Thuế quan Mỹ tăng nhưng đơn hàng Việt Nam không chững lại
Chủ đề chính của bài viết này là cách xuất khẩu Việt Nam Mỹ duy trì đà tăng trưởng và thích ứng với thuế quan Mỹ mới bằng việc nhắm đến doanh nghiệp nhỏ Mỹ, chuỗi cửa hàng và khách hàng B2C, trong bối cảnh chính sách thương mại thiếu ổn định và áp lực cạnh tranh gia tăng trên thị trường toàn cầu.
Điều bất ngờ là dù Mỹ siết thuế theo Điều 301, đơn hàng xuất khẩu từ thị trường này chưa có dấu hiệu suy giảm. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tăng mạnh trong 7 tháng, và riêng xuất khẩu sang Mỹ vẫn đi lên. Thay vì bị chặn lại bởi thuế, hàng Việt đang len sâu hơn vào thị trường, nhờ sự dịch chuyển của nhà nhập khẩu và người mua nhỏ. Điều này cho thấy thuế quan Mỹ hiện tại chưa đủ sức bẻ gãy xu hướng xuất khẩu Việt Nam Mỹ; ngược lại, nó buộc doanh nghiệp Việt phải nhanh chóng điều chỉnh cách bán, cách chọn khách và cách chia sẻ chi phí để giữ đơn hàng sống khỏe trong môi trường rủi ro mới về chính sách thương mại.
Làn sóng khách hàng nhỏ tại Mỹ: Cơ hội chiến lược, không phải ngoại lệ
Trong bóng mây thuế quan Mỹ, điểm sáng rõ nhất là làn sóng doanh nghiệp nhỏ Mỹ và các chủ cửa hàng chủ động tìm đến hàng Việt. Nếu trước đây một đơn hàng tối thiểu thường là cả một container, thì nay xuất hiện ngày càng nhiều đơn hàng chỉ khoảng một tấn cà phê, vài trăm đến vài nghìn chiếc áo hoặc vài nghìn bao bì. Đây không phải những giao dịch lẻ tẻ; đó là dấu hiệu cho thấy hàng Việt đang bước vào lớp thị trường B2C và các chuỗi nhỏ – nơi trước đây Trung Quốc là nhà cung cấp quen thuộc. Theo ghi nhận từ thực tế, nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Mỹ đã bắt đầu dịch chuyển nguồn nhập từ Trung Quốc sang Việt Nam. Nếu xu hướng tiếp diễn, đến cuối năm số lượng đơn hàng nhỏ có thể tương đương đơn hàng lớn, và về lâu dài còn có thể vượt lên nhờ tệp khách rộng. Nói cách khác, doanh nghiệp Việt đang âm thầm mở rộng nền khách hàng, đặt nền cho một cấu trúc xuất khẩu bền vững hơn, ít phụ thuộc vào vài tập đoàn lớn.
Ngành dệt may: Phụ thuộc vào giá dầu và cú xoay trong chính sách thương mại Mỹ
Không phải tất cả các ngành đều dễ thở như vậy. Đánh giá mới cho thấy dệt may Việt Nam ổn định nhưng đầy sức ép trong 7 tháng đầu năm, với xuất khẩu hàng dệt may tăng chậm trong khi sợi cải thiện rõ rệt. Triển vọng những tháng cuối năm lại treo lơ lửng trên hai biến số: diễn biến giá dầu và chính sách thương mại của Mỹ. Giá dầu giảm gần đây có thể hỗ trợ sức mua toàn cầu, nhưng nếu căng thẳng khu vực và thuế quan tiếp tục tăng, lạm phát và nhu cầu tiêu dùng ở các thị trường lớn sẽ bị ảnh hưởng. Quan trọng hơn, thuế theo Điều 301 có thể chưa phải là lần cuối, khi chính quyền Mỹ hiện tại có xu hướng dùng thuế quan như công cụ đàm phán thương mại. Điều này khiến ngành dệt may – vốn phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ – bước vào giai đoạn bất định: đơn hàng chưa sụt, nhưng biên lợi nhuận dễ bị bào mòn, và bất cứ cú xoay chính sách thương mại nào từ Washington đều có thể đổi hướng dòng xuất khẩu Việt Nam Mỹ trong thời gian ngắn.
Doanh nghiệp Việt xoay trục: từ chia sẻ chi phí thuế đến tái cấu trúc chuỗi cung ứng
Thuế cao hơn không biến mất nhờ lạc quan; nó phải được xử lý bằng chiến lược. Trước mắt, doanh nghiệp Việt khó tránh khỏi việc phải chia sẻ một phần chi phí thuế với nhà nhập khẩu Mỹ, thông qua đàm phán lại giá FOB hoặc chấp nhận hợp đồng ngắn hạn hơn. Điều này làm cạnh tranh về giá thêm khốc liệt, đặc biệt với thủy sản khi phải đối đầu các nước chỉ chịu mức thuế thấp hơn. Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp bắt đầu phản ứng dài hạn. Với dệt may, khuyến nghị rõ ràng là chủ động dùng nguyên phụ liệu, vải có nguồn gốc từ bông Mỹ để tránh bị gắn với vấn đề lao động cưỡng bức – một trong các mục tiêu của thuế mới. Cùng lúc, doanh nghiệp được khuyên coi thuế quan Mỹ và chính sách thương mại là yếu tố cấu trúc, không phải biến động ngắn hạn; từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư, thị trường và chuỗi cung ứng thay vì chỉ chạy theo từng hợp đồng.
Tương lai xuất khẩu: bớt lệ thuộc “ông lớn”, tăng sức bền từ khách nhỏ
Thuế quan Mỹ không chỉ là bài kiểm tra về chi phí; nó là bài kiểm tra về tư duy thị trường. Thuế cao có thể đẩy giá hàng hóa lên, làm suy yếu nhu cầu và khiến chính sách lãi suất toàn cầu khó đoán hơn, qua đó tăng áp lực lên sức mua. Nhưng nếu chỉ nhìn vào rủi ro, doanh nghiệp sẽ bỏ qua cơ hội đang mở ra từ sự phân mảnh của khách hàng Mỹ. Làn sóng khách nhỏ, doanh nghiệp nhỏ Mỹ tìm đến hàng Việt cho thấy một hướng đi rõ ràng: giảm lệ thuộc vào vài “ông lớn” nhập khẩu, tăng độ phủ sang mạng lưới người mua rộng và đa dạng. Trong bối cảnh ảnh hưởng của thuế bổ sung theo Điều 301 được dự báo sẽ rõ nét hơn từ tháng 8 và đặc biệt trong quý IV, khi hợp đồng mới ký và thực hiện, những doanh nghiệp kịp tái định vị sang phân khúc này sẽ có sức bền tốt hơn. Kết luận thực tế là: thay đổi cấu trúc khách hàng quan trọng không kém thay đổi cấu trúc chi phí – và doanh nghiệp Việt đã bắt đầu đi theo hướng đó.
