, địa phương cần làm rõ dự án nào vướng thủ tục, mặt bằng hay điều kiện triển khai, rồi giao trách nhiệm xử lý và mốc hoàn thành. Nếu không, áp lực cuối năm dễ biến thành cuộc chạy theo tỷ lệ giải ngân thay vì bảo đảm vốn được dùng đúng mục tiêu.
Thu tiền sử dụng đất cũng là một phép thử
Báo cáo tại cuộc họp của UBND tỉnh về tiến độ vốn và thu ngân sách cho thấy thu tiền sử dụng đất cũng còn nhiều dư địa phải cải thiện. Đến ngày 25/10, toàn tỉnh thu 20.275 tỷ đồng, đạt 43% dự toán và tăng 491 tỷ đồng so với ngày 15/10. Trong 104 xã, phường, 41 địa phương đạt hoặc vượt dự toán, 5 địa phương đạt từ 83% đến dưới 100%, còn 58 địa phương chưa đạt tiến độ.
Hai nhiệm vụ có quan hệ với nhau ở yêu cầu quản lý nguồn lực và kỷ luật thực hiện, nhưng không thể đánh đồng: thu ngân sách đất đai chưa đạt kế hoạch không tự động giải quyết được vướng mắc giải ngân của từng dự án. Dù vậy, các số liệu cùng nhấn mạnh một vấn đề: kết quả toàn tỉnh che khuất khoảng cách lớn giữa các địa bàn. Muốn khép năm tốt hơn, cần giám sát theo từng đơn vị, tháo gỡ đúng nút thắt và công khai trách nhiệm đến cùng.
