Bệnh tim mạch và ung thư: cùng một gốc rễ, không phải hai câu chuyện tách rời
Mối liên hệ giữa bệnh tim mạch và ung thư ở nam giới là sự kết hợp của các yếu tố lối sống, viêm mạn tính và suy giảm miễn dịch, khiến những người đã có tổn thương tim mạch phải đối mặt với nguy cơ ung thư suốt đời cao hơn rõ rệt so với người không mắc bệnh tim, đặc biệt với các ung thư phổi, thực quản và dạ dày. Mấu chốt của vấn đề là: nếu bạn nghĩ tim mạch và ung thư là hai đường thẳng song song, đã đến lúc phải thay đổi góc nhìn. Theo dữ liệu nghiên cứu, khoảng một nửa số người tham gia đã mắc hoặc phát triển bệnh tim mạch trong thời gian theo dõi, và ở nhóm nam giới này, nguy cơ mắc ung thư suốt đời tăng từ 10,2% lên 17,3%. Con số ấy không chỉ là thống kê, mà là lời cảnh báo cho cả một thế hệ đàn ông sống với thuốc lá, rượu và thừa cân.
Vì sao nam giới có bệnh tim mạch lại dễ bị ung thư hơn?
Điểm gây tranh cãi không phải là việc bệnh tim mạch có “gây” ung thư hay không, mà là việc chúng chia sẻ cùng một nền sinh học bất lợi. Kết quả hiện tại không cho thấy bệnh tim trực tiếp gây ung thư; thay vào đó, hai bệnh có thể cùng phản ánh tác động lâu dài của lối sống, viêm và các yếu tố sinh học khác. Hút thuốc, béo phì và uống nhiều rượu là bộ ba nguy cơ vừa đẩy huyết áp, mỡ máu tăng, vừa kích hoạt viêm mạn tính và làm suy yếu hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho tế bào ung thư phát triển. Khi mạch máu và mô tim đã bị tổn thương, cơ thể thường ở trong trạng thái “mệt mỏi miễn dịch”, khó kiểm soát các sai lệch tế bào. Mối liên hệ đặc biệt rõ với ung thư phổi, thực quản, dạ dày và một số loại ung thư khác. Đó là lý do chăm sóc tim mạch và phòng ngừa ung thư không thể tiếp tục là hai chiến lược rời rạc, mỗi chuyên khoa một góc.
Suy giảm miễn dịch: chiếc cầu nối giữa tim mạch, ung thư và zona
Nếu bệnh tim mạch và ung thư là hai điểm trên bản đồ sức khỏe, thì suy giảm miễn dịch chính là tuyến đường nối chúng lại. Người mắc ung thư, đặc biệt ung thư máu, có nguy cơ mắc zona cao gấp nhiều lần do hệ miễn dịch suy yếu. Một nghiên cứu trên hơn 241.000 người trưởng thành cho thấy nguy cơ zona ở người ung thư huyết học cao gấp 3,74 lần, ở người có khối u đặc tăng khoảng 30%, và bệnh nhân đang hóa trị có nguy cơ zona cao hơn 83% so với người không mắc ung thư. Đây không còn là câu chuyện “thêm một bệnh da liễu phiền toái”, mà là minh chứng cho việc hệ miễn dịch bị bào mòn bởi bệnh lý nền và điều trị, từ tim mạch đến ung thư và nhiễm virus. Khi hệ miễn dịch suy yếu do tuổi tác, bệnh lý hoặc quá trình điều trị, virus varicella zoster có cơ hội tái hoạt và gây zona. Cùng một cơ chế suy giảm miễn dịch đang âm thầm làm tăng nguy cơ ung thư nam giới, đồng thời mở đường cho zona ở bệnh nhân ung thư.
Zona ở bệnh nhân ung thư: hệ miễn dịch yếu không chỉ làm tăng nguy cơ, mà còn làm nặng hậu quả
Ở người suy giảm miễn dịch, đặc biệt bệnh nhân ung thư, zona không còn là vài mảng mụn nước đau rát rồi tự khỏi. Tổn thương có thể lan rộng, xuất hiện nhiều đợt mụn nước mới hoặc ảnh hưởng tới cơ quan khác như mắt, tai, phổi, não và hệ mạch máu. Một trong những hậu quả dai dẳng nhất của zona là đau thần kinh sau zona, khi cơn đau vẫn kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm dù da đã lành, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Đã từng mắc zona không đồng nghĩa với việc được bảo vệ suốt đời; virus vẫn tồn tại trong cơ thể và có khả năng tái hoạt khi miễn dịch suy yếu. Với bệnh nhân ung thư, một đợt zona nặng có thể làm gián đoạn hóa trị, xạ trị, khiến kế hoạch điều trị ung thư bị đảo lộn và kết cục tồi tệ hơn. Đây là lý do bác sĩ nhấn mạnh phát hiện và điều trị sớm zona ở nhóm này, thay vì coi đó là bệnh phụ.
Thông điệp cho nam giới: bảo vệ hệ miễn dịch để bảo vệ cả tim, chống ung thư và phòng zona
Khi đặt bệnh tim mạch và ung thư cạnh nhau, cùng với nguy cơ zona ở người suy giảm miễn dịch, một thông điệp rõ ràng hiện lên: lối sống và hệ miễn dịch là tuyến phòng thủ chung. Không hút thuốc, duy trì cân nặng hợp lý và hạn chế rượu có thể đồng thời giảm nguy cơ đối với cả hai nhóm bệnh gây tử vong hàng đầu. Với zona thần kinh, tiêm vắc-xin cho những đối tượng phù hợp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng, đặc biệt ở người từ 50 tuổi trở lên hoặc nhóm có suy giảm miễn dịch. Chủ động dự phòng bệnh, trong đó có tiêm vắc-xin, có ý nghĩa quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc zona và biến chứng. Nhưng tiêm chủng không thay thế được việc chăm sóc tim mạch và phòng ngừa ung thư. Giới nghiên cứu cho rằng chăm sóc tim mạch và phòng ngừa ung thư nên được kết nối chặt chẽ hơn. Nam giới, nhất là người đã có bệnh tim mạch hoặc ung thư, cần coi việc bảo vệ hệ miễn dịch – bằng lối sống lành mạnh, theo dõi định kỳ và tuân thủ điều trị – là chiến lược trung tâm nếu muốn giảm nguy cơ ung thư nam giới và zona ở bệnh nhân ung thư trong dài hạn.
