Cô đơn không chỉ là cảm xúc buồn, mà là một yếu tố hủy hoại sức khỏe
Cô đơn và cách ly xã hội là hai dạng thiếu hụt kết nối xã hội, trong đó cô đơn là cảm giác chủ quan không hài lòng với mối quan hệ, còn cách ly xã hội là tình trạng khách quan ít tiếp xúc và ít tương tác với người khác, và cả hai đều liên quan chặt chẽ đến việc giảm số năm sống khỏe mạnh về thể chất lẫn sức khỏe tinh thần. Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature Communications cho thấy cô đơn và cách ly xã hội không chỉ là câu chuyện tâm trạng mà là một dạng “chấn thương xã hội” kéo dài, có khả năng rút ngắn tuổi thọ khỏe mạnh tới khoảng 6 năm ở người trưởng thành trung niên. Điều đáng nói là chúng ta lại đang sống trong xã hội bận rộn, nơi cảm giác bị bỏ rơi càng dễ xảy ra hơn bao giờ hết.
Nghiên cứu lớn cho thấy chúng ta mất đi bao nhiêu năm sống khỏe mạnh
Điểm đáng chú ý của công trình đến từ Trường Sức khỏe Cộng đồng và Y học Nhiệt đới Celia Scott Weatherhead, Đại học Tulane (Mỹ) là quy mô rất lớn: dữ liệu của 277.489 người trưởng thành khỏe mạnh từ 40 đến 69 tuổi được phân tích để ước tính số năm sống không mắc bệnh kể từ tuổi 50. Sau khi đánh giá mức độ cô đơn và cách ly xã hội, nhóm nghiên cứu phát hiện những người vừa cảm thấy cô đơn vừa bị cách ly xã hội mất trung bình khoảng 6 năm tuổi thọ khỏe mạnh, tức là ít năm sống không mắc bệnh hơn so với những người không gặp hai tình trạng này. Đây là con số đủ để buộc chúng ta phải xem lại toàn bộ cách nhìn về cô đơn và sức khỏe: nó tương đương với việc cơ thể “già đi” sớm hơn nhiều năm, cả về thể chất lẫn sức khỏe tinh thần.
| Khía cạnh sức khỏe | Phụ nữ | Nam giới |
|---|---|---|
| Số năm sống không mắc bệnh thể chất mất đi | 2,4 năm | 1,7 năm |
| Số năm sống không mắc rối loạn tâm thần mất đi | 3,7 năm | 5,8 năm |
Cô đơn khác gì cách ly xã hội và vì sao phân biệt lại quan trọng
Một sai lầm phổ biến trong bàn luận về cô đơn và sức khỏe là trộn lẫn cô đơn với cách ly xã hội như một khái niệm. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây là hai chuyện khác nhau: cách ly xã hội là thước đo khách quan về mức độ kết nối của một người với những người xung quanh, tức số lần gặp gỡ, tham gia hoạt động, tương tác thường ngày. Ngược lại, cô đơn là cảm nhận chủ quan về sự không hài lòng với các mối quan hệ, ngay cả khi người đó vẫn có lịch giao tiếp dày đặc. Chính sự khác biệt này giúp giải thích vì sao một người có lịch làm việc, gặp gỡ, hội thảo kín ngày vẫn có thể khổ sở vì cô đơn; còn người ít tiếp xúc xã hội nhưng có vài mối quan hệ sâu sắc lại không bị tổn hại nặng nề như vậy. Hiểu đúng hai khái niệm này là bước đầu để xây chiến lược bảo vệ tuổi thọ khỏe mạnh thay vì chỉ đếm số bạn bè trên mạng.
Khi cô đơn và cách ly xã hội tấn công sức khỏe tinh thần mạnh hơn thể chất
Nếu nhìn vào các con số, tác động lên sức khỏe tinh thần còn rõ ràng hơn tác động lên bệnh lý thể chất. Ở phụ nữ, việc trải qua đồng thời cô đơn và cách ly xã hội làm giảm khoảng 2,4 năm sống không mắc bệnh thể chất, nhưng lại cắt đi khoảng 3,7 năm sống không mắc các rối loạn tâm thần. Ở nam giới, chênh lệch còn lớn hơn: họ mất 1,7 năm sống không mắc bệnh thể chất nhưng tới 5,8 năm sống không mắc rối loạn tâm thần. Các tác giả gợi ý rằng đàn ông có xu hướng cần sự hiện diện vật lý và tương tác xã hội thường xuyên, trong khi phụ nữ dựa nhiều hơn vào hỗ trợ cảm xúc, nên kiểu thiếu hụt nào sẽ khiến từng giới tổn thương nhiều hơn. Điều này cho thấy “cách ly xã hội” không chỉ là ít bạn, mà là lưỡi dao cắt trực tiếp vào sức khỏe tinh thần, làm giảm chất lượng cuộc sống lâu dài.
Không thể chờ cô đơn tự hết: cần chủ động bảo vệ tuổi thọ khỏe mạnh
Nghiên cứu mới củng cố thêm bằng chứng rằng cô đơn và cách ly xã hội liên quan đến nguy cơ tử vong sớm, đồng thời làm giảm mạnh tuổi thọ khỏe mạnh. Nhóm tác giả cho biết một lối sống lành mạnh gồm ăn uống hợp lý, tập thể dục, ngủ đủ, không hút thuốc có thể thu hẹp đáng kể số năm sống không mắc bệnh bị mất liên quan đến cách ly xã hội. Tuy vậy, các yếu tố này không làm giảm đáng kể nguy cơ sức khỏe gắn với cảm giác cô đơn, cho thấy hai tình trạng cần những cách can thiệp khác nhau. Diễn biến tiếp theo của công trình sẽ là khảo sát ở nhiều nhóm dân số và thử nghiệm lâm sàng để kiểm chứng mối quan hệ nhân quả giữa cô đơn, cách ly xã hội và sức khỏe. Nhưng chúng ta không cần chờ kết luận cuối cùng mới hành động: chủ động nuôi dưỡng kết nối ý nghĩa và chăm sóc sức khỏe tinh thần phải trở thành một phần của chiến lược sống lâu mà vẫn khỏe.
