Bữa ăn dưới 30.000 đồng: từ chuẩn bình dân thành “vùng giá hiếm”
Mặt bằng giá bữa ăn bên ngoài ở Việt Nam hiện được hiểu là sự dịch chuyển chi tiêu của thực khách từ mức dưới 30.000 đồng sang các khoảng giá cao hơn, khi chỉ còn một tỷ lệ nhỏ người có thể ăn trưa với ngân sách thấp, còn đa số đã chấp nhận chi nhiều hơn cho cùng một suất ăn quen thuộc. Vấn đề không phải người Việt bỗng thích ăn sang, mà là chuẩn “bình dân” bị đẩy lên theo chi phí. Khảo sát cho thấy chỉ 12,4% thực khách còn chi dưới 30.000 đồng cho một bữa trưa, trong khi 43,9% chuyển sang mức 31.000-50.000 đồng. Khi một ngưỡng giá từng được coi là thân thiện nhất với người lao động trở thành vùng giá hiếm, câu chuyện ẩm thực đường phố không còn là cuộc chơi của món ăn rẻ, mà là cuộc đấu sức về khả năng chịu đựng chi phí.
Giá thực phẩm tăng và cú sốc chi phí đẩy mặt bằng giá lên cao
Đằng sau bữa trưa đắt hơn là cả một mặt bằng chi phí mới mà các quán ăn bình dân phải gánh. Giá gas bán lẻ tăng mạnh trong tháng 4 và tháng 5 dưới tác động căng thẳng địa chính trị và vận chuyển leo thang, kéo theo chi phí nhiên liệu, nhân công, mặt bằng, vận chuyển cùng đi lên. Cục Thống kê ghi nhận giá ăn uống ngoài gia đình trong 6 tháng đầu năm tăng 6,85%, chủ yếu do áp lực đầu vào. Theo báo cáo thị trường ẩm thực 6 tháng đầu năm do một đơn vị nghiên cứu công bố ngày 9/9 tại TP.HCM, nhóm thực khách chi dưới 30.000 đồng cho bữa trưa giảm hơn 18%, trong khi nhóm từ 51.000 đồng trở lên tăng tới 37%. Nói thẳng, phần ăn không ngon hơn, nhưng mọi thứ xung quanh nó – từ bình gas đến tiền lương – buộc giá phải đội lên.
Người lao động kẹt giữa thói quen ăn ngoài và bữa trưa ngày càng đắt
Trong câu chuyện giá tăng, người lao động là bên ít có quyền lựa chọn nhất. Phần lớn chỉ có 1–1,5 giờ nghỉ trưa, vừa đủ để ăn và chợp mắt, nên khó có chuyện chạy về nhà rồi quay lại nơi làm việc. Bữa trưa ngày đi làm không giống ly trà sữa cuối tuần; đó là khoản chi gần như không thể cắt trong ngắn hạn, và họ cũng không phải lúc nào có thể đi xa hơn để tìm quán rẻ hơn. Lựa chọn thực tế là chấp nhận mức giá mới ở những quán ăn bình dân gần cơ quan, trường học, khu công nghiệp. Dù mức chi tăng, thói quen ăn trưa bên ngoài vẫn duy trì trong nửa đầu năm, vì nhịp sống đô thị không cho phép nhiều phương án khác. Đó là kiểu thích nghi bị động: ăn bữa cũ, trả giá mới.
Quán ăn bình dân đứng trước ngã rẽ: siêu rẻ hay bước lên tầm trung?
Các quán ăn bình dân – vốn sống nhờ khách mua nhanh, ăn vội – đang chịu sức ép rõ rệt. Khoảng giá dưới 30.000 đồng gần như không còn dư địa, trong khi phân khúc 31.000-50.000 đồng trở thành lựa chọn chính cho bữa trưa. Với mảng đồ uống, nhóm bình dân 21.000-35.000 đồng mất khách mạnh, buộc mô hình giá rẻ phải tinh gọn tới mức cực đoan, hoặc đầu tư lại để “nhảy” lên trung cấp. Điều này báo trước một xu hướng tương tự với quán cơm, phở, hủ tiếu ven đường: hoặc chấp nhận biên lợi nhuận mỏng để giữ giá gần với khả năng chi trả của người làm công ăn lương, hoặc chơi cuộc chơi mới với không gian, trải nghiệm, và mức giá cao hơn. Trong cả hai kịch bản, ẩm thực đường phố mất dần bản sắc là chỗ ăn nhanh mà không phải nghĩ nhiều về tiền.
Từ bữa trưa đến bữa tối: cuộc cạnh tranh sẽ dịch lên mặt bằng giá cao hơn
Sự dịch chuyển không chỉ diễn ra ở bữa trưa. Với bữa tối, tỷ lệ thực khách chi dưới 50.000 đồng đã giảm từ 47,6% xuống còn 37%, trong khi nhóm chi từ 71.000 đồng trở lên tăng từ 28,1% lên 38,7%. Phân khúc 51.000-70.000 đồng được dự báo sẽ trở thành “đấu trường” mới cho bữa tối: vẫn đủ mềm để số đông chấp nhận, nhưng đủ cao để người ăn đặt kỳ vọng về chất lượng và trải nghiệm. Khảo sát cho thấy hơn 52% người tiêu dùng dự kiến giữ nguyên mức chi trong 6 tháng cuối năm, trong khi hơn một nửa doanh nghiệp ẩm thực lại có kế hoạch mở rộng cửa hàng. Nửa cuối năm thường thuận lợi cho các mô hình lẩu, nướng, ăn theo nhóm, nhất là ở miền Bắc khi trời trở lạnh. Nếu không có lực cản nào về chi phí, mặt bằng giá mới sẽ càng được củng cố, và bữa ăn kiểu “bình dân thực sự” chỉ còn là ký ức của một thời.
